CHECK JE MOEDERVLEK

21 Mei

Scannen0017Scannen0018

 

Gemiddeld hebben we er zo’n 25 van: moedervlekken. Dat een vreemde moedervlek tot huidkanker kan uitgroeien, is algemeen bekend. Maar wist u ook dat slechts 10% van alle huidkankergevallen het gevaarlijke melanoom betreft? En dat hoe meer moedervlekken u heeft, hoe groter de kans op zo’n melanoom is? Zeven verrassende feiten over ‘verdachte’ moedervlekken.

  

1. Na uw 50ste neemt het aantal moedervlekken op het lichaam vaak af

Een moedervlek is niets meer en niets minder een ophoping van pigmentcellen in de huid. Waarom zo’n ophoping ontstaat is onduidelijk, maar het is een heel normaal verschijnsel. Hoe meer tijd u als kind (onbeschermd) in de zon heeft doorgebracht, hoe groter het aantal moedervlekken. Ook erfelijkheid speelt een rol.

Een enkele moedervlek is aangeboren, maar de meeste ontstaan tussen het 3e en het 20ste jaar. Krijgt u op latere leeftijd nieuwe moedervlekken, dan zijn die per definitie ‘verdacht’. Na het 50ste jaar neemt het aantal moedervlekken vaak af. Het is niet bekend waarom dat gebeurt. Let op: kwaadaardige moedervlekken verdwijnen niet met het ouder worden. Reden om vanaf die leeftijd extra alert op verdachte plekjes te zijn.

 

2. Elke verandering in een voorheen onopvallende moedervlek is verdacht

Gewone moedervlekken – bol, zacht en egaal van kleur – worden zelden kwaadaardig. De kans daarop is minder dan 1 op een miljoen. Maar er bestaan ook onrustige – in medische termen ‘atypische’- moedervlekken  Die kunnen uitgroeien tot een potentieel gevaarlijke vorm van huidkanker, ook wel melanoom genaamd.

Verandert een moedervlek van vorm, of gaat hij jeuken of bloeden, dan kan er sprake zijn van een ontwikkeling in een kwaadaardige richting. Zo’n onrustige moedervlek ziet er anders uit dan een gewone moedervlek. Hij is asymmetrisch – dus niet netjes rond of ovaal – en heel vlak. In tegenstelling tot een normale moedervlek, die een duidelijke, strakke omlijning heeft, zijn de contouren van een atypische moedervlek vaag. De vlek loopt als het ware langzaam over in de normale huid. Vaak heeft hij verschillende kleuren: van lichtbruin naar donkerbruin en zelfs zwart. Ook grijstinten komen voor. Een verdachte moedervlek is meer dan 5 millimeter groot, een melanoom meestal meer dan 10 millimeter.

 

3. Zonder zon geen moedervlekkanker

Onder invloed van de UV-stralen in het zonlicht kunnen de pigmentcellen in de huid zich ongecontroleerd gaan delen. Omdat het lichaam van nature in staat is beschadigde cellen te repareren, stopt dat proces meestal vanzelf. Maar in sommige gevallen gebeurt dat niet en vormt er zich een kwaadaardig huidgezwel: een melanoom. Het overgrote deel van de melanomen ontwikkelt zich uit een moedervlek.

Verreweg de grootste risicofactor voor de ontwikkeling van een melanoom is de zon; alleen erfelijke vormen van moedervlekkanker (zo’n 10% van het totaal) kunnen zonder blootstelling aan zonlicht ontstaan. Vooral periodes van korte, maar heftige zonblootstelling – zoals onder de zonnebank of tijdens het ‘bakken’ op het strand – zijn gevaarlijk. Andere factoren die de kans op het ontstaan van een melanoom (licht) verhogen zijn:

  • een lichte huid die moeilijk bruin wordt en snel verband;
  • meer dan 50 gewone of meer dan 3 onrustige moedervlekken;
  • twee of meer eerstegraads familieleden met een melanoom.

In vergelijking met andere Europese landen komen melanomen in Nederland relatief vaak voor; bij vrouwen staat het melanoom op 5 in de top 10 van meest voorkomende kankersoorten, bij mannen op 8. Het aantal gevallen stijgt al jaren gestaag. Dat heeft er waarschijnlijk mee te maken dat Nederlanders fervente zonaanbidders zijn. Bovendien maken wij ons, samen met de Zweden, van alle Europeanen het minst zorgen over huidkanker. Met als gevolg dat we te laat naar de huisarts gaan met een verdachte moedervlek.

 

4. De meeste gevallen van huidkanker ontstaan niet uit een moedervlek

Per jaar wordt naar schatting bij zo’n 30.000 mensen huidkanker vastgesteld. Het overgrote deel daarvan is kanker van de opperhuid (een basaalcelcarcinoom of plaveiselcelcarcinoom). Deze kankervormen ontstaan wel door de zon, maar niet uit een moedervlek. (Daarover meer in het volgende nummer van Plus.)

In minder dan 10% van alle gevallen van huidkanker is er sprake van een melanoom, wat letterlijk ‘zwart gezwel’ betekent. Omdat een melanoom zich snel kan uitzaaien, is het wel is verreweg de gevaarlijkste vorm van huidkanker.

Een melanoom treft vooral mensen boven de 50 jaar. Krijgt iemand op jongere leeftijd een melanoom, dan gaat het dikwijls om een erfelijke variant van de ziekte.

Melanomen kunnen overal op het lichaam voorkomen, zelfs onder de hoofdharen. Sommige lichaamsdelen zijn er echter wel ‘gevoeliger’ voor dan andere. Bij mannen is dat vooral de rug, bij vrouwen zijn dat de rug en de benen. Vrouwen krijgen iets vaker moedervlekkanker dan mannen. Dat zou met hun zongedrag te maken kunnen hebben, maar bewezen is dat niet.

 

5. Huisartsen zien gemiddeld maar eens per twee jaar een kwaadaardige moedervlek

In totaal worden er zo’n 2500 melanomen per jaar ontdekt. Dat betekent dat een huisarts gemiddeld eens in de twee jaar een patiënt met een melanoom op zijn spreekuur krijgt. Met zo weinig ‘voorbeelden’ kan het lastig zijn om de juiste diagnose te stellen. Vandaar dat een verdachte moedervlek in principe altijd wordt verwijderd. Afhankelijk van de soort moedervlek en zijn eigen expertise doet een huisarts dat zelf, of verwijst hij door naar een dermatoloog.

Een dermatoloog heeft wél veel ervaring met het beoordelen van verdachte moedervlekken. Bovendien kan hij gebruik maken van hulpmiddelen die de huisarts niet heeft, zoals een dermatoscoop. Dat is een instrument dat de moedervlek tien maal uitvergroot. Op die manier worden afwijkingen in de vorm of kleur beter zichtbaar.

Tot een paar jaar geleden bestonden er lange wachtlijsten voor de dermatoloog, maar tegenwoordig kun je er binnen een paar weken terecht. Bij zeer verdachte moedervlekken is dat zelfs al binnen een paar dagen. Steeds meer ziekenhuizen hebben bovendien een speciaal ‘moedervlekkenspreekuur’. Daar zijn de dermatoloog, de chirurg en de oncoloog tegelijk aanwezig om mensen met verdachte moedervlekken zo goed en zo snel mogelijk te helpen.

 

6. Ruim 80% van de patiënten overleeft een melanoom

Een arts zal een verdachte moedervlek altijd verwijderen. Dat gebeurt door de plek onder plaatselijke verdoving weg te snijden. Het verwijderde weefsel gaat naar het laboratorium voor nader onderzoek. Als blijkt dat er sprake is van een melanoom, dan wordt dezelfde plek nogmaals geopereerd. Afhankelijk van de dikte van de tumor wordt voor de zekerheid 1 à 2 centimeter extra weefsel verwijderd. Vervolgens onderzoekt de arts met zijn handen de dichtstbijzijnde lymfklieren op uitzaaiingen. Voelt hij iets verdacht, dan hij zal een echo of eventueel een CT-scan van dat gebied laten maken.

7 tot 14 dagen na de tweede operatie worden de hechtingen uit de wond verwijderd. Bij dunne melanomen (van 1 millimeter of minder) is daarna in principe geen controle meer nodig. Bij dikkere melanomen wordt de patiënt nog een aantal jaren gevolgd.

Een uitgezaaide melanoom is erg gevaarlijk, maar gelukkig wordt de tumor meestal ontdekt en verwijderd vóór hij zich kan verspreiden. In de meeste gevallen hebben mensen met een melanoom dan ook een heel goede prognose: ruim 80% van hen overleeft de eerste vijf jaar. Bij vroege opsporing stijgt dat percentage zelfs naar 90%. Het overgrote deel van de patiënten krijgt na verwijdering nooit meer nieuwe klachten.  

 

7. Zelfcontrole loont

Het is verstandig om uw lichaam regelmatig op veranderende of nieuwe moedervlekken te controleren. Doe dat bijvoorbeeld op de eerste dag van elk kwartaal. Vaker heeft geen zin, want dan vallen veranderingen niet meer op. Een moedervlek die u speciaal in de gaten wilt houden, kunt u met een centimeter ernaast op de foto zetten. Dat maakt het makkelijk om na drie maanden te zien of hij veranderd is van omvang, vorm of kleur. Voor het nakijken van uw rug kunt u een spiegel gebruiken, of de hulp van een ander inroepen. Heeft u drie of meer onrustige moedervlekken, of twee of meer eerstegraads  familieleden met een melanoom? Laat uw moedervlekken dan jaarlijks door een dermatoloog inspecteren.

 

[Kader]

Wanneer naar de dokter?

  • Als de moedervlek groter of dikker wordt
  • Als de moedervlek van kleur verandert
  • Als de moedervlek van vorm en/of omtrek verandert, en de rand onregelmatig wordt
  • Als de moedervlek gaat te jeuken
  • Als de moedervlek begint te bloeden
  • Als er een zweertje of korstje op de moedervlek komt

 

[Kader]

Voorkomen is beter dan genezen

  • Afgelopen februari heeft het Huidfonds de website http://www.checkjevlekje.nl  gelanceerd. De site is bedoeld om mensen alert te maken op mogelijke veranderingen in hun huid, zoals vlekjes, zweertjes of verkleuring of groei van moedervlekken. U kunt er onder andere uw eigen moedervlekken vergelijken met voorbeelden van gezonde en verdachte moedervlekken.
  • Juni is Melanoommaand. Op verschillende zaterdagen worden dan informatiebijeenkomsten georganiseerd. Zo is er op zaterdag 13 juni in het Leids Universitair Medisch Centrum om 16.00 uur een openbaar college over moedervlekken, en om 16.30 uur een over huidkanker. Voor meer data en adressen, zie: http://www.myskincheck.nl.

 Dit artikel is tot stand gekomen met medewerking van prof. dr. Wilma Bergman, dermatoloog en bijzonder hoogleraar aan het Leids Universitair Medisch Centrum.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: