“HET LIJKT WEL ALSOF ZE ME HAAT!”

7 Apr

scannen00011scannen0002

Ze schreeuwen, slaan met deuren, negeren de regels en verzinnen de grofste beledigingen. Herkenbaar? Waarschijnlijk wel. Maar hoe wapen je je als ouder tegen die puberale oorlogsvoering?

Marije (14, 3 vmbo-tl), dochter van Petra (46) en Theo (53) van Bohemen, veranderde van de ene op de andere dag in een onmogelijke puber die haar ouders veelvuldig uitscheldt. Hun jongere dochter, Ella (12, groep 8), die in september naar het havo/vwo gaat, heeft geen gedragsproblemen en vindt haar oudere zus maar irritant.

Petra: “De problemen begonnen na de zomervakantie. We waren net verhuisd en Marije ging naar een nieuwe school. Eerst leek haar gedrag tamelijk onschuldig: zich uren terugtrekken in de badkamer, niet meer vertellen wat er op school was gebeurd. Maar al snel escaleerde het. Ze zocht continu ruzie. Schreeuwen, stampen, schelden; er was geen normaal gesprek meer met haar te voeren. En ze kreeg nieuwe vriendinnen waar we niets mee konden: ongeïnteresseerd, brutaal en in één geval zelfs leugenachtig.

Tijdens de herfstvakantie liep het echt fout. Na een dagje Efteling kwamen zij en een vriendin om half één ’s nachts thuis, in plaats van om acht uur zoals was afgesproken. Toen Theo en ik de avond erna naar een feest waren, liet ze stiekem allemaal vrienden in ons huis. Er waren jongens bij die ze amper kende. Levensgevaarlijk! De volgende ochtend vonden we kauwgom op de vloer, een afgebroken autospiegel en zakjes wiet in de tuin. Op dat moment wist ik even echt niet meer hoe het verder moest.

Toen we Marije op de gebeurtenissen aanspraken, bleek dat het allemaal onbedoeld uit de hand gelopen was. Ze had de gevolgen totaal niet had overzien. Dat is misschien wel het grootste probleem: ze denkt dat ze al zelfstandig genoeg is om alles aan te kunnen. Daar komt bij dat ze er zo graag bij wil horen, dat ze eigenlijk geen nee durft te zeggen tegen haar vrienden. 

Als klap op de vuurpijl zakten haar schoolprestaties opeens dramatisch in. Ze zat alleen maar de hele dag te kletsen en lette totaal niet op. Het resultaat: tien onvoldoendes op haar rapport. Terwijl ze het niveau prima aankan.

In eerste instantie raakte ik behoorlijk in paniek. Met je eerste kind is alles nieuw, dus ook het onvoorspelbare pubergedrag. Ik had geen idee hoe lang het kon gaan duren, of hoeveel erger het nog zou worden. Heel beangstigend. Wat me rust gaf was het besef dat Marije zo mogelijk nog angstiger was dan ik. Zij was immers de weg kwijt. Het was aan ons om orde te scheppen en duidelijk te maken wat we wel en niet acceptabel vonden.

Er zat maar één ding op: de teugels flink aanhalen. Daarbij hebben we als ouders steeds één front gevormd. Na het akkefietje met de vrienden in huis hebben we haar een maand huisarrest gegeven. En jongeren die wij niet kennen komen de deur niet meer in. Uiteraard hebben we ook een serieus gesprek met haar gevoerd over hoe makkelijk de situatie uit de hand had kunnen lopen. Dat maakte geloof ik nog de meeste indruk. Ze houdt zich in ieder geval goed aan de afspraken. Ook wat school betreft. Als ze thuis komt maakt ze eerst een uur huiswerk aan de keukentafel. En voorlopig is de computer ‘off limits’.

Het aller-moeilijkste om mee om te gaan vind ik de ruzies en het schelden; dat raakt me recht in mijn hart. Bovendien is het zo onrespectvol! Zelf was ik als puber ook geen lieverdje, maar het zou nooit in me opgekomen zijn om mijn moeder voor ‘kutwijf’ uit te maken. Elke keer als Marije dat doet, zeg ik dat ik dat belachelijk vind. Maar echt helpen doet het niet.

We hebben een paar pittige maanden achter de rug, maar de laatste weken gaat het gelukkig een stuk beter. We eten gezellig samen en er is weer een normaal gesprek met Marije te voeren. Ze heeft na een ruzie zelfs een keer haar excuus aangeboden! Misschien zijn haar hormonen wat tot rust gekomen. Wat de oorzaak ook is, ik geniet er enorm van. Al speelt in mijn achterhoofd wel steeds de vraag: hoe lang tot de volgende crisis zich aandient?”

Om privacyleden zijn de namen veranderd. 

WAT ZEGGEN DE DESKUNDIGEN? 

Sasha Jeurissen, gedragswetenschapper bij de Stichting Jeugdformaat in Rijswijk:

“Een pubertijd zonder ruzie bestaat niet. Maar als je daarvóór een goede relatie met je kind had, kun je er meestal wel van op aan dat jullie er goed doorheen komen. Het woord vertrouwen is daarbij cruciaal. Pubers hebben dat nodig om in een veilige omgeving te ontdekken wie ze eigenlijk zijn. Maar tegelijkertijd doen ze alles om het op de proef te stellen. Voor ouders betekent het: constant schipperen tussen leiden en loslaten.

Petra en Theo hebben het goed aangepakt met Marije. Ze geven haar vrijheid waar mogelijk, maar stellen duidelijke regels als blijkt dat ze die – nog – niet aankan. Bovendien vormen ze zich één front en verbinden ze duidelijke consequenties aan het overtreden van de afspraken.

Pubers zoeken het conflict op of gaan grenzen over om hun eigen identiteit te ontwikkelen, niet zozeer om jou het leven zuur te maken. Door de dingen die wél goed gaan te blijven benoemen – een jonger zusje helpen met huiswerk, spontaan de tafel dekken – houd je het lijntje naar je kind open. En geef je haar het gevoel dat ze als het fout gaat altijd bij je terecht kan, zonder dat er meteen verwijten en straf volgen.

Marije scheldt haar ouders regelmatig uit. Dat Petra aangeeft dat ze dat onacceptabel vindt is belangrijk. Maar ik raad haar aan het daar niet bij te laten. Zonder respectvol taalgebruik geen respectvolle relatie. Op het moment zelf heeft het weinig zin om op het schelden te reageren; dat is olie op het vuur. Ga in plaats daarvan op een rustig moment het gesprek erover aan. Leg uit waarom je het gedrag onaanvaardbaar vindt. Geef aan dat het je persoonlijk raakt. Gaat het schelden toch door, verzin dan een passende straf. Minder zak- of kleedgeld bijvoorbeeld, telkens als ze ‘stof wijf’ roept.

Over regels en straffen gesproken: het is belangrijk dat je als ouders bepaalt welke normen en waarden voor jullie belangrijk zijn. Sommige regels – zoals niet schelden – staan niet ter discussie. Anderen – het aantal uur op de computer, hoe laat thuis – kun je beter ‘uitonderhandelen’. Daarmee geef je je puber het gevoel dat je oprecht naar haar luistert en haar serieus neemt. Maak vooraf duidelijk wat er gebeurt als de regels worden overtreden. Gebeurt dat vaak, dan kun je een gedragscontract opstellen. Dat klinkt misschien kinderachtig, maar het helpt echt als het verwarde puberbrein dagelijks de geschreven regels aan de muur ziet hangen. Zorg er daarbij voor dat de straf in verhouding staat tot de misstap. Overigens kun je niet voor álles regels opstellen. Puberen betekent voor ouders nu eenmaal ook: je kind zijn eigen keuzes laten maken.

Een tip die ik Petra en Theo nog wil geven is zich vooral niet negatief uit te laten over nieuwe vrienden en vriendinnen. In de oren van je puber klinkt dat als een motie van wantrouwen: alsof zij niet in staat is leuke mensen uit te zoeken. Misschien is dat wel zo, maar dat moet ze dan zelf ontdekken. Ongeïnteresseerde, onbeleefde tieners in huis krijgen is niet leuk. Maar zolang Marije ze nog meeneemt, hebben haar ouders er in ieder geval zicht op.

Voor Marije zijn alle gevoelens die haar overspoelen nieuw, maar voor Petra en Theo óók. Je mag als ouder best laten zien dat je het daar moeilijk mee hebt. De pubertijd is voor iedereen een zoektocht. Gegarandeerd dat het regelmatig mis gaat. Maar dat is geen reden om wanhopig te worden. Sterker nog, je leert ervan. Als puber én als ouder.”

 

Caroline van Nistelrooij, kinder- en jeugdpsycholoog en psychotherapeut bij Plein 20 in Amsterdam:

“Om te beginnen: de ervaringen met Marije zijn heftig, maar zeker niet uitzonderlijk. Ze vallen zonder meer onder de noemer ‘normaal pubergedrag’. Bovendien hebben Petra en Theo goed ingeschat dat ze meer bescherming nodig had in de vorm van strakkere regels. Nu kan ze tegen haar vrienden zeggen: ‘Sorry, het mag niet van mijn stomme ouders’. Maar stiekem vindt ze die duidelijkheid ongetwijfeld heel prettig.

Het is niet zo vreemd dat Marije’s gedrag zo plotseling omsloeg. Verhuizen én naar de een andere school gaan vraagt nogal wat van een kind haar aanpassingsvermogen. Zeker op een leeftijd waarop de goedkeuring van je leeftijdsgenoten allesbepalend is.

Daar komt bij dat Marije op het vmbo zit, terwijl haar zusje straks naar het havo/vwo gaat. Het effect daarvan moet je niet onderschatten. Het vmbo wordt – onterecht – nogal eens afgeschilderd als het afvoerputje van de maatschappij. Dat vooroordeel is als kind moeilijk genoeg om mee om te gaan. Een zusje dat beter kan leren maakt het nog ingewikkelder. Mogelijk dat Marije zich minderwaardig voelt en mede daarom zo heftig reageert.

Bovendien heerst op het vmbo een heel eigen cultuur. Dat kan een loyaliteitsconflict veroorzaken: bij welke wereld hoor ik nu, hoe pas ik me steeds weer aan? De kans is groot dat ze op deze leeftijd voor die van haar vrienden kiest. Knap lastig voor Petra en Theo, omdat ze – afgezien van alle ruzies – het gevoel kunnen krijgen dat ze hun dochter ‘verliezen’. De truc is vooral niet negatief of veroordelend op de nieuwe omgeving te reageren; ze groeit daar nu eenmaal in op. Toon belangstelling, stel vragen. Op die manier houd je de afstand tussen jullie beperkt.

Dat Petra en Theo de juiste regels – en sancties – hebben gekozen, blijkt uit het feit dat ze werken. Worden regels overtreden, bespreek dan eerst waarom het fout is gegaan. Gebeurt het vaker, geef dan een toepasselijke straf. Met ‘toepasselijk’ bedoel ik dat er een directe link met het ‘vergrijp’ moet zijn. Soms kan het werken om je tiener zelf een redelijke straf te laten bedenken. Vergeet trouwens niet ook te belonen als het wél goed gaat. Dus: vier keer op tijd thuis in het weekend? Dan samen naar de film of dat leuke T-shirt voor haar kopen.

Positieve aandacht is sowieso belangrijk. Blijf die geven, ook als je je puber wel achter het belang kunt plakken. Haar lievelingsgerecht koken, zeggen dat ze er leuk uitziet in die nieuwe broek of een lief briefje in haar schooltas; misschien merk je het effect niet meteen, maar op de lange duur maakt het een wereld van verschil. Het geeft haar een goed gevoel, houdt de deur open en helpt je als ouder om ook de leuke kanten van je kind te blijven zien.

Wat het schelden betreft: een puber is boos, gefrustreerd, in de war. Ze uit die gevoelens door jou voor iets vreselijks uit te maken. Het is belangrijk daarbij aan te geven wat je wel en niet acceptabel vindt. Maar die boodschap bij elk scheldwoord herhalen heeft weinig zin. Net als er elke keer ruzie over maken. Jij bent beledigd omdat je respectloos wordt behandeld, terwijl het vaak niet zo persoonlijk bedoeld is. Daar kom je dus nooit uit. Negeren werkt vaak beter.

Kom je zelf een keer ongenuanceerd uit de hoek, schroom dan niet om achteraf je excuus aan te bieden. Zo leer je je kind dat het oké is om fouten te maken en daarop terug te komen.

Ella vindt haar oudere zus maar irritant, en gedraagt zich in tegenstelling tot haar voorbeeldig. Het gevaar van zo’n situatie is dat al je aandacht als ouder dan of naar ‘de lastige’ of naar juist naar ‘de brave’ uitgaat. Dat voorkom je door je kinderen niet te vergelijken. Focus je niet op de verschillen, maar verdiep je in hun afzonderlijke leefwerelden. Zo vermijd je jaloezie en gevoelens van minderwaardigheid.

Tot slot: je hoort vaak verhalen over hoe ellendig pubers zijn. Maar het is ook heel erg boeiend om te zien hoe je kind een volwassen mens wordt. Pubers zijn impulsief, bij de hand, uitdagend en vooral ook: uniek. Vergeet daar als ouder niet van te genieten!” 

 

[Kader]

Hoe houd je het vol?

Twijfel, woede, paniek en zelfs wanhoop: bijna elke ouder van een puber krijgt wel eens met dit soort gevoelens te maken. Wat kun je doen om in al die onrust op de been te blijven?

  • Als je begrijpt wat er gebeurt, is het minder bedreigend. Verdiep je in de ontwikkeling van pubers, bijvoorbeeld door erover te lezen of ervaringen met andere ouders te delen op een internetforum.
  • Realiseer je dat je kind zich minstens net zo verward voelt als jij, en dat het voor hem of haar óók allemaal nieuw is.
  • Maak het niet ernstiger dan het is. Geen overzicht hebben? Impulsief zijn? Ondoordacht handelen? Domme dingen doen waarvan je denkt: dat wéét ze toch? Het hoort er allemaal bij.
  • Zit er niet teveel bovenop. Als je op de achtergrond aanwezig bent, is dat genoeg.
  • Blijf rustig. En vooral ook consequent. Pubers zeggen wel van niet, maar door alle onrust in hun lichaam hebben ze juist behoefte aan duidelijkheid en veiligheid.
  • Neem af en toe letterlijk afstand. Loop gewoon even weg als de ruzie te heftig wordt en kom er later weer op terug.
  • Zoek iemand die jou steunt, bij wie je je kunt afreageren. Een partner, ouder of vriendin.
  • Ga liever niet tegen de hele wereld klagen over je kind. Hij of zij hoort dat geheid terug. Bovendien bevestig je naar jezelf dat je een vreselijk kind hebt.
  • Bedenk dat de pubertijd uiteindelijk vanzelf weer voorbij gaat! 

 

[Kader]

Wanneer is het verstandig professionele hulp in te schakelen?

Het overgrote deel van de tieners vertoont – net als Marije – normaal pubergedrag. Makkelijk is het zeker niet, maar uiteindelijk gaat het vanzelf weer over. Er zijn echter situaties waarin je er als ouder(s) niet alleen uitkomt. Zo is het verstandig hulp te zoeken als:

  • je kind jou of anderen slaat;
  • je kind tekenen van depressie vertoont: slecht eten, slecht slapen, moeite met concentreren, veel spijbelen, etc;
  • je kind zich totaal afsluit en op geen enkele manier met jullie als ouders communiceert;
  • zijn of haar aanvallen persoonlijk tegen jou gericht zijn; dan is er vaak meer aan de hand, bijvoorbeeld verdriet over voortdurende ruzies tussen ouder;.
  • de schoolprestaties van de ene op de andere dag instorten en niet binnen een aantal maanden verbeteren;
  • je kind structureel tegen je liegt;
  • je kind geen aansluiting bij leeftijdsgenoten heeft.
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: