De moeders en vaders springen op en neer in het water, terwijl ze een vrolijk liedje zingen. De baby’s in hun armen spetteren er intussen lustig op los. Het is een gezellige boel bij het babyzwemmen in zwembad De Meerkamp in Amstelveen. Van de ongerustheid die twee jaar geleden ontstond over de mogelijke relatie tussen chloordampen en astma bij baby’s is hier weinig te merken. Was de beroering daarover achteraf gezien niet meer dan een storm in een glas (zwembad)water?
‘Baby’s en peuters die regelmatig naar het zwembad gaan hebben tweemaal zoveel kans om astma te krijgen als andere kinderen’, meldde het ANP in januari 2006. Aanleiding voor het bericht was een onderzoek van de Belgische professor Alfred Bernhard. Bernhard onderzocht 341 kinderen in de leeftijd van acht tot twaalf jaar. De 41 kinderen die aan babyzwemmen hadden gedaan, bleken tweemaal zoveel last van astma te hebben. Ook leden ze vaker aan bronchitis. Volgens Bernhard kwam dat door de chloordampen.
Van verschillende kanten werden de uitkomsten van het onderzoek meteen genuanceerd. Bernhard had alleen kinderen uit Brussel onderzocht. De zwembadwetgeving daar is anders dan die in Nederland. Het onderzoek bleek al meer dan tien jaar geleden uitgevoerd. Niemand kon met zekerheid zeggen hoeveel chloor er toen in het zwembadwater zat. Bovendien had Bernhard niet naar andere factoren gekeken die astma kunnen veroorzaken, zoals erfelijke aanleg. Toch was de onrust gewekt. Zwembaden, gemeenten en het astmafonds kregen talrijke telefoontjes van bezorgde ouders. Ook op de website van Ouders van Nu ontstond een levendige discussie over de vraag of babyzwemmen nu gezond is of gevaarlijk.
Onterecht
Het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM) besloot daarop om nader onderzoek te laten doen naar de relatie tussen zwemmen en het mogelijk ontstaan van astma bij kinderen. In februari 2007 werden de resultaten gepresenteerd. Volgens het ministerie was Bernhard te snel geweest met conclusies. “De grote onrust en bezorgdheid naar aanleiding van de media-aandacht voor de resultaten van het Belgische onderzoek waren achteraf gezien dus onterecht”, aldus Staatssecretaris Van Geel van VROM.
Dr. Bert Arets, kinderlongarts in het Wilhelmina Kinderziekenhuis in Utrecht, is blij met de uitkomsten van het onderzoek van het ministerie. “Het is echt onzin dat je van het zwemmen in chloorwater astma kan krijgen”, zegt hij. “Astma is het gevolg van een bepaalde allergie. En er is nog nooit iemand allergisch geworden omdat hij chloordamp had ingeademd.”
Wel is het volgens dr. Arets zo dat chloor als een prikkel voor klachten kan werken. “Vergelijk het maar met sigarettenrook of smog. Die irriteren de luchtwegen ook. De ene persoon is gevoeliger voor dat soort prikkels dan de andere. Een kind met een relatief kleine luchtweg en kleine longblaasjes zal na het zwemmen eerder klachten krijgen dan een kind bij wie die zaken beter ontwikkeld zijn. Maar dat veroorzaakt nog geen astma. Zodra je de prikkel wegneemt – in dit geval zodra je het zwembad verlaat – nemen de klachten vanzelf af.”
Volgens dr. Arets is er niets op tegen om met je baby te gaan zwemmen. Geldt dat ook voor kinderen die al astma hebben? Ja, aldus Arets. “Hoe droger en kouder de lucht, hoe meer klachten mensen met astma krijgen. De warme, vochtige lucht van het zwembad doet hen over het algemeen dus juist goed. Bovendien is het belangrijk dat astmapatiënten een goede conditie opbouwen. Op die manier zorgen ze dat hun longinhoud op pijl blijft. Zwemmen is daarbij een prima vorm van training. Oók voor kinderen met astma.”
Angst
Niets hoeft dus een gezellig half uurtje met je baby in het zwembad in de weg te staan, zo lijkt het. We nemen de proef op de som en vragen enkele ouders in het zwembad in Amstelveen of zij zich zorgen hebben gemaakt over de effecten van het chloor op de gezondheid van hun baby. Bijna allemaal blijken ze de negatieve berichtgeving te hebben gehoord. De reacties erop lopen uiteen. Brenda bijvoorbeeld is vandaag voor het eerst in het zwembad met haar dochter Jara (11 maanden). Eerder durfde ze niet goed, uit angst dat de chloorlucht schadelijk voor haar dochter zou zijn. Pas toen ze van een vriendin hoorde dat in Amstelveen het zwembad met behulp van ozon wordt gereinigd (waardoor de hoeveelheid chloor in het water tot een minimum wordt beperkt), schreef ze zich voor het babyzwemmen in. Ingrid, moeder van Ginger (13 maanden), heeft zich daarentegen niet druk gemaakt over het Belgische onderzoek. Volgens haar is het een kwestie van met gezond verstand naar je kind kijken. “Zolang je baby na het zwemmen nergens last van heeft, is er volgens mij geen reden om je zorgen te maken.”
Instructrice Amanda de Wit geeft toe dat het nieuws over het Belgische onderzoek veel impact heeft gehad. “De afgelopen twee jaar is het aantal ouders dat met hun baby komt zwemmen iets teruggelopen. Maar dat kan natuurlijk ook komen omdat er sowieso minder baby’s worden geboren in Nederland. Ook krijgen we veel vragen van bezorgde ouders. Maar als we ze dan vertellen dat we het water hier reinigen met ozon zodat we minder chloor hoeven gebruiken, zijn ze meestal snel gerust gesteld.”
Vuil
Als het mogelijk is zwembadwater op een andere manier dan met chloor schoon te maken, waarom doen dan niet alle zwembaden dat? Marjolein van Tiggelen, woordvoerster van het Nationaal Platform Zwembaden, legt uit: “Het is in Nederland nog steeds wettelijk verplicht zwembadwater met chloor te reinigen. De reden daarvoor is dat er tot nu toe nog geen alternatief middel is gevonden dat net zo effectief bacteriën en andere schadelijke beestjes doodt. Wel blijkt uit onderzoek dat sommige combinaties van middelen, zoals chloor en ozon, goed werken. Die geven bovendien minder klachten aan de ogen en de luchtwegen.” Blijft de vraag waarom niet alle zwembaden die schoonmaakmethode gebruiken. Marjolein: “Dat zit hem vooral in de kosten. Het reinigen van het water met chloor en ozon is duurder dan alleen met chloor. Bovendien moet de schoonmaakinstallatie van een zwembad worden aangepast, wat ook veel geld kost.”
Op dit moment reinigt nog maar beperkt aantal zwembaden hun water met een combinatie van chloor en een ander middel. Een landelijk overzicht ontbreekt. Marjolein van Tiggelen: “Als je graag met je baby in een chloorarm bad wilt zwemmen, informeer dan bij verschillende zwembaden in de buurt wat de mogelijkheden zijn.” Overigens heeft ze nog een goede tip over hoe je zelf kunt helpen de chloorlucht in een ‘traditioneel’ zwembad te verminderen. “Die geur ontstaat pas als het chloor in contact komt met ‘vuil’, zoals haargel, cosmetica of crèmes. Als iedereen zich voor het zwemmen goed met zeep douchet en zijn haar wast, wordt de chloorlucht in zwembaden vanzelf minder.”
Fabeltjes
Over gevaren gesproken: hoe zit het eigenlijk met zwemmen als een baby verkouden? Instructrice Amanda: “Dat is geen probleem. Alleen als hij koorts heeft moet je niet met je kind gaan zwemmen. En heeft hij last van zijn oren, dan kun je hem beter niet kopje onder laten gaan.” Volgens Amanda doen de raarste fabels de ronde over babyzwemmen. Het zou de weerstand vergroten (“dat hangt er maar net vanaf wat je verder met hem doet”), het zou de coördinatie van je kind verbeteren (“onzin, die ontwikkelt zich pas veel later”), het inslikken van chloorwater zou gevaarlijk zijn (“niet meer dan voor volwassenen, en je plast het vanzelf weer uit”) en je kind zou er sneller van leren zwemmen (“helaas niet waar”).
“Misschien moeten we het allemaal niet zo ingewikkeld maken”, zegt Amanda nuchter. “Neem nou het speciale luierzwembroekje. In brochures en op allerlei websites lees je dat je kind in het zwembad zo’n broekje aanmoet. Wat mij betreft is dat nergens voor nodig. In de acht jaar dat ik nu babyzwemmen geef is er nog nooit een kind geweest dat zijn ontlasting in het water heeft gedaan. Wel een plasje natuurlijk, maar dat is geen probleem. Daar is het reinigingsysteem nu juist voor.”
“Het allervoornaamste is dat je kind plezier aan het water beleeft”, aldus Amanda. “Vooral bij jonge baby’s zie je dat het water als een soort massage werkt. Ze worden er rustig van. En zo goed als allemaal hebben ze plezier in het spelen en het spetteren.” Een mooie bijkomstigheid is dat kinderen minder bang worden voor water. Want dat is volgens Amanda wél echt het geval. “Bij de beginnerklasjes van het zwemmen kun je goed merken welke kinderen wel aan baby- en peuterzwemmen hebben gedaan en welke niet. Die eerste groep is watervrij, zoals wij dat noemen. Oftewel absoluut niet bang om in het water te gaan.
Gooi- en smijtwerk
Vaak wordt gezegd dat je vanaf zes of acht weken met je kind kunt gaan zwemmen, maar dat vindt Amanda niet zo’n goed idee. “Het minimum is wat mij betreft drie maanden. Daarvoor is de kans op onderkoeling te groot, zelfs in het warme water (32 graden) van ons doelgroepenbad. Pas met zo’n 4,5 maand kunnen baby’s hun temperatuur zelf regelen. Vanaf dat moment mogen ze ook het volle half uur meedoen. Sowieso wordt het zwemmen op die leeftijd pas echt leuk. Ze kunnen het hoofdje dan beter ophouden en zijn wat minder kwetsbaar, waardoor je als ouder meer met ze durft te doen in het water.”
Amanda ziet een groot verschil tussen hoe moeders en vaders in het zwembad met hun baby omgaan. “Bij de hele kleintjes zijn het bijna altijd de moeders die gaan zwemmen. Maar als er dan toch vaders komen, merk je meteen dat die een stuk makkelijker met de kinderen omgaan. Bij de oudere groepen wordt dat verschil nog groter. Moeders blijven voorzichtig, terwijl vaders van het betere gooi- en smijtwerk zijn.”
Bril
De baby’s in Amstelveen lijken zich ondertussen van geen kwaad bewust. Ze grijpen enthousiast naar de plastic ballen die in het water drijven, trappelen dat het een lieve lust is en kijken vol verbazing hoe hun ouders kopje onder gaan. “Om ze te laten zien dat dat niet eng is”, fluistert Amanda me toe. Even later snelt ze een vader te hulp die bij de laatste oefening zijn bril onderwater is kwijtgeraakt. Gelukkig heeft Amanda hem zo weer opgevist. Meteen daarna zet ze het volgende liedje in. “Vinden jullie het niet kinderachtig om steeds mee te moeten zingen?”, vraag ik een paar moeders als Amanda haar aandacht even op de jongste deelnemer van vandaag (3,5 maand) richt. Berustend halen ze hun schouders op. “Ach, het went”, zegt een van hen. “En de kinderen reageren er enthousiast op”, voegt een ander toe. “Bovendien: zo kan ik nog eens een nieuw liedje aan mijn eigen repertoire toevoegen.”
Terwijl de allochtone ouderen hun plek in het doelgroepenbad overnemen, drogen de ouders hun kinderen af. De twaalf baby’s liggen tevreden op hun aankleedkussen. Er heerst een weldadige rust. “Wil je een écht goede reden om met je baby te gaan zwemmen?”, vertrouwt een moeder me toe. “Mijn dochter slaapt nooit zo vast als nadat we in het zwembad zijn geweest!”
