KANKER? WEES ER VROEG BIJ!

13 Sep

005006

Ruim één op drie van de Nederlandse vrouwen krijgt ooit in haar leven kanker. Van de mannen is dat zelfs bijna de helft. Hoe eerder je erbij bent, hoe groter de kans op overleving.

 

Steeds meer gevallen van kanker (maar het sterftecijfer daalt)

Elk jaar krijgen ongeveer 81.000 Nederlanders te horen dat ze kanker hebben. Zo’n 10% daarvan heeft al eerder een andere vorm van kanker gehad. Het aantal ‘eerste’ patiënten ligt dus rond de 73.000. Dat getal stijgt jaarlijks met 1,5 à 2%. De belangrijkste oorzaak: de groei van het aantal ouderen. Maar ook andere factoren spelen een rol. Zo is er momenteel sprake van een ware ‘huidkankerepidemie’, het gevolg van het feit dat we steeds langer en steeds vaker zonnen(banken). Bij de stijging van hoofd-, hals- en darmkanker wordt een verband gelegd met het rook- en drinkgedrag van Nederlanders. Daar staat tegenover dat, dankzij vroege opsporing en betere behandelmogelijkheden, het aantal mensen dat aan kanker overlijdt de laatste jaren onverminderd afneemt.

In totaal zijn er wel meer dan honderd kankers. Elke soort is anders als het gaat om oorzaken, symptomen en behandeling. In Nederland komen borstkanker, dikkedarmkanker, longkanker, prostaatkanker en huidkanker het meest voor. Ruim de helft van alle nieuwe kankerpatiënten heeft één van deze vijf vormen.

Bij vrouwen komt ook longkanker steeds vaker voor, terwijl die ziekte bij mannen juist afneemt. Dat heeft te maken met het veranderende rookgedrag: mannen zijn sinds de Tweede Wereldoorlog minder gaan roken, vrouwen steeds meer. De komende decennia zal het aantal vrouwen met longkanker daarom waarschijnlijk nog verder toenemen.

 Meest voorkomende kankersoorten in Nederland

Mannen   Vrouwen  
1 Prostaatkanker 1 Borstkanker
2 Longkanker 2 Dikkedarmkanker
3 Dikkedarmkanker 3 Longkanker
4 Huidkanker (niet melanoom) 4 Huidkanker (niet melanoom)
5 Blaaskanker 5 Melanoom
6 Hoofd/hals 6 Baarmoederhalskanker
7 Lymfeklierkanker 7 Lymfeklierkanker
8 Melanoom 8 Eierstokkanker
9 Maagkanker 9 Alvleesklierkanker
10 Leukemie 10 Leukemie

Bron: IKCnet, 2008

De overlevingskans hangt af van het soort kanker en van het stadium waarin de ziekte is vastgesteld. Ruwweg geneest ongeveer de helft van alle kankerpatiënten. Rekening houdend met de veroudering van de bevolking, daalt het aantal mensen dat als gevolg van kanker overlijdt sinds het eind van de jaren ’80 gestaag. Dat heeft vooral te maken vroege opsporing en betere behandelmogelijkheden. Ook komen sommige vormen van kanker met een slechte overlevingskans (maagkanker, longkanker bij mannen) minder vaak voor. Toch is kanker sinds 2008 doodsoorzaak nummer één in Nederland. De reden daarvan is dat de sterftecijfers voor kanker veel langzamer dalen dan die voor hart- en vaatziekten – tot dan toe de belangrijkste doodsoorzaak.

 Sterfte aan kanker

Jaar

2008

2007

2006

2005

2004

2003

2002

Mannen

21.897

21.701

21.311

21.241

21.092

20.848

20.729

Vrouwen

18.853

18.084

18.183

18.105

17.732

17.358

17.358

Totaal

40.750

39.785

39.494

39.346

38.824

38.206

38.087

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), 2009

Doodsoorzaken kanker bij vrouwen

Jaar

2008

2007

2006

2005

2004

2003

2002

1: Borstkanker

3.327

3.180

3.335

3.301

3.315

3.361

3.474

2: Longkanker

3.531

3.382

3.172

3.055

2.855

2.706

2.532

3: Dikke darmkanker en endeldarmkanker

2.360

2.360

2.285

2.314

2.156

2.185

2.175

4: Alvleesklierkanker

1.227

1.090

1.128

1.139

1.005

956

987

5: Eierstokkanker

1.021

911

1.009

946

958

928

944

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), 2009

Doodsoorzaken kanker bij mannen

Jaar

2008

2007

2006

2005

2004

2003

2002

1: Longkanker

6.387

6.384

6.254

6.359

6.468

6.156

6.388

2: Prostaatkanker

2.421

2.425

2.394

2.370

2.310

2.349

2.360

3: Dikke darmkanker en endeldarmkanker

2.483

2.468

2.424

2.248

2.249

2.244

2.208

4: Alvleesklierkanker

1.151

1.119

998

1.037

966

877

873

5: Maagkanker

874

840

857

963

898

977

944

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), 2009

 

Ken de 9 signalen

Kanker ontstaat door een samenloop van omstandigheden. Leefstijl, erfelijke aanleg en toeval spelen allemaal een rol. Hoe dat precies werkt, weten we in de meeste gevallen niet. Wél is duidelijk dat, ook als u gezond leeft, de kans bestaat dat u toch kanker krijgt. Vandaar dat het zo belangrijk is dat u mogelijke waarschuwingstekens (her)kent. Voor de meeste soorten kanker geldt: hoe eerder u erbij bent, hoe beter de vooruitzichten. De behandeling hoeft dan bijvoorbeeld minder ingrijpend te zijn. Bovendien is de kans op overleving bij vroegtijdige ontdekking groter.

De belangrijkste signalen die op kanker kunnen wijzen zijn:

  1. Blijvende heesheid of hoest, eventueel met bloed in opgehoest slijm
  2. Slikklachten: als slikken pijn doet, het eten slecht zakt of blijft steken
  3. Nieuwe of veranderde moedervlekken
  4. Een schilferend plekje of bobbeltje op de huid
  5. Een verdikking of bobbel(tje) ergens in het lichaam, bijvoorbeeld in de borst, zaadbal, oksel, hals of lies
  6. Bij vrouwen: ongewoon vaginaal bloedverlies of abnormale afscheiding (buiten de menstruatie om); bij mannen: zaadbalklachten
  7. Een veranderd patroon in de stoelgang (zonder duidelijke aanleiding) of bloedverlies en/of slijm bij de ontlasting
  8. Veranderingen bij het plassen (vaker, moeilijker, pijnlijk of bloed in de urine)
  9. Gewichtsverlies zonder aanleiding

Heeft u last van één of meerdere van deze klachten? Ga er dan zo snel mogelijk mee naar de huisarts. Vooral voor zestigplussers is het belangrijk om alert te blijven. Tweederde van vrouwelijke kankerpatiënten is namelijk boven de zestig. Bij mannen is dat zelfs driekwart.

Sommige mensen gaan liever niet naar de huisarts met hun klachten, uit angst dat er iets ernstigs aan de hand is. Anderen zijn bang dat ze zich aanstellen. Of ze zien op tegen eventuele vervolgonderzoeken. Dat soort gevoelens zijn heel begrijpelijk. Maar bedenk dat een bezoek aan de huisarts onrust juist ook kan wegnemen. Het hoeft tenslotte niets serieus te zijn. Is er toch iets aan de hand, dan geldt: hoe eerder u erbij bent, hoe beter.

Voor meer informatie en advies over de negen signalen, kijk op de website http://www.klachtadvies.nl van KWF Kankerbestrijding.

 

Screening

Behalve het in de gaten houden van de signalen van uw lichaam, zijn er nog twee andere manieren om kanker vroegtijdig op te sporen: zelfonderzoek en deelname aan een screening in de vorm van een bevolkingsonderzoek.

Het regelmatig onderzoeken van uw lichaam op eventuele veranderingen heet zelfonderzoek. Tot nu toe is wetenschappelijk niet bewezen dat zelfonderzoek – bijvoorbeeld van de borsten, de zaadballen of de huid – bijdraagt aan de vroege opsporing of minder sterfte door kanker. Het maakt u echter wel vertrouwd met uw eigen lichaam. Zo weet u wat bij u normaal is, en kunt u eventuele veranderingen gemakkelijker opmerken en beter aan uw (huis)arts uitleggen.

Als een bepaalde soort kanker met een test in een vroeg stadium kan worden opgespoord en de kans op een genezende behandeling daarmee wordt vergroot, kan de overheid besluiten een bevolkingsonderzoek te laten uitvoeren. Op dit moment gebeurt dat in Nederland voor twee soorten kanker: baarmoederhalskanker (sinds 1976) en borstkanker (sinds 1988).

Alle vrouwen tussen de 30 en de 60 worden eens in de vijf jaar opgeroepen om een uitstrijkje te laten maken, waarmee baarmoederhalskanker in een vroeg stadium kan worden opgespoord. Omdat de ziekte zich zo langzaam ontwikkelt, is vaker niet nodig. In totaal valt jaarlijks bij 800.000 vrouwen een uitnodiging voor deelname in de bus. 66% van hen doet daadwerkelijk mee. Zonder bevolkingsonderzoek zouden er vierhonderd vrouwen per jaar overlijden aan baarmoederhalskanker. Mét het bevolkingsonderzoek is dat de helft. Als alle opgeroepen vrouwen zouden deelnemen, zou dat aantal zelfs dalen naar honderd.

Eens in de twee jaar krijgen vrouwen tussen de 50 en de 75 een uitnodiging voor een mammografie, een (röntgen)foto waarmee borstkanker vroegtijdig kan worden opgespoord. Bij vrouwen jonger dan 50 zit vaak veel klierweefsel in de borsten, waardoor de foto’s moeilijk te beoordelen zijn. Bij vrouwen ouder dan 75 groeit een tumor heel langzaam; zij hebben dan maar een kleine kans om aan deze ziekte te overlijden. Per jaar worden er een miljoen vrouwen voor een mammografie opgeroepen. 80% van hen geeft daaraan gehoor. Daardoor sterven er elk jaar 700 minder vrouwen aan borstkanker.

Let op: een uistrijkje of een borstfoto is een momentopname. Een goede uitslag is geen garantie dat alles in orde blijft tot de volgende oproep. Ga daarom naar uw huisarts als u tussendoor klachten krijgt of veranderingen opmerkt.

Na borstkanker is darmkanker de meest voorkomende vorm van kanker in Nederland. Jaarlijks wordt bij ruim 11.000 mensen de diagnose gesteld, en overlijden er 4500 mensen aan de ziekte. Uit onderzoek is gebleken dat de sterfte aan darmkanker kan worden verminderd door een bevolkingsonderzoek. In de tweede helft van 2009 zal het kabinet besluiten of zo’n onderzoek er daadwerkelijk komt. Zo ja, dan zal dat waarschijnlijk in 2010 of 2011 worden ingevoerd.

Op internet worden diverse testen aangeboden waarmee u zelf kunt nagaan of u aan een bepaalde vorm van kanker lijdt. Dergelijke commerciële zelftesten mogen in Nederland alleen met tussenkomst van een (huis)arts worden gebruikt, en worden daarom niet in de winkel verkocht. Bestelt u een dergelijke test via internet, dan is daarop geen betrouwbaarheidscontrole uitgevoerd.

KWF Kankerbestrijding raadt ten sterkste af om een zelftest voor kanker te doen. Hetzelfde geldt voor erfelijke of DNA-testen via internet, en de commercieel aangeboden ‘bodyscans’ waarbij uw hele lichaam op – onder andere – kanker wordt onderzocht. De uitkomsten van dergelijke vormen van screening zijn voor een leek moeilijk te interpreteren. Bovendien kunnen ze u een vals gevoel van veiligheid geven.

Meer weten over de bevolkingsonderzoeken naar kanker? Kijk op:  http://www.rivm.nl/bevolkingsonderzoeknaarkanker.

 

Behandeling op maat

Bij het behandelen van kanker hebben artsen drie opties: chirurgie, radiotherapie (bestralen) en geneesmiddelen. Op alle drie de terreinen zijn de afgelopen jaren enorme stappen voorwaarts gezet.

Wat het opereren betreft zitten de ontwikkelingen vooral in technieken die de behandeling minder ingrijpend maken. Met behulp van nieuwe trucjes en instrumenten kan steeds preciezer worden gewerkt. Na de operatie herstellen mensen sneller en kunnen ze eerder naar huis.

Nieuwe bestralingstechnieken dragen bij aan een betere bestrijding van de tumor, maar ook aan het verminderen van bijwerkingen op lange termijn. De gammastraling die bij radiotherapie gebruikt wordt is namelijk gevaarlijk; die kan nog vele jaren later nare gevolgen hebben in de vorm van kanker in omliggend weefsel, of hart- en vaatziekten. Door steeds secuurder te werken, neemt de kans daarop af.

De meest spectaculaire ontwikkelingen in de behandeling van kanker zijn zonder meer te vinden in de geneesmiddelen, zoals chemotherapie en hormoontherapie. Veertig jaar lang konden alleen een paar zeldzame kankervormen met chemotherapie worden genezen. Voor de rest werden medicijnen uitsluitend gebruikt om het leven van ongeneeslijke kankerpatiënten dragelijker te maken, en zo mogelijk te verlengen. De laatste jaren is daar radicaal verandering in gekomen. Door nieuwe (combinaties van) medicijnen en meer inzicht in welke middelen bij welke patiënt werken, zijn veel grotere groepen erbij gebaat.

In totaal zijn er op dit moment zo’n vijftig soorten chemotherapie voor de behandeling van kanker op de markt, plus diverse vormen van hormoontherapie. Chemotherapie en hormoontherapie zijn medicijnen die de celdeling in alle cellen van het lichaam beïnvloeden, met mogelijk nare bijwerkingen als misselijkheid en haaruitval tot gevolg. Bovendien verzwakt het afweersysteem erdoor. De laatste jaren komen er gelukkig steeds meer nieuwe, doelgerichte geneesmiddelen op de markt. Dat zijn medicijnen die afwijkingen in tumorcellen gebruiken en vooral dáár op inwerken. De rest van het lichaam heeft er dus geen last van. Immunotherapie is een voorbeeld van zo’n nieuwe, doelgerichte aanpak. Dat is een behandeling met medicijnen die de natuurlijke afweerreactie van het lichaam tegen kankercellen stimuleren.

De grote vraag waar elke arts tegen aanloopt is: welk middel (of combinatie van middelen) is voor mijn patiënt het beste? Voorheen moest bij het beantwoorden van die vraag veelal worden gegokt. Maar artsen leren steeds beter te voorzien wat werkt en wat niet. Dat doen ze door de zwakke plek van de tumorcel op te zoeken, en het middel te kiezen dat dáár het best op ingrijpt. Zo wordt het steeds beter mogelijk een ‘behandeling-op-maat’ te gegeven. Bij borstkanker en darmkanker worden met deze aanpak al heel goede resultaten geboekt.

 

Voorkomen is beter dan genezen

Kanker is in de eerste plaats een kwestie van toeval. Bij het proces van celdeling gaan dagelijks dingen mis. Worden die foutjes niet door het lichaam hersteld, dan ontstaat er mogelijk kanker. Het lijkt erop dat allerlei zaken de kans op zo’n foutje in de celdeling – of de mogelijkheid om dat te repareren – beïnvloeden. Wat u eet bijvoorbeeld, maar ook het gebruik van alcohol en hoeveel u beweegt. Verder speelt erfelijkheid een rol.

Juist omdat de vorming van kanker zo’n ingewikkeld proces is, is het moeilijk om harde uitspraken te doen over hoe bepalend leefgewoonten zijn. Toch denken onderzoekers dat zo’n 50% van alle kankergevallen direct te maken heeft met ongezonde leefgewoontes. De belangrijkste risicofactor is zonder meer roken: sigaretten zijn verantwoordelijk voor 30% van alle gevallen van kanker. Dat is wetenschappelijk bewezen.

De belangrijkste tips die kanker kunnen helpen voorkomen op een rij:

  • rook niet. Niet roken is de beste manier om het risico op kanker te verlagen.
  • zon verstandig. Dat betekent: uw huid voorzichtig aan de zomerzon laten wennen, insmeren met een goede factor antizonnebrand en liever niet zonnen tussen 12.00 en 15.00 ’s middags
  • beweeg voldoende. Onderzoek heeft uitgewezen dat voldoende bewegen een beschermend effect heeft op – in ieder geval – twee soorten kanker die in Nederland veel voorkomen: borstkanker en dikke darmkanker.
  • eet gezond. Niet te vet, gevarieerd, met voldoende koolhydraten (brood, aardappelen, pasta, peulvruchten) en twee ons groenten en twee stuks fruit per dag.
  • wees matig met alcohol. Voor mannen is drie glazen per dag het maximum, voor vrouwen twee. Drink bij voorkeur niet elke dag.

Meer weten? Kijk op http://www.6xsterkertegenkanker.nl, een website van KWF Kankerbestrijding.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: