PIJNLIJK PRIKJE? BETER NIET TROOSTEN!

3 Okt

Dit artikel is gepubliceerd in Ouders van Nu, oktober 2011

Je dreumes maakt een smak in de speeltuin en begint te huilen. Automatisch trek je hem op schoot en prevel je geruststellende woordjes. Logisch, bij pijn moet je troosten, zegt je gevoel. Maar wat gebeurt er als je nu eens niet naar je onderbuik luistert? 

Bijna iedere ouder ziet er tegenop: die inenting. Alsof je schuldgevoel over die pijnlijke prik nog niet erg genoeg is, begint je kind te trappelen en te huilen. Je natuurlijke reactie? Troosten! Door hem te knuffelen wil je hem geruststellen, en hem laten blijken dat alles goed komt. Jammer alleen dat je kleintje daar juist méér overstuur van raakt.

“Meestal kun je als moeder blindelings op je intuïtie vertrouwen,” zegt medisch kinderpsycholoog Noor Wolff (31). “Maar hoe goed bedoeld ook, bij acute pijn werkt troosten juist averechts. Je bevestigt daarmee namelijk dat er iets ergs aan de hand is. Het gevolg is je kind extra van streek raakt.”

Voor haar promotieonderzoek bekeek Wolff 275 video-opnamen van vaccinaties. Bijna alle kinderen (gemiddelde leeftijd: 14 maanden) begonnen tijdens de prik te huilen. Een aantal stribbelde ook flink tegen. In tegenstelling tot wat je zou verwachten, maakten knuffelen en lieve woordjes de stress alleen maar erger. “Dat komt omdat je daarmee juist extra aandacht op de pijn vestigt,” legt Wolff uit. “Zo beloon je als het ware dat je kind overstuur raakt.”

Troosten tijdens de prik zelf kun je volgens Wolff beter helemaal laten. Maar ook het  geruststellen voorafgaand aan iets wat pijn doet werkt averechts. Dat is net zoiets als aankondigen dat er iets naars staat te gebeuren. Onbedoeld maak je de situatie zo juist erger.

Knap gedaan!

Een kind met pijn niet troosten is makkelijker gezegd dan gedaan. Als er zo’n nare naald in de arm van je baby verdwijnt, wil je moederinstinct immers niets liever dan hem beschermen en kalmeren. Dat snapt Noor Wolff als moeder van een peuter van twee en een baby van negen maanden heel goed. Zij vindt het óók naar als haar kinderen in huilen uitbarsten als ze een prik krijgen. Toch heeft ze zichzelf aangeleerd niet te veel aan haar knuffelintuïtie toe te geven.

“Uit mijn onderzoek blijkt dat het prijzen van je kind veel beter werkt,” vertelt ze. “Op die manier geef je hem de boodschap dat er niets ernstigs aan de hand is, en dat jullie de boel beide onder controle hebben. Dat geldt trouwens niet alleen voor de gehate prik, maar voor alle situaties waarin een kind acute pijn heeft.”

Bij kinderen van drie jaar en ouder werkt afleiden volgens haar ook prima. Bijvoorbeeld door samen een liedje te zingen, een spelletje te doen of te praten over iets wat niets met de pijn te maken heeft. Hele kleintjes hebben daar minder baat bij. Toch is afleiden volgens Wolff ook bij baby’s en peuters geen slechte aanpak. Het helpt je in ieder geval om als moeder niet meteen in de trooststand te schieten.

Goede voorbeeld

Een kind prijzen dat een prik goed heeft doorstaan, klinkt logisch. Maar je zegt toch niet ‘knap gedaan’ als je peuter een rotsmak op de keukenvloer maakt?

Wolff is de eerste om dat te beamen. Prijzen heeft namelijk alleen zin als je het op een logisch moment doet, en als je als moeder meent wat je zegt. Maar zelfs bij zo’n vervelende val kun je je kind (met woorden) belonen, in plaats van hem uitgebreid te troosten. Zeg bijvoorbeeld ‘Wat ben jij dapper dat je meteen weer bent opgestaan!’ en leidt hem daarna zo snel mogelijk af met iets leuks.

Wat volgens Wolff ook belangrijk is, is om als ouder het goede voorbeeld te geven. Een kind dat zich bezeert, kijkt vaak eerst even naar zijn moeder of vader om te zien hoe hij moet reageren. Een opmerking als ‘Ach arme jongen, wat ben je hard gevallen’ leidt eerder tot een langdurige huilbui dan ‘Met een mooie pleister is het zo weer over’. Ook lichaamstaal, zoals een bezorgde frons of uitgestoken armen, heeft invloed.

En hoe doet Noor Wolff het zelf, als een van haar kinderen zich bezeert? “Dan kan ik het meestal toch niet laten om hem heel even te knuffelen,” erkent ze. “Ik ben ook maar een mens! Maar daarna probeer ik hem zo snel mogelijk af te leiden en te prijzen. Uit ervaring weet ik dat dat echt het beste werkt. Hoe vaker je het oefent, hoe makkelijker het wordt.”

Kinderen weten beter

In het algemeen geldt: hoe heftiger ouders reageren, hoe meer pijn kinderen ervaren. Letterlijk. Een heel bezorgde of paniekerige reactie van een vader of moeder kan volgens Wolff namelijk bepaalde zenuwen bij het kind extra prikkelen, waardoor hij daadwerkelijk meer pijn ervaart. Kinderen weten dat van nature. In een Amerikaans onderzoek werd aan ouders en kinderen gevraagd welk gedrag het beste helpt tegen pijn. De ouders wisten het zeker: troosten was de oplossing. Maar de kinderen gaven verrassend genoeg een heel ander antwoord; zij werden liever afgeleid. Dan voelden ze de pijn minder. Misschien dat die wetenschap helpt, de volgende keer als je met een huilend kind bij de dokter zit.

[Kader]

ZO BEPERK JE DE PIJN

Niet doen

  • Je kind uitgebreid troosten, vooral niet tijdens een prik of andere pijnlijke ingreep.
  • Kritiek geven, bijvoorbeeld door te zeggen dat hij geen grote jongen is als hij huilt.
  • Je verontschuldigen voor de pijn. Dat versterkt het gevoel dat jij als ouder niet bij machte bent om er iets aan de nare situatie te doen.

Wel doen

  • Prijs je kind dat hij zo stoer en dapper is. Als de pijn achter de rug is, kun je hem belonen met wat lekkers of een cadeautje.
  • Geef het goede voorbeeld en raak niet overstuur. Dat geldt trouwens ook als je zelf een keer hard je hoofd stoot, of je in je vinger snijdt. Laat zien dat de pijn zo weer over is en ga verder met waar je mee bezig was.
  • Leid je kind (en jezelf) af.
  • Bij kinderen vanaf drie helpt humor (bijvoorbeeld een grappig filmpje op je telefoon) heel goed.

[Kader]

Harriet (37) heeft drie ondernemende zonen, Max (5), Pieter (4) en Elias (2). Er gaat bijna geen dag voorbij zonder dat zij zichzelf (en elkaar) bezeren.

“Met drie stoere jongetjes kun je niet kleinzerig zijn; dan is het einde zoek. Aan het soort huil hoor ik of er iets serieus aan de hand is. Zo niet, dan zoek ik zo snel mogelijk een praktische oplossing. Een ‘medicijn’ in de vorm van een smartie werkt heel goed, net als een mooie pleister. Hoe groter, hoe beter! Op die manier is de pijn meestal gauw vergeten.

Vorig jaar brak Pieter zijn arm. Dat was voor ons allemaal even schrikken. Maar zodra de pijn in het ziekenhuis was verholpen, vond hij zichzelf reuze stoer. Des te meer omdat hij een door zijn dokter ondertekend dapperheidsdiploma kreeg. Hij heeft dat nog twee maanden met zich meegezeuld om aan iedereen te laten zien.

Na een val moesten bij Max laatst twee tanden worden getrokken. Ik vond hem zielig en wilde hem op schoot nemen, maar daar stak de tandarts een stokje voor. Volgens hem zou dat de stress alleen maar vergroten. In plaats daarvan schakelde hij Max in als zijn ‘assistent’, en liet hij hem de instrumenten aangeven. Max bleef maar vragen stellen, zo nieuwsgierig was hij. Dat de ingreep misschien pijn kon doen, was hij allang vergeten.”

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: