‘T IS WEER TEKENTIJD! ALLES OVER DE ZIEKTE VAN LYME

16 jul

Dit artikel is gepubliceerd in Margriet nr. 28 – 8 juli 2010

Jaarlijks worden naar schatting een miljoen Nederlanders gebeten door een teek. In 2009 werd bij 22.000 van hen de Ziekte van Lyme vastgesteld. Wat voor klachten geeft dat? En vooral ook: hoe kun je zo’n beet voorkomen? Martine Groot Zevert, sociaal verpleegkundige infectieziektebestrijding bij de GGD Gelre-IJssel in Apeldoorn, geeft antwoord.

Tekt: Marte van Santen

Wat is de Ziekte van Lyme?

“Dat is een infectieziekte, die wordt veroorzaakt door de bacterie Borrelia burgdorferi. Mensen kunnen de ziekte krijgen als ze worden gebeten door een teek die de bacterie bij zich draagt.”

Wat zijn de ziekteverschijnselen?

“De meeste mensen met Lyme, merken daar gelukkig helemaal niets van. Als zich wel klachten ontwikkelen, gebeurt dat na drie dagen tot twee maanden. Er ontstaat dan vaak – maar niet altijd! – een rode ring op de huid rondom de plaats van de beet, die steeds groter wordt. Soms hebben patiënten ook last van griepachtige verschijnselen, zoals koorts en hoofdpijn.

Over het algemeen is de ziekte prima te behandelen met een antibioticumkuur. Lastiger wordt het als Lyme niet tijdig ontdekt wordt. Dat gebeurt nogal eens als er geen rode ring te zien is, of als mensen helemaal niet weten dat ze gebeten zijn. De klachten van Lyme zijn bovendien heel algemeen; ze kunnen ook bij andere ziektes horen. Dat maakt het soms lastig om de aandoening  te herkennen.

Als Lyme onbehandeld blijft, kunnen er ernstiger problemen ontstaan, zoals verlamming van de gezichtsspieren, heftige pijn in armen en benen, dubbelzien, krachtsverlies en gezwollen en pijnlijke gewrichten. Ook in zo’n later stadium is de infectie goed met antibioticum te bestrijden. Maar de ontstane schade aan de gewrichten en het zenuwstelsel kan blijvend zijn.”

Komt het vaak voor?

“In 2009 bezochten 93.000 mensen na een tekenbeet de huisarts. 22.000 van hen bleken een rode, ringvormige uitslag rond de beet te hebben – een duidelijke indicatie voor Lyme. Dat waren er 5.000 meer dan in 2005 en 16.000 meer dan in 1994 . Mogelijk stijgt het aantal Lyme-gevallen omdat er steeds meer teken zijn en omdat artsen en patiënten meer alert zijn op de ziekte.

Overigens is 22.000 zo goed als zeker een onderschatting; niet alle mensen met Lyme krijgen klachten of gaan naar de dokter.”

Hoe herken ik een teek?

“Teken zijn net piepkleine, platte spinnetjes; je ziet ze gemakkelijk over het hoofd. Ze leven van het bloed van mensen en dieren. Door zich in hun huid vast te bijten en bloed op te zuigen, zwellen ze op tot een soort bolletje.”

Waar komen ze vooral voor?

“In heel Nederland. Teken houden zich op in struiken en hoog gras. Je vindt ze met name in duinen en bosgebieden, maar ook in weilanden, stadsparken, plantsoenen en tuinen.”

Wanneer loop je de grootste kans om gebeten te worden?

“Tussen maart en oktober. Door de temperatuurstijging zijn teken dan het meest actief. Maar ook in de wintermaanden kun je gebeten worden. Meestal voel je daar trouwens niets van; teken kunnen dagen op je huid zitten, zonder dat je het door hebt. Mensen die voor hun werk of plezier veel in de natuur komen – kampeerders, wandelaars, tuiniersters – lopen extra risico.”

Hoe voorkom je dat je gebeten wordt?

“Blijf als je het groen ingaat zoveel mogelijk op de paden. Loop je toch door het gras, bedek dan je lichaam. Draag een lange broek en dichte schoenen. Voor kinderen is een pet handig, om te voorkomen dat er teken in hun haren gaan zitten. Eventueel kun je je, voor je op pad gaat, insmeren met een insectenwerend middel met het actieve bestandsdeel DEET (30-50%). Dat is zonder recept te koop, bijvoorbeeld bij de apotheek. Het allerbelangrijkste is om je kleding en lichaam achteraf thuis ALTIJD goed te controleren op teken. Vergeet daarbij rug en billen niet. Doe dat ook bij kinderen en huisdieren.

Overigens is het verstandig huisdieren meerdere keren per jaar preventief in te smeren of te spuiten met een middel tegen teken. Vraag daarnaar bij dierenarts of dierenspeciaalzaak.”

Wat als je al gebeten bent?

“Geen paniek: in de meeste gevallen is een tekenbeet volkomen onschuldig. Zelfs als je door een besmette teek gebeten wordt – minder dan de helft van alle teken in Nederland draagt de Borrelia-bacterie bij zich – betekent het nog niet dat je ook Lyme krijgt. De Borrellia-bacterie houdt zich op in de darmen van de teek. Via zijn speeksel kan die in een mensenlichaam terechtkomen. Dat duurt echter even. Als je de teek binnen 24 uur verwijdert, is die kans heel klein, slechts 1 of 2%.”

Hoe doe je dat, een teek verwijderen?

“Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid vast met speciale tekentrekker, of als je die niet hebt, een puntig pincet. Trek hem er voorzichtig, recht naar boven uit. Bewerk de teek vooraf niet met alcohol,  nagellak of andere middelen. Van de schrik kan hij zijn darminhoud dan ineens in de huid spuiten, waardoor er juist een infectie ontstaat. Ontsmet het achtergebleven wondje met jodium of 70% alcohol. Noteer tot slot de datum en de plaats waarop je gebeten bent.

Bij onder andere dierenwinkel, drogist en apotheek zijn handige hulpmiddelen te koop om een teek gemakkelijk in zijn geheel te verwijderen. Een tekenpincet bijvoorbeeld, of een tekenlasso of tekenlepel. Als je vaak in de natuur komt, is het handig om zo’n apparaatje in huis te hebben. Je kunt het ook gebruiken om teken bij huisdieren weg te halen.”

Waar laat ik een verwijderde teek?

“Maak die dood door er met een hard voorwerp op de drukken tot je een klikgeluid hoort. Daarna kun je hem door de wc spoelen. Gooi een levende teek nooit terug in de natuur of in de vuilnisbak, waar hij op zijn volgende slachtoffer kan wachten.”

Wanneer is het verstandig om naar de huisarts te gaan?

“Houd de huid rond de tekenbeet twee maanden in de gaten. Ga naar de huisarts als er in die tijd een rode ring of vlek van meer dan vijf centimeter ontstaat, of als je last krijgt van griepachtige verschijnselen zoals koorts, hoofdpijn of gewrichtspijn. Bij twijfel wel doen. Want hoe eerder je erbij bent met Lyme, hoe beter.”

Heeft het zin de teek mee te nemen naar de dokter?

“Nee, dat is niet nodig. Voor de behandeling maakt het niets uit.”

Is Lyme besmettelijk?

“Nee. De ziekte kan niet van mens op mens worden overgedragen. Trouwens ook niet van huisdier op mens. Maar teken kunnen wel van dieren naar mensen overlopen. Met een aai of een knuffel is dat zo gebeurd. Vandaar dat ook controle van huisdieren belangrijk is, zelfs als die behandeld zijn met een tekenwerend middel. “

Kun je meerdere keren Lyme krijgen?

“Helaas wel. Elke tekenbeet vormt een nieuwe kans op besmetting. Oók als je al eens Lyme hebt gehad.”

Is het mogelijk je te laten inenten tegen de ziekte van Lyme?

“Nee, er is nog geen vaccin tegen.”

Wat moet je doen als je in het buitenland door een teek wordt gebeten?

“Teken kunnen ook andere ziekten overbrengen. In het buitenland zijn TBE (Tick Born Encephalitis) en MSF (Mediterranean Spotted Fever) daar voorbeelden van. Word je in het buitenland gebeten, verwijder de teek dan zo snel mogelijk en noteer de datum, de plek van de beet op het lichaam en het gebied waar je die hebt opgelopen. Meld deze gegevens aan uw huisarts als je binnen drie maanden gezondheidsklachten krijgt.”

[Kader]

Meer weten?

Op rivm.nl vindt u een speciale themapagina over tekenbeten en de ziekte van Lyme. De website toolkits.loketgezondleven.nl biedt allerhande informatie over teken en Lyme, inclusief een videopresentatie. Ook op de website van de patiëntenvereniging, lymevereniging.nl, kunt u veel over de aandoening lezen. Heeft u toch nog vragen, neem dan contact op met de lokale afdeling van de GGD. Zie ggd.nl.

About these ads

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 26 andere volgers

%d bloggers op de volgende wijze: