18 VRAGEN OVER LONGONTSTEKING

22 Okt

 

Het gebruik van bepaalde medicijnen, zoals maagzuurremmers en antidepressiva, zou de kans op een longontsteking flink vergroten. Moeten de honderdduizenden Nederlanders die dagelijks een tabletje tegen maagzuur nemen zich nu grote zorgen maken? En waarom hebben vooral ouderen last van longontsteking? Prof. dr. Tjip van der Werf, longarts in het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) geeft antwoord op deze – en 17 andere – vragen.

 

1. Om met de deur in huis te vallen: hoe zit het nu precies met medicijnen die de kans op longontsteking zouden vergroten?

“Er verschijnen regelmatig onderzoeken, die beweren dat er een verband is tussen het gebruik van een bepaald middel en het ontstaan van een longontsteking. Een bekend voorbeeld is dat van de maagzuurremmers. Een verminderde zuurgraad in de maag zou bacteriën meer kans geven zich van daaruit naar de longen te verspreiden en zo longontsteking te veroorzaken. Het gaat echter om een heel kleine toename van het risico.

Bij antidepressiva en antipyschotica is de kans wellicht iets groter, maar ook nog klein. Dat soort medicijnen kunnen tot sufheid en spierstijfheid leiden. Mensen die antidepressiva of antipyschotica gebruiken, verslikken zich mogelijk vaker. De bacteriën die dan in hun longen komen, kunnen longontsteking teweegbrengen. Zowel voor maagzuurremmers als voor psychiatrische medicijnen geldt, dat de voordelen meestal opwegen tegen de nadelen.

Sommige medicijnen die de natuurlijke afweer onderdrukken, geven een flink groter risico op enkele bijzondere vormen van longontsteking. Sommige middelen tegen reuma vergroten bijvoorbeeld de kans op tuberculose. Patiënten die na een transplantatie bepaalde anti-afstotingsmedicijnen krijgen, hebben een meer kans op een variant van longontsteking genaamd PCP.”

2. Wat is een longontsteking precies?

“Een infectie van de longblaasjes. Een mens heeft miljoenen longblaasjes, die diep in de longen liggen. De blaasjes nemen zuurstof uit de lucht op en geven kooldioxide uit het bloed af. Zonder bescherming zouden er bij het inademen allerlei ziekteverwekkers in de longen binnendringen, die de longblaasjes kunnen infecteren. Gelukkig heeft het lichaam een natuurlijk defensiemechanisme: de trilhaartjes aan de binnenkant van de luchtweg. Die voeren wat daar niet thuis hoort, bijvoorbeeld bacteriën, met een beetje slijm af naar de mondholte, waarna je ze doorslikt.

Soms werken die trilhaartjes echter minder goed. Dat kan bijvoorbeeld komen door een longaandoening, zoals COPD of astma. Ook als iemand om een andere reden een kwetsbare gezondheid heeft, een virusinfectie heeft, afweeronderdrukkende medicijnen gebruikt of rookt, kunnen de trilhaartjes verzwakt raken. Ziekmakende bacteriën dringen dan makkelijker door in de lager gelegen longblaasjes. Het warme en vochtige weefsel daar is voor ziektekiemen een ideale omgeving om zich te vermenigvuldigen. Het lichaam reageert met een heftige afweerreactie: er ontstaat een longontsteking. Soms zit die ontsteking in een deel van de long, soms in een hele long, soms in allebei. In het laatste geval spreken we van een dubbele longontsteking.”

3. Wat zijn de belangrijkste klachten?

“Hoesten, koorts en een snelle, oppervlakkige ademhaling. Vaak hoest een patiënt ook geel of groen slijm op en heeft hij pijn bij het diep ademhalen of hoesten. Soms komt er hoofdpijn, een verminderde eetlust of een blauwe verkleuring aan vingers, voeten en lippen bij kijken. Bij heel oude mensen – de meest kwetsbare groep – zijn de verschijnselen vaak minder duidelijk, waardoor de longontsteking soms moeilijk te herkennen is.”

4. Komt het vaak voor?

“Heel vaak. In 2007 stelden huisartsen ruim 172.000 keer longontsteking vast. Het werkelijke aantal ligt ongetwijfeld hoger, omdat niet alle mensen met een longontsteking naar de huisarts gaan. Mannen krijgen iets vaker longontsteking dan vrouwen, zeker op oudere leeftijd. Waarom is niet bekend.

Jaarlijks worden er ongeveer 30.000 mensen met een longontsteking in het ziekenhuis opgenomen. Dat aantal stijgt volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek sinds de jaren ’80 flink. Zo is het aantal ziekenhuisopnames van 65-plussers met longontsteking tussen 1981 en 2005 verdrievoudigd. Waarschijnlijk heeft dat met de vergrijzing te maken, en met het feit dat ziektes als suikerziekte of kanker steeds beter te behandelen zijn. Patiënten blijven langer in leven, maar door hun kwetsbare gezondheid zijn ze extra gevoelig voor longontsteking.”

5. Kun je door een griepje longontsteking krijgen?

“Jazeker. Griep ontstaat door een virus. Meestal verloopt een virusinfectie niet ernstig, maar het griepvirus kan wel voor een tijdelijke verzwakking van de trilhaartjes in de luchtpijp zorgen. Soms ontstaat daardoor bovenop de griep een longontsteking, meestal door bacterie die zijn kans schoon ziet en toeslaat.”

6. Waardoor kun je nog meer een longontsteking oplopen?

Bacteriën zijn de meest voorkomende veroorzakers van een longontsteking. Er zijn honderden verschillende, maar bij volwassenen komt vooral de pneumokok veel voor. Je krijgt die binnen door hem in te ademen. Hetzelfde geldt voor een andere aanstichter, de legionellabacterie. Die kan tot een ernstige vorm van longontsteking leiden, de zogenaamde veteranenziekte.

Behalve door ze in te ademen, kunnen bacteriën ook in de longen komen via de keelholte, bijvoorbeeld bij het verslikken. Dat overkomt ouderen nogal eens, als ze een verminderde slik- of hoestreflex hebben. Dat kan ook het geval zijn bij patiënten die uit een narcose ontwaken of suf makende medicatie gebruiken, of bij mensen die veel alcohol drinken.

Een gedeeltelijke afsluiting van de luchtweg, bijvoorbeeld door een tumor, belemmert soms het opruimen van bacteriën uit de longen, waardoor een infectie kan ontstaan. Hetzelfde gevaar bestaat na een operatie, als het hoesten pijnlijk en moeilijk is en er daardoor slijm in de longen achterblijft. Tot slot kun je een bacteriële longontsteking oplopen als een infectie elders in het lichaam, bijvoorbeeld van een hartklep, zich via de bloedbaan naar de longen verspreidt.

Voorbeelden van virussen die longontsteking kunnen veroorzaken, zijn waterpokkenvirussen en de SARS-virussen. In zeldzame gevallen kan een griepvirus direct longontsteking teweegbrengen.

Behalve virussen en bacteriën, kunnen ook schimmels tot longontsteking leiden. Dat gebeurt over het algemeen alleen bij mensen die een ernstig verstoord afweersysteem hebben, bijvoorbeeld bij patiënten met AIDS of leukemie.”

7. Is longontsteking besmettelijk?

“Dat hangt van de oorzaak af. De meest voorkomende ziekteverwekker, de pneumokok, is waarschijnlijk niet erg besmettelijk. Artsen weten nog niet goed hoe die bacterie van de ene op de andere mens wordt overgebracht, maar de kans dat je iemand daarmee ‘aansteekt’ is niet erg groot. Een heel besmettelijke vorm van longontsteking is tuberculose (TBC). Gelukkig komt TBC in Nederland heel weinig voor.”

8. Waarom lopen vooral ouderen veel risico?

“Longontsteking treft vooral mensen met een verminderde weerstand. Dat zijn heel jonge kinderen, echt oude mensen en/of patiënten met aandoeningen die de (long)afweer verzwakken, zoals hart- en vaatziekten, suikerzieke, de longziekte COPD of kanker.”

9. Zijn er nog andere risicofactoren?

“Ook griep, bepaalde medicijnen, overmatig alcoholgebruik en ondergewicht zorgen voor een lagere weerstand. Hetzelfde geldt voor roken. Dat beschadigt bovendien de trilhaartjes in de luchtpijp. Door slechte gebitverzorging kunnen bacteriën zich in de mond- en keelholte ophopen en van daaruit in de longen komen.

Longontsteking komt veel vaker in de winter voor dan in de zomer. Door de kou kan het neusslijmvlies geïrriteerd raken, waardoor bepaalde virussen er sneller vat op krijgen. Vervolgens kunnen bacteriën gemakkelijk binnendringen.”

10. Wanneer is het verstandig om naar de huisarts te gaan?

“Zeker als je tot een van de risicogroepen behoort, moet je daar niet te lang mee wachten. Een longontsteking kan namelijk sluipend beginnen, maar heel plotseling verergeren. Soms is dat een kwestie van uren. Het lastige is dat de klachten vaak vaag zijn. Niet alle patiënten met een longontsteking hoesten bijvoorbeeld, zeker heel oude mensen niet. Het kan daarom lang duren voordat iemand de huisarts inschakelt, of voor die de juiste diagnose stelt.

Een snelle ademhaling van meer dan dertig keer per minuut, een lage broeddruk, verwardheid en algemene zwakte zijn allemaal tekenen die kunnen wijzen op bloedvergiftiging door een longontsteking. Bij dergelijke klachten is het verstandig zo snel mogelijk de huisarts te informeren, zeker als de persoon in kwestie boven de 75 is en/of een kwetsbare gezondheid heeft. Hoe eerder je erbij bent, hoe kleiner de kans dat de infectie onherstelbare schade aanricht.”

11. Hoe wordt de diagnose gesteld?

“In de meeste gevallen gebeurt dat aan de hand van lichamelijk onderzoek en het verhaal van de patiënt. Bij ernstiger klachten kan opgehoest slijm in het laboratorium worden onderzocht, of kan er in het ziekenhuis een longfoto worden gemaakt. Overigens is in ruim de helft van de gevallen niet met zekerheid vast te stellen wat precies de oorzaak van de longontsteking is.”

12. Hoe wordt longontsteking behandeld?

“De meeste longontstekingen verlopen licht en worden behandeld door de huisarts. Hij of zij schrijft een antibioticum voor, bijvoorbeeld amoxicilline, dat de meest voorkomende ziekteverwekker – de pneumokok – snel doodt. Normaliter moeten de klachten dan binnen twee tot vier weken verdwijnen.

5 à 10% van de patiënten wordt doorverwezen naar het ziekenhuis. Dat gebeurt als de klachten ernstiger zijn en/of de patiënt onderliggende gezondheidsproblemen heeft. In het ziekenhuis worden per infuus verschillende soorten antibiotica toegediend, eventueel aangevuld met vocht en zuurstof. Als de situatie heel ernstig is, kan het nodig zijn om een patiënt te beademden op de intensive care.”

13. Is het feit dat de oorzaak van de longontsteking vaak onduidelijk blijft een probleem voor de behandeling?

“Nee. De ernst van de klachten en de vraag of iemand nog andere lichamelijke problemen heeft, zijn doorslaggevend voor de keus van de behandeling. Antibiotica doden de belangrijkste boosdoeners, de pneumokok-bacteriën. Als een patiënt met longontsteking in het in het ziekenhuis komt, krijgt hij voor de zekerheid ook medicatie tegen andere ziekteverwekkers, zoals de legionellabacterie.”

14. Wat is het gevaar als een longontsteking onbehandeld blijft?

“De ontsteking kan zich verder in de longen of naar het longvlies uitbreiden. Ademhalen wordt dan steeds moeilijker. Andere organen kunnen zo een tekort aan zuurstof krijgen, waardoor bijvoorbeeld de nieren minder goed gaan functioneren.

Bacteriën of bestanddelen daarvan kunnen zich ook vanuit de longen via de bloedbaan door de rest van het lichaam verspreiden. Bij zo’n sepsis of bloedvergiftiging treedt een enorm sterke ontstekingsreactie van het lichaam op. Als gevolg daarvan kan een patiënt ernstig in de war raken of een te lage bloeddruk krijgen. De complicaties volgen elkaar in zo’n situatie snel op, mogelijk met de dood tot gevolg. Op die manier overlijden per jaar in Nederland ongeveer 5500 mensen aan een longontsteking.”

15. Je hoort vaak dat patiënten die al in het ziekenhuis liggen daar longontsteking krijgen. Hoe kan dat?

“Vanwege hun kwetsbare gezondheid zijn ziekenhuispatiënten extra gevoelig voor bepaalde ziekteverwekkers die ze al bij zich dragen. Schadelijke darmbacteriën bijvoorbeeld. Die kunnen zich omhoogwerken en zo in de longen komen. Als een patiënt aan de beademing ligt, dringen er soms bacteriën vanuit de keel in de longen binnen.”

16. Wat als je in het buitenland longontsteking hebt opgelopen?

“Wees daarna extra alert op klachten, ook als de longontsteking daar al is behandeld. In landen als Griekenland, Spanje, Zuid-Afrika en de Verenigde Staten worden veel meer antibiotica voorgeschreven dan hier. Sommige varianten van de pneumokok-bacterie zijn daardoor ongevoelig geworden voor bepaalde medicijnen. Het kan dus zo zijn, dat een standaard antibioticumkuur niet goed helpt tegen zo’n buitenlandse longontsteking. In Nederland is het percentage pneumokok-bacteriën dat niet op antibiotica reageert gelukkig nog heel laag.

Een ander risico, vooral in sommige tropische landen, is dat van de legionellabacterie. Die kan zich bijvoorbeeld via de leidingen van de douche door de lucht verspreiden.”

17. Kun je tegen longontsteking worden ingeënt?

“Tegen de meest voorkomende oorzaak, de pneumokok-bacterie, wel. Kinderen worden daar standaard tegen gevaccineerd. Veel ouderen met een kwetsbare gezondheid krijgen zo’n inenting ook aangeboden. Let wel, dat is niet hetzelfde als de griepprik.

Op dit moment wordt in Nederland een grootschalig onderzoek gedaan om te kijken of het zinvol is om alle ouderen een inenting tegen pneumokokken te geven. Op basis van de uitkomsten adviseert de Gezondheidsraad de minister van VWS of zo’n nationale vaccinatie wenselijk is. Zo ja, dan zal die op z’n vroegst over een paar jaar worden ingevoerd.

Overigens biedt een inenting geen 100% garantie tegen longontsteking; een vaccinatie beschermt nooit tegen alle varianten van een bacterie. Bovendien zijn er naast de pneumokok nog andere ziekteverwekkers die longontsteking kunnen veroorzaken.”

18.Wat kun je zelf doen om longontsteking te voorkomen?

“Behalve je algemene gezondheid in de gaten houden door gezond te eten en voldoende te bewegen, is het allerbelangrijkste advies: niet roken. Sigaretten zijn grote boosdoeners, ook als het om longontsteking gaat. Voor mensen met een kwetsbare gezondheid is het verstandig zich jaarlijks tegen de griep en de pneumokok te laten vaccineren.”

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: