HOE ZIT HET NU MET DE Q-KOORTS?

19 Jun

Dit artikel is gepubliceerd in Margriet nr. 25, 18 juni 2010.

De Q-koorts zorgt nog altijd voor problemen in de veehouderij en nog steeds raken mensen ermee besmet, zij het minder dan vorig jaar. We zijn er dus nog niet vanaf. Roel Coutinho, directeur Infectieziektebestrijding van het RIVM, licht toe.

Interview: Marte van Santen

Wat is Q-koorts?

“Dat is een infectieziekte, die wordt veroorzaakt door de bacterie Coxiella burnetti. De letter Q komt van het Engelse woord ‘query’, dat ‘vraag’ betekent. Heel lang wisten we namelijk niet hoe de ziekte ontstond. De meeste patiënten lopen Q-koorts op doordat ze lucht inademen waar de bacterie inzit.”

Waar komt die bacterie vandaan?

“In Nederland met name van besmette geiten. Vooral bij spontane abortus of de geboorte van lammetjes komen er via het vruchtwater veel bacteriën in de lucht. Door zich aan stofdeeltjes te hechten, kunnen die zich soms wel kilometers ver verspreiden. De Q-koorts-bacterie kan ook in rauwe melk, mest en urine zitten, maar niet in vlees.”

Is de ziekte  besmettelijk?

“Nee. Q-koorts kan niet van mens op mens worden overgedragen.”

Hoeveel mensen lijden eraan?

“Vorig jaar zijn er in Nederland 2356 gevallen van Q-koorts vastgesteld. Twee jaar eerder waren dat er nog maar 188, en daarvoor nog  minder. Die stijging heeft ermee te maken dat er tegenwoordig steeds meer geiten bij elkaar in één stal worden gehouden. Tijdens het lammerseizoen, tussen februari en mei, kan dat leiden tot veel geboortes tegelijkertijd. Als de dieren besmet zijn, komen er dan ineens heel veel bacteriën in de lucht. In 2010 zijn tot nu toe 348 nieuwe gevallen van Q-koorts bij mensen gemeld.”

Hoe groot is de kans om het op te lopen?

“Ondanks dat het aantal stijgt, is die nog steeds heel klein. Als je vlak in de buurt van een besmet bedrijf woont loopt het risico op, maar ook dan blijft het gering: minder dan vijf procent.”

Zijn er groepen die meer gevaar lopen?

“Mensen die veel met geiten en schapen werken, zoals boeren en dierenartsen. Patiënten met een hartaandoening of een afweerstoornis zijn extra gevoelig voor infecties, dus ook voor Q-koorts. Als ze het krijgen, is de kans groter dat de ziekte bij hen ernstiger verloopt of chronisch wordt. Mannen hebben iets vaker Q-koorts dan vrouwen. Ook rokers lopen meer risico.”

Wat zijn de ziekteverschijnselen?

“60% van de mensen die met de bacterie wordt besmet, merkt daar helemaal niets van. Bij hen ruimt het lichaam de boosdoener op, voordat hij problemen kan veroorzaken. Als patiënten wel klachten krijgen, gebeurt dat twee tot zes weken na de besmetting. De verschijnselen lijken erg op die van griep: hoofdpijn, koorts, hoesten, koude rillingen, spierpijn, zweten, misselijkheid, overgeven, diaree en een verminderde eetlust. Soms verloopt de ziekte ernstiger, met longontsteking en pijn op de borst. Eén op de vijf patiënten met Q-koorts-klachten belandt in het ziekenhuis. Als de infectie is verdwenen, blijven patiënten vaak nog een tijd vermoeid. Een kwart van hen heeft daar na een jaar nog last van.”

Wanneer moet je met klachten naar de huisarts gaan?

“Als je last hebt van koorts met hoofdpijn of hoesten, en in een gebied woont of bent geweest waar Q-koorts voorkomt. Op de website http://www.rivm.nl is te zien waar in Nederland dat het geval is. De huisarts kan bloedonderzoek laten doen om vast te stellen of er inderdaad sprake is van Q-koorts.”

Is er een behandeling tegen?

“Over het algemeen is Q-koorts prima te bestrijden met een antibioticumkuur. In 1 tot 2% van de gevallen houden de klachten aan en wordt de ziekte chronisch. Dat gebeurt nog al eens bij hartpatiënten, omdat de bacterie zich makkelijk kan vasthechten aan een beschadigde hartklep of aan littekenweefsel in de hartspier. In zo’n geval is meestal langdurige behandeling met antibiotica nodig. Tegen de vermoeidheid waarvan veel patiënten naderhand last hebben, is helaas niets te doen. Uiteindelijk verdwijnt die bijna altijd vanzelf, maar dat kan soms lang duren.”

Kun je er dood aan gaan?

“Net als aan de gewone griep kun je ook aan Q-koorts overlijden. Gelukkig gebeurt dat bijna nooit. In 2009 zijn er zes mensen gestorven als gevolg van de ziekte. In al die gevallen hadden de patiënten al ernstige gezondheidsproblemen vóór ze Q-koorts kregen.”

Kun je meerdere keren Q-koorts krijgen?

“Nee. Als je het eenmaal hebt gehad, ben je immuun voor de bacterie.”

In  het nieuws over de Q-koorts gaat het vaak over vijf kilometerzones. Wat zijn dat?

“We weten niet precies hoever Coxiella-bacteriën zich met de wind kunnen verspreiden, maar algemeen wordt aangenomen dat er in een gebied van vijf kilometer rond een besmet bedrijf een verhoogde kans op Q-koorts is. Hoe dichter bij de bron van de besmetting, hoe groter het risico.”

Als je in zo’n zone woon, heeft het dan zin een mondkapje te dragen?

“Een mondkapje werkt alleen als je het consequent dag en nacht gebruikt. Dat is ondoenlijk. Besmetting helemaal voorkomen gaat dus niet. Wel kun je, als je bij een boerderij met geiten of schapen op bezoek gaat de volgende voorzorgsmaatregelen nemen:

  • was je handen en die van je kinderen met zeep en veel water na contact met de dieren;
  • eet niet tussen de dieren;
  • neem geen mest onder je schoenen mee naar huis.”

Welke maatregelen heeft de overheid genomen om Q-koorts in te dammen?

“Voor 1 januari 2010 zijn alle zwangere geiten en schapen die besmet waren met de Q-koortsbacterie gedood. Op die manier is voorkomen dat er bij het lammeren nieuwe bacteriën in de lucht zouden komen. Verder zijn alle overgebleven geiten en schapen voor 1 juni 2010 ingeënt. Dat heeft even op zich laten wachten, omdat er eerst nog een goed vaccin ontwikkeld moest worden. Dat was niet meteen in voldoende mate beschikbaar.”

Als alle besmette dieren vorig jaar zijn gedood, hoe kan het dan dat er nog steeds mensen Q-koorts krijgen?

“Dat komt omdat de bacterie heel lang in het milieu kan overleven.  Vandaar ook dat de omgeving van een boerderij waar de bacterie is aangetroffen, ook nadat de besmette dieren zijn gedood, voorlopig nog een risicogebied blijft. Pas als het aantal ziektegevallen in de toekomst flink gaat dalen, wordt die waarschuwing misschien opgeheven.”

Kunnen mensen worden ingeënt tegen de Q-koors?

“Op dit moment is dat in Nederland niet mogelijk. Er bestaat wel een Australisch vaccin om mensen tegen de Q-koorts te beschermen, maar dat kan veel nare bijwerkingen geven. De Gezondheidsraad onderzoekt of het vaccin veilig genoeg is om  in de toekomst ook in Nederland te gebruiken voor mensen die extra risico op Q-koorts lopen. Geiten- en schapenboeren en hun families bijvoorbeeld.”

Kun je nog met een gerust hart naar de kinderboerderij als daar ook geiten en schapen zijn?

“Beheerders van kinderboerderijen zijn verplicht allerlei hygiënemaatregelen te nemen om besmetting met Q-koorts te voorkomen. Bovendien zijn zo goed als alle geiten en schapen daar – net als in de rest van Nederland – voor 1 juni ingeënt. Overigens komt Q-koorts sowieso minder vaak voor bij kinderen. Als ze het toch krijgen, zijn de klachten over het algemeen mild. Kortom: u kunt rustig naar de kinderboerderij. Ik doe dat met mijn kleinkinderen ook.”

[Kader]

Q-koorts in Nederland

Sinds april 2010 is er een speciale website van de overheid over de Q-koorts: qkoortsinnederland.nl. Daarop vindt u veel aanvullende informatie over bijvoorbeeld op vakantie gaan in een gebied waar Q-koorts heerst of Q-koorts en zwangerschap. Op rivm.nl staat een kaart met een overzicht van alle besmette gebieden in Nederland. Voor mensen met Q-koorts is er een patiëntenvereniging in oprichting. Via zorgbelang-brabant.nl kunt u zich daarvoor aanmelden.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: