HUIDPROBLEMEN NA BORSTKANKER

19 Dec

Jaarlijks krijgen zo’n twaalfduizend Nederlandse vrouwen borstkanker. Veel van hen hebben tijdens, maar vooral ook na de behandeling last van huidproblemen zoals verkleuring, zwelling of verhard littekenweefsel. Huidtherapeut Yvonne Born legt uit hoe dergelijke klachten behandeld en – zo mogelijk – voorkomen kunnen worden.

Afhankelijk van de vorm en de fase waarin de borstkanker verkeert, zijn er drie soorten behandeling mogelijk: bestraling (radiotherapie), medicijnen (vaak in de vorm van chemotherapie) en een operatie (borstbesparend of een amputatie). Elk van die behandelingen kan huidproblemen geven. De belangrijkste klachten zijn huidirritaties, een pijnlijke en strakke huid of vochtophoping in de borst of de arm (lymfoedeem).

Gedurende de behandeling in het ziekenhuis doen zich vooral huidproblemen voor door radiotherapie. De huid kan rood, droog en geïrriteerd raken en verkleuren. In een enkel geval ontstaan er ook verbrandingen, tot blaren aan toe. Zolang er nog bestraling plaatsvindt, is de radioloog verantwoordelijk voor de behandeling daarvan.

Ook chemotherapie kan een droge huid geven. Zonodig verwijst de specialist zijn patiënte al tijdens de behandeling door naar een huidtherapeut. Zij geeft in die fase advies over de verzorging van de huid en over hoe ergere problemen voorkomen kunnen worden. Maar het grootste deel van het werk van de huidtherapeut vindt plaats nadat de behandelingen in het ziekenhuis zijn afgerond. Bijvoorbeeld bij de behandeling van littekenweefsel of een oedeem.

Oprekken en soepel maken

“Na een borstoperatie zit de huid door littekenweefsel soms heel strak, zeker als de borst is geamputeerd”, vertelt Yvonne Born. “Dat kan ongemakkelijk voelen, of zelfs pijnlijk zijn. Bovendien beperkt het de bewegingsvrijheid. Door het littekenweefsel te masseren, rekken we de huid op. In aanvulling daarop gebruiken we soms siliconenpleisters of lymftape die beide helpen de huid zachter en soepeler te maken. HOE?”

Door radiotherapie kan de huid samentrekken, met dezelfde soort klachten tot gevolg. Ook dan kunnen massage, lymftape en siliconenpleisters uitkomst bieden. “Overigens niet meteen na de bestraling”, haast Born zich te zeggen. “De huid is dan nog veel te kwetsbaar en moet daar eerst gemiddeld twee tot drie maanden van herstellen.”

Aan de donkere vlekken – pigmentverkleuring – die vaak tijdens of na radiotherapie ontstaan, is ook goed te wat te doen. “Vier tot zes weken na afloop kun je starten met een betadinescrub”, aldus Born. “Daarmee verdwijnen de verkleuringen in de meeste gevallen helemaal.”

Chemotherapie kan de huid heel droog maken. Smeren, smeren, smeren, luidt daarvoor het devies. Zonodig meerdere keren per dag. “Bij voorkeur met een ongeparfumeerde bodylotion”, zegt Born. “Door de chemo kan het lichaam namelijk overgevoelig raken voor geparfumeerde verzorgingsproducten.”

Lymfoedeem

Het meest serieuze huidprobleem na de behandeling van borstkanker is een ophoping van vocht in de borst of de arm, een zogenaamd lymfoedeem. Dat veroorzaakt een oncomfortabel en zwaar gevoel.

“Een lymfoedeem kan maanden of zelfs jaren na de behandeling ontstaan”, vertelt Born. “Het risico is het grootst als de lymfknopen uit de oksel zijn verwijderd. Het lymfvocht uit de arm en borst wordt dan minder goed afgevoerd.” Maar ook als er uitsluitend radiotherapie heeft plaatsgevonden, kan een oedeem ontstaan. Het risico bestaat namelijk dat bij de bestraling lymfklieren in de oksel en lymfevaten in de borst beschadigd raken, met een minder goede vochtafvoer tot gevolg.

Een huidtherapeut heeft meerdere middelen tot haar beschikking om een lymfoedeem te behandelen. “We kunnen manuele lymfdrainage toepassen”, legt Born uit. “Met zachte, pompende massagebewegingen worden de goede lymfvaten en lymfknopen gestimuleerd om het vocht alsnog af te voeren. Het inzwachtelen van het oedeem heeft hetzelfde doel. Er zijn ook speciale ‘lymftapes’, die vijf dagen blijven zitten en waarmee je zelfs mag douchen. De tape wordt op de opgerekte huid geplakt, waardoor die als het ware wordt opgetild. Zo ontstaat meer ruimte voor het vocht om weg te stromen.”

Om ervoor te zorgen dat het oedeem niet terugkomt, kan de huidtherapeut een elastisch hemdje of een elastische kous voor de arm aanmeten. Verder is een huid met een oedeem heel kwetsbaar voor wondjes. Die genezen vaak slecht, waardoor de kans op infectie groot is. Om dat te voorkomen, is het van groot belang de huid goed te verzorgen.

Als een lymfoedeem in de borst onbehandeld blijft, kan het borstweefsel keihard worden (ook wel fibroseren genaamd). Met speciale ‘fibrosegrepen’ probeert een huidtherapeut in dat geval het weefsel los te masseren. Lukt dat niet, dan is in een enkel geval een chirurgische ingreep nodig.

Vrouwen kunnen volgens Born zelf veel doen om zo’n complicatie te voorkomen. “Bijvoorbeeld door hun borst of arm dagelijks te masseren, zodat het weefsel soepel blijft. Verder geven we hen speciale ademhalings- en bewegingsoefeningen, die de vochtafvoer bevorderen. Sporten is ook goed, zolang de arm daarbij niet teveel belast raakt.”

Op tijd aan de bel trekken

Een patiënte kan bij een huidtherapeut terecht na verwijzing door een huisarts of specialist. Een behandeling begint vaak met twee of drie sessies per week. Dat aantal wordt langzaam afgebouwd. “Hoeveel sessies in totaal nodig zijn, verschilt “, zegt Born. “Meestal duurt een behandeltraject een paar maanden.”

Het verhelpen van de klacht staat uiteraard centraal, maar een huidtherapeut doet volgens Born méér. “We geven voorlichting over het voorkomen van problemen. Zo’n veertig huidtherapeuten in Nederland meten ook borstprotheses aan na een borstamputatie en een aantal heeft zich gespecialiseerd in het tatoeëren van een tepel en tepelhof na een borstreconstructie. Dit heet ook wel dermatografie.”

Ook niet onbelangrijk: huidtherapeuten helpen vrouwen weer vertrouwd te raken met hun lichaam. Op die manier draagt huidtherapie bij aan het verwerkingsproces, meent Born. Helaas komt het volgens haar nog maar al te vaak voor dat vrouwen onnodig lang doorlopen met huidklachten na borstkanker. “Bij controle in het ziekenhuis maken ze er lang niet altijd melding van. Hoewel de klachten lastig zijn, veroorzaken ze meestal geen pijn. Maar als je er niets aan doet, worden ze steeds vervelender.”

Haar advies luidt dan ook: trek op tijd aan de bel. “Laat je direct naar een huidtherapeut doorverwijzen, als je een keer een zwelling hebt gehad in borst, arm, hand of vingers. Ook als de zwelling vanzelf is verdwenen. Hetzelfde geldt als de borsthuid strak staat of de arm vol voelt. Hoe eerder je erbij bent, hoe beter klachten te behandelen of te voorkomen zijn.”

[Kader]

Tips voor huidverzorging tijdens en na de behandeling van borstkanker

  • Was de bestraalde huid niet met zeep, totdat ze helemaal hersteld is. Als de oksel is bestraald, gebruik dan ook geen deodorant.
  • Dep de bestraalde huid droog met een zachte handdoek (dus niet wrijven).
  • Houd de huid zacht en soepel door hem dagelijks met parfumloze bodylotion in te smeren.
  • Vermijd stugge, schurende of knellende kledingstukken.
  • Draag zodra het comfortabel voelt een bh (met brede banden) om te voorkomen dat er onnodig veel vocht in de borst zakt.

[Kader]
Borstkanker: de feiten

  • Borstkanker is de meest voorkomende vorm van kanker in Nederland.
  • Een derde van alle vrouwen die kanker krijgen, heeft borstkanker. Jaarlijks zijn dat er zo’n 12.000. De verwachting is dat dit aantal in 2015 zal zijn opgelopen naar 17.000; door de vergrijzing en door dat en borstkanker steeds eerder wordt ontdekt.
  • Een Nederlandse vrouw heeft een kans van 1 op 8 om tijdens haar leven borstkanker te krijgen.
  • Borstkanker komt ook bij mannen voor: 1 op de 1500 mannen krijgt borstkanker.
  • 75% van alle vrouwen die borstkanker krijgen, is ouder dan 50 jaar.
  • Bekende factoren die het risico op borstkanker verhogen, zijn: borstkanker in de familie, kinderloosheid, eerste zwangerschap na je 33ste, eerste menstruatie op jonge leeftijd, late overgang, hormoongebruik in de overgang, overgewicht na de overgang en de consumptie van 3 of meer glazen alcohol per dag.
  • De kans dat een borstkankerpatiënt 5 jaar na de diagnose nog in leven is, is 75 – 85%. Als de tumor kleiner is dan 2 centimeter en er geen uitzaaiingen zijn, is dat zelfs 85 – 95%.
  • Jaarlijks sterven zo’n 3500 vrouwen aan borstkanker.
  • Door het bevolkingsonderzoek en vooral ook door betere behandelingen is het sterftecijfer voor borstkanker sinds begin jaren ’90 met 16% gedaald.

[Kader]

Huidtherapie

Een huidtherapeut is een paramedische behandelaar, opgeleid voor de behandeling van onder andere oedemen, littekens, overbeharing, pigmentstoornissen en acne. Nederland kent ongeveer 350 HBO-opgeleide en BIG-registreerde huidtherapeuten, die werkzaam zijn in ziekenhuizen of in eigen praktijken. Zij behandelen patiënten na doorverwijzing door huisarts of specialist. Afhankelijk van het verzekeringspakket vallen de eerste negen behandelingen onder de aanvullende verzekering of komen die voor eigen kosten. Chronische behandeling door een huidtherapeut (vanaf de tiende behandeling) wordt vergoed vanuit de basisverzekering. Oedeemtherapie en lymftaping wordt ook door fysiotherapeuten toegepast.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: