EMIGREREN NAAR TOSCANE: “IK DOE ALLES LANGZAMER”

3 Aug

 

Ook al redden zij en haar gezin het in hun oude Italiaanse boerderij financieel maar nét en moesten ze alles zelf uitvinden, Renée (51) wil nooit meer terug naar het snelle leven in Nederland. “Uiteindelijk komt alles nu ook af, alleen met minder stress.”

Renée de Haan: “In al die jaren heb ik nooit getwijfeld of ik de juiste keus had gemaakt. Nou ja, die ene keer dan, toen ik na een auto-ongeluk acht jaar geleden in allerlei nare bureaucratische procedures verzandde. In een crisissituatie worden de cultuurverschillen enorm uitvergroot. Je weet niet hoe dingen werken, tot wie je je moet wenden. Normaal kan ik me prima redden in het Italiaans, maar opeens kwam ik woorden tekort. Intuïtief wist ik dat men misbruik maakte van de situatie en ik kon er niets aan doen. Dat machteloze gevoel was vreselijk. Toen wilde ik dat ik in Nederland was. Maar gelukkig is het bij dat ene moment gebleven.”

 

Opgejaagd

“Matthijs en ik hadden ons leven in Nederland goed voor elkaar: beide een vaste baan als journalist bij een krant, een mooi huis in Den Haag en drie gezonde kinderen. Toch besloten we in 1993 te vertrekken. Naar een oude Toscaanse boerderij zonder elektriciteit, riolering, telefoon of warm water. Een duidelijk idee wat we gingen doen hadden we niet. De meeste achterblijvers verklaarden ons voor gek. Maar het was een goed doordacht besluit. Ons leven was geweldig, maar ook overvol. Ik voelde me altijd opgejaagd.

Op kerstavond 1992 stond ik half overspannen achter het fornuis. Matthijs lag ziek in bed. Op tafel een grote stapel cadeautjes, klaar om ingepakt te worden. Binnen een paar uur zou diezelfde tafel vol gasten zitten. Teveel doen in te weinig tijd, zoals zo vaak. Ik werd overspoeld door heimwee naar Italië. Naar de camping in Toscane, met de grote houten buitentafel waar we altijd mochten aanschuiven voor het eten. Daar voelde ik me thuis, daar kwam ik tot rust. Op dat moment wist ik: we gaan verhuizen.

We vertrokken niet alleen, maar met drie jonge kinderen. Of dat het besluit lastiger maakte? Helemaal niet. Maar dat wil niet zeggen dat het altijd makkelijk voor hen is gewest. De oudste, Marije, had in het begin heel veel heimwee. En Marijn begon Nederland enorm op te hemelen. Daar hadden ze tenminste normale huizen met verwarming en licht. En allemaal mooi speelgoed. Naarmate ze ouder werden zijn ze het leven hier gelukkig meer gaan waarderen.”

 

Armoedig

“Vooraf hadden we tegen elkaar gezegd dat als we het eerste jaar maar doorkwamen, we een goede kans hadden om het te redden. Helaas bleek dat nog niet zo simpel. Het huis regeerde, ons hele leven stond in het teken van de verbouwing. Tijd om geld te verdienen was er nauwelijks. Terwijl er méér dan genoeg dingen waren om het aan uit te geven. Het dak moest bijvoorbeeld met spoed vernieuwd. Met als gevolg dat we de eerste winter met sneeuw in de woonkamer zaten! Het was zo koud dat we met z’n vijven in één bed sliepen om warm te blijven. Warm water hadden we niet, dus we wasten onszelf in een cementkuip die we met keteltjes gekookt water vulden. En dan heb ik het nog niet eens gehad over de muizenplaag, of de elektricien zonder elektriciteitsdraad, of de eindeloze hoeveelheden gruis en stof en spinrag.

Financieel hebben we het heel zwaar gehad. Als er niet af en toe wat hulp uit Nederland was gekomen hadden we het niet gered. En nog steeds is het niet makkelijk. Het gebrek aan geld maakt ons wel creatief. Ik heb geloof ik al vijftien jaar geen nieuwe meubels of kleren gekocht, maar met gebruikte spullen kun je ook veel doen. De auto die niet wil starten doet het wel als je hem met een tractor aantrekt. En eten doen we van ons eigen land.

Nederlanders noemen ons leven soms ‘armoedig’, maar zelf voelen we dat helemaal niet zo. Het is maar net wat je belangrijk vindt. Alleen voor de kinderen was het af en toe lastig, als ze de nieuwste gadgets of schoenen niet konden krijgen. Gelukkig kregen we gaandeweg steeds meer journalistiek werk. En we verdienden wat bij door Nederlanders te adviseren bij het verbouwen van hun huis in Toscane. Zo redden we het uiteindelijk altijd toch.”

 

Stempels

“Ergens wonen is heel wat anders dan er op vakantie zijn. Het is een gewenningsproces dat veel verder gaat dan alleen het leren van de taal. Ik denk dat elke emigrant een soort identiteitscrisis doormaakt. Het effect daarvan mag  je niet onderschatten. Je moet een nieuwe persoonlijkheid voor jezelf creëren. Zonder de zekerheden van je vertrouwde omgeving, want die ben je kwijt. Dat is zwaar. Maar als het je lukt geeft het zoveel zelfvertrouwen. Ik doe nu dingen die ik in Nederland nooit gedurfd zou hebben. Ruzie maken met een boze ambtenaar? Tussen wildvreemde mensen dansen op een dorpspleintje? De halve wereld over reizen voor een interview? Ik draai er mijn hand niet meer voor om.

Waar ik het meest aan heb moeten wennen is de Italiaanse omslachtigheid. Sterker nog: die went nooit! Een Italiaan zal niet iets makkelijk doen als het ook moeilijk kan. Mensen laten je rustig drie keer voor niets komen. En niemand vertelt je iets, je moet álles zelf uitvinden. Dat is soms om gek van te worden. Aan de andere kant maakt het je wel inventief. Toen Marije’s nieuwe school een officieel bewijs wilde dat ze naar groep vier mocht, heb ik haar oude directeur in Nederland een prachtig document laten opstellen. Met handtekeningen van de tuinman van de gymleraar en stempels van de Melkunie. Dat ging erin als koek.

Is het leven in Italië extra moeilijk voor ons efficiënte Nederlanders? Ja en nee. In het begin heb ik mezelf wel eens voorgehouden dat ik veel te praktisch was, dat ik dat moest afleren. Onzin natuurlijk, want dat kan helemaal niet. Na vijftien jaar in Italië ben ik nog steeds efficiënt, maar op een andere manier. Ik heb mezelf aangewend in een rustiger tempo te werken en dingen te durven laten liggen. Uiteindelijk komt alles nu ook af, alleen met minder stress.”

 

Macho

“Ik wist dat de man-vrouwverhouding in Italië veel traditioneler is dan in Nederland. Toch keek ik in het begin raar op als de aannemer of notaris alleen met Matthijs zaken wilde doen. En dat terwijl mijn Italiaans veel beter was dan dat van hem! Maar in de loop van de tijd ben ik de duidelijke rolverdeling tussen mannen en vrouwen juist gaan waarderen. Je weet precies waar je aan toe bent. Als werkende vrouw in Nederland moest ik alles kunnen. Nu kan ik me zonder gêne richten op de zorg voor het huis en de kinderen. Niet dat ik niet meer wil werken – dat doe ik nog steeds met plezier. Maar er is minder druk op komen te staan. Een leuke bijkomstigheid is dat Matthijs veel meer ‘man’ is geworden. In Nederland lachen ze hem uit als hij zich macho gedraagt, hier wordt dat juist gewaardeerd.

Het legt nogal wat druk op een relatie, samen opnieuw beginnen in een vreemd land. Maar Matthijs en ik zijn er als stel alleen maar sterker uitgekomen. Als we al woordenwisselingen hebben gaan die altijd over ons werk, nooit over het leven hier. We hebben een natuurlijke taakverdeling gevonden die ons allebei heel goed bevalt. En net als de Italianen maken we elkaar regelmatig complimenten. Wat zeker helpt is de enorme ruimte. Het is zo groot hier dat ik vaak niet eens weet waar Matthijs precies is. Op een bovenhuis in Florence waren we waarschijnlijk allang gescheiden.”

 

Hartelijkheid

Wat ik zo leuk vind aan Italianen is dat ze meer complimenten geven dan Nederlanders. Men heeft aandacht voor elkaar; er heerst altijd een positieve sfeer. Zelfs gewone dingen worden op die manier heel speciaal. Het betekent wel dat alles véél tijd kost. ‘Even’ boodschappen doen kan hier alleen in de supermarkt. Voor andere inkopen moet je uren uittrekken. De markt is een soort buurtcentrum. Iedereen kletst, kijkt verlekkerd in elkaars tassen en maakt afspraken voor etentjes. Reuze gezellig. Het nadeel is wel: als je je te snel uit de voeten maakt, lig je eruit.

Vrienden maken is in Italië veel gemakkelijker dan in Nederland. De zuidelijke hartelijkheid bestaat écht. Zelfs als je iemand net kent word je binnengehaald alsof je familie bent. En Italianen staan altijd voor je klaar. Middenin de nacht een probleem? Je kunt je buurman rustig uit zijn bed bellen. En hij komt nog ook.

Misschien dat onze kinderen in de toekomst een tijdje in Nederland gaan wonen, maar ik kan me niet voorstellen dat Matthijs en ik ooit nog teruggaan. Ik ben een boerse vrouw geworden die op het land werkt en naar de lucht tuurt om te zien wat voor weer het morgen wordt. De rust en de ruimte hier zijn zo geweldig; ik geniet nog elke dag intens van het grote niets om ons heen. Teruggaan naar een wereld waar het uitzicht niet verder reikt dan het volgende huis en waar altijd iets moet boezemt me angst in.

 

<Kader: Ook voorgoed naar Italië?>

Renée: Wees als een kind zo nieuwsgierig. Durf vragen te stellen. En kijk vooral veel af van de plaatselijke bewoners; zo leer je het snelst. Wat ook helpt: je aansluiten bij een club of vereniging. Speel je viool? Schilder je graag? Gebruik dat dan om contact te maken! Niet alleen met andere buitenlanders, maar juist ook met mensen uit de buurt. En realiseer je: je denkt misschien dat je veel weet, maar in de praktijk weet je niets. Je kunt geen grotere fout maken dan een Italiaan vertellen hoe je pasta moet koken. Laat hem het jou leren en je hebt een vriend voor het leven.”

 

<Quotes andere familieleden>

Echtgenoot Matthijs (56): “Ik denk vaak met vermaak terug aan de verbouwing van ons huis in Den Haag twintig jaar geleden. Dat zou nu zo veel gemakkelijker zijn! Bouwtechnisch heb ik in Italië echt alles uit de kast moeten halen. Een gevels restaureren, een betonplaat storten, een trap maken: ik deins nergens meer voor terug. Vroeger liet ik me altijd leiden door wat ik kende. Nu laat ik me graag verrassen met een andere aanpak. Als die dan lukt ben ik extra trots.”

Dochter Marije (22): “Nederlanders praten veel meer over wezenlijke dingen dan Italianen, ook met hun kinderen. Die zijn daardoor veel zelfstandiger. Als Italianen van school komen weten ze totaal niet hoe de wereld in elkaar steekt; ze zijn volkomen afhankelijk gemaakt. Ze blijven dus thuis wonen en kunnen niet voor zichzelf zorgen. Onze ouders wilden juist dat we zo snel mogelijk dingen zelf deden. Ze gingen regelmatig weg voor hun werk en dan regelden wij alles. Natuurlijk miste ik ze, maar ik voelde me wel heel zeker omdat ze zoveel aan ons overlieten.”

Zoon Marijn (19): “We waren anders en dat vond ik niet leuk. Vanaf het moment dat we in Italië woonden wilde ik liever Italiaan zijn. Het leven in twee werelden lijkt rijk, maar als kind voel je je verloren tussen de verschillende culturen. Dat geldt des te meer als je heel armoedig woont, terwijl de Italianen om je heen hun zaakjes goed op orde hebben. Ik kan niet zeggen dat ik mijn ouders als losers zag, maar het lag er wel dicht tegenaan. Als ze in Nederland waren gebleven was al dat gemodder niet nodig geweest.”

Zoon David (16): “In de toekomst zou ik wel een tijdje in Nederland willen wonen. Dan ga ik alles met de fiets doen, want dat kan hier niet. Ik geniet van de dingen die in Nederland heel gewoon zijn: het water, de bruggetjes, het vlakke land. Maar met de mensen zou ik meer moeite hebben. Italianen beschouwen je eerder als familie, ook al ben je dat niet echt. Je hoort er direct bij. Nederland is rijker in de zin van geld en spullen, maar de mensen kijken je eerder raar aan als je niet precies doet wat ze verwachten.”

 

Renée de Haan (51) en haar man Matthijs Pronker (56) zijn beide journalist. Dochter Marije (22) studeert en woont in Siena, zonen Marijn (19) en David (16) wonen nog thuis. Over hun eerste jaar in Toscane heeft Renée een boek geschreven. In Ciao Buurman! vertelt ze vol passie over de problemen met de verbouwing, de contacten met kleurrijke dorpsbewoners en alle andere aspecten die bij het opbouwen van een nieuw leven in het buitenland komen kijken. Bij het boek zit een gratis cd met beeldmateriaal en Toscaanse muziek.

Renée de Haan, Ciao Buurman! (Uitgeverij Trivium 2008), ISBN 978907918066.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: