HET KOSTBARE KINDERGEBIT

17 Sep

Dat een kind eerst een melkgebit en dan een blijvend gebit krijgt weten we allemaal. Maar op welke leeftijd is dat wisselen afgelopen? En wanneer moet je je zorgen gaan maken over de ontwikkeling van je kind zijn tanden en kiezen?

Het gebit heeft drie functies: het zorgt ervoor dat we ons eten vermalen, zodat het goed verteerd kan worden. Het helpt ons om duidelijk te praten. En het geeft mede vorm aan ons gezicht. Maar waarom hebben we er twee versies van nodig?

Het melkgebit is een bijzonder slimme oplossing van moeder natuur voor een ingewikkeld probleem: de groei. Tijdens de groei verandert elk deel van het lichaam. Botten, schedel, nagels: alles groeit mee. Dat wil zeggen, alles behalve het gebit. Tanden en kiezen zijn namelijk het hardste weefsel dat we hebben en daarmee niet in staat van vorm te veranderen.

Een grote mensengebit in een groeiende kinderkaak passen lukt niet. Vandaar dat we eerst een kleiner melkgebit krijgen. Dat slijt langzaam tot we eruit gegroeid zijn. Dan wordt het ingeruild voor het blijvende gebit. Die blijvende tanden en kiezen zijn harder. Gelukkig maar, want ze moeten een heel leven mee.

Fase 1: De doorbraak (zes maanden tot drie jaar)

Doorgaans verschijnt het eerste tandje – een van de twee onderste snijtanden – tussen de zes en de negen maanden. Maar het kan ook eerder of (veel) later gebeuren. Bij het ene kind breken de tanden al na drie of vier maanden door, bij anderen duurt dat wel tot ze twintig maanden oud zijn. Gewoon afwachten is het beste advies.

Eerst zijn de tanden van de onderkaak aan de beurt, dan die van de bovenkaak. Dat gebeurt in een vaste volgorde. Na de eerste doorbraak komen er zo elke twee maanden twee tanden bij. De laatste melkkies komt in de regel tussen de 24 en de 30 maanden door. Een volledig melkgebit bestaat uit twaalf tanden en acht kiezen. Jongens krijgen over het algemeen eerder tanden dan meisjes.

tanden

bovenkaak

onderkaak

1e tand

10

8

2e tand

11

12

hoektand

19

20

eerste kies

16

16

tweede kies

28

26

Tabel: Gemiddelde leeftijd waarop het melkgebit doorbreekt (in maanden)

Veel babykwaaltjes, zoals huilen, hangen, koorts of diarree, worden toegeschreven aan doorkomende tandjes. Toch blijkt uit een groot Nederlands onderzoek dat de meeste baby’s weinig last van hun nieuwe gebit hebben. Wel is het vaak zo dat ze graag ergens op willen bijten. Een stukje speelgoed, een bijtring: alles is geod. Let er wel op dat de voorwerpen glad zijn, zodat het tandvlees of de wang niet beschadigd worden. Ook moeten ze goed schoon te maken zijn. Te hard bijten kan eigenlijk niet.

Fase 2: Het tijdelijke gebit is compleet (vier tot zes jaar)

Bijna de helft van de vijfjarigen heeft gaatjes, gemiddeld zes (!) per kind. Veel mensen denken dat de verzorging van het melkgebit niet zo belangrijk is, omdat het toch gewisseld wordt. Niet waar! Er zijn meerdere redenen waarom het nodig is het melkgebit gaaf te houden of – waar nodig – tijdig te vullen. De eerste is de algehele gezondheid van uw kind. Ontstekingen zijn verzamelplaatsen voor bacteriën die zich naar andere delen van het lichaam kunnen verspreiden. Met pijnlijke kiezen kun je bovendien slecht kauwen, wat weer gevolgen heeft voor de spijsvertering. Verder houdt iedere tand en kies van het melkgebit een plekje vrij voor zijn opvolger. Als een melkkies door een gaatje eerder verwijderd moet worden, kan de blijvende kies bijvoorbeeld scheef doorkomen. Tot slot geeft een gaatje in het melkgebit aan dat de poets- en eetgewoontes niet goed zijn. Die situatie zal echt niet ineens verbeteren als een kind gaat wisselen.

Op zijn vierde jaar is een kind oud genoeg om behandeld te worden door de tandarts. In principe moet zijn gebit vanaf dat moment elk half jaar gecontroleerd worden. Het is echter verstandig uw kind al vanaf zijn tweede mee te nemen als u zelf voor periodieke controle naar de tandarts gaat. Laat hem rondlopen en op eigen kracht naar alles kijken. Als dat lukt is het goed om de tandarts even in zijn mond te laten kijken. Zo went hij aan de mensen en de omgeving.

Fase 3: De eerste wisselfase (zes tot negen jaar)

Rond het zesde jaar maken de middelste ondertanden plaats voor de eerste blijvende tanden. De opvolger lost als het ware de wortel van de melktand op, waardoor hij zelf kan doorschuiven. Meestal breken rond dezelfde tijd de eerste blijvende kiezen door. Die wisselen niet, maar komen er gewoon achteraan de tandenrij bij.

Het doorbreken van de blijvende tanden en kiezen levert zelden pijnklachten op. Toch is het een moment van extra aandacht. De eerste blijvende kiezen hebben een sterk geribbeld kauwvlak, waar makkelijk voedselresten in kunnen achterblijven. Dat kan op den duur leiden tot het ontstaan van een gaatje. De tandarts kan gemakkelijk een laagje plastic over het kauwvlak plakken, zodat geribbelde oppervlak mooi glad wordt. Sealen heet dat.

Fase 4: Nog niet uitgewisseld? (negen tot dertien jaar)

In deze periode gebeurt er relatief weinig met het gebit. De kleine kiezen breken door en ergens achterin sluit de tweede grote blijvende kies in de rij aan. De laatste melktand wisselt pas tussen het tiende en elfde jaar. Dat gaat in de regel ongemerkt.

Het melk- en het blijvende gebit verschillen in een groot aantal opzichten van elkaar. Zo zijn de blijvende tanden donkerder, soms wat geler van kleur. Harder poetsen heeft geen zin, ze worden er niet lichter door! Daarnaast is het glazuur van blijvende tanden sterker. Dat moet ook, want ze gaan behoorlijk lang mee.

Gevaren: tandbederf en tanderosie

De afgelopen twintig jaar is het tandbederf (gaatjes) bij kinderen flink gedaald. Onze elfjarigen behoren zelfs tot de kinderen met de beste gebitten van Europa. Betekent dat dat we er geen aandacht meer aan hoeven besteden? Helaas niet! Het aantal gaatjes lijkt de laatste jaren namelijk weer toe te nemen.

Als tanden doorbreken, vormt zich er meteen een laagje tandplak op. Tandplak is een kleverig spulletje, bestaande uit speekseleiwitten, suikers en bacteriën. Die bacteriën zetten suiker om in zuur en lossen daarmee het glazuur op. Als dat teveel en te vaak gebeurt, ontstaan er gaatjes. Tandenpoetsen is de beste manier om de kans op tandbederf (en ontstoken tandvlees) te verkleinen. Daarmee wordt de tandplak verwijderd en het aantal bacteriën drastisch verlaagd.

Niet alleen de suiker, maar ook de zuren in ons voedsel tasten ons gebit aan. Vooral dranken (bijvoorbeeld vruchtensappen en frisdranken) zijn grote boosdoeners. De zuren daarin lossen het glazuur op de tanden op. Tanderosie heet dat. Lees meer over tanderosie op pagina 10 en verder.

Om tandbederf en tanderosie te voorkomen wordt geadviseerd meteen na het doorkomen van de eerste tand te beginnen met tandenpoetsen. Gebruik daarbij tandpasta met fluoride. Een geringe dosis fluoride kan het glazuur van tanden en kiezen sterker – en dus minder oplosbaar – maken. Extra fluoridetabletjes zijn in dat geval niet nodig. Hoe u het gebit van uw kind goed kunt poetsen leest u op pagina 20 en 21.

Andere problemen

Meestal verloopt de ontwikkeling van het kindergebit prima, maar in sommige gevallen kunnen er toch problemen ontstaan. In de volgende gevallen is het verstandig om advies aan uw tandarts te vragen:

  • als uw kind bijna acht jaar is en nog niet wisselt.
  • als er meer dan zes maanden zitten tussen het wisselen van een tand of kies aan de linker- en de rechterkant.
  • als er een nieuwe tand of kies doorkomt, maar de melktand of -kies zit nog steeds vast.
  • als uw kind een langere tijd pijn bij het wisselen heeft dan zijn leeftijdgenoten.

Voor dit artikel is gebruik gemaakt van het boek ‘Ik breek door – Gids voor het kindergebit’ van Jaap Veerkamp, Frans Frankenmolen en Karin Weerheijm. (Uitgeverij Thoth 2003, ISBN 9789068683493)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: