EEN KINDERWENS BIJ KANKER

13 Dec

Gepubliceerd in Antoni nr. 4, winter 2011

Het was puur toeval dat Mirna Robert (38) drie jaar geleden ontdekte dat ze aan kanker leed. Klachten had ze namelijk niet. Tenminste, niet van de tumor die in haar blinde darm groeide. Ze ging naar de gynaecoloog omdat ze heel graag kinderen wilde. Maar zwanger worden lukte niet.

De arts ontdekte vocht in Mirna’s buik en besloot tot een kijkoperatie. Gynaecologisch was alles in orde. Het slijm dat zich in haar buikholte had opgehoopt, bleek echter het gevolg van een heel zeldzame vorm van kanker, Pseudomyxoma Peritoneii (PMP).

“Het was klap op klap,” zegt Mirna. “Ik heb altijd dolgraag kinderen gewild. Dat ik niet zwanger werd, maakte me heel onzeker. Daar bovenop kwam toen de diagnose kanker. Het was alsof ik vastzat in een nachtmerrie.”

Gelukkig bleek de tumor relatief goedaardig. Bovendien geeft PMP bijna nooit uitzaaiingen, omdat de kankercellen zich niet via de lymfklieren verspreiden. Desondanks moest Mirna een zware behandeling ondergaan, met een operatie en lokale chemotherapie. Als de tumor zou groeien, zou hij namelijk schade kunnen veroorzaken aan bijvoorbeeld haar lever, haar nieren en haar wervelkolom.

“Uit voorzorg moesten mijn eierstokken en baarmoeder worden verwijderd,” vertelt Mirna. “Daarmee was het uitgesloten dat ik ooit nog eigen kinderen zou krijgen. Een onverteerbaar verdriet. Tijdens een etentje vroeg ik mijn man Peter of hij liever met of zonder kinderen wilde achterblijven als ik zou overlijden. Hij twijfelde geen seconde: liever met kinderen. Daarmee was het besluit genomen: eerst proberen zwanger te worden, dan pas behandelen.”

Was het niet egoïstisch om een kind op de wereld te zetten dat mogelijk snel zijn of haar moeder zou kunnen verliezen?

“Misschien wel,” erkent Mirna. “Maar de pijn in Peters ogen gaf de doorslag. Ik zag steeds weer voor me hoe hij eenzaam zou achterblijven in ons grote nieuwe huis, met al die kinderkamers. Ik gunde hem een beter leven.”

Er werd een versneld IVF-traject opgestart , dat vijf embryo’s opleverde. De eerste die werd teruggeplaatst verloor Mirna al snel. Maar de keer erna was het raak: de twee teruggeplaatste embryo’s bleken beide levensvatbaar. Ruim acht maanden later, op 29 april 2009, werden Nicholas en Alexander geboren. Al die tijd had de tumor zich rustig gehouden.

Zodra ze weer fit was, vertrok Mirna opnieuw naar het ziekenhuis, deze keer voor een ingrijpende operatie en chemobuikspoeling (HIPEC). Geen sinecure na een zware bevalling en met een voltijdbaan en twee jonge kinderen. Toch heeft ze geen seconde spijt gehad van haar keus om eerst zwanger te worden. “De kans dat de kanker de komende tien jaar terugkomt is 10%. Dat risico zijn  Nicholas en Alexander meer dan waard.”

Versnelde overgang

Door de relatief goedaardige tumor en de minimale kans op uitzaaiingen had Mirna de mogelijkheid om haar behandeling anderhalf jaar uit te stellen. Maar verreweg de meeste jonge kankerpatiëntes krijgen die kans niet; het risico is te groot. Zij moeten zo snel mogelijkheid met de behandeling starten. Een eventuele kinderwens komt daarmee vaak onherroepelijk in het gedrang. Want een kankerbehandeling en vruchtbaarheid gaan meestal niet goed samen. Vooral chemotherapie berokkent veel schade.

Een vrouw wordt geboren met een grote voorraad eicellen, die liggen opgeslagen in beide eierstokken. De voorraad neemt met het ouder worden snel af. Rond de overgang zijn er nog maar weinig eicellen over. Dan stopt de menstruatiecyclus. Chemotherapie versnelt dat natuurlijke proces.

De agressieve medicatie verspreidt zich door het hele lichaam, dus ook naar de eierstokken. Daar beschadigt het de onrijpe eicellen.

“Meestal stopt de menstruatie tijdens de chemotherapie,” zegt Sabine Linn, internist-oncoloog in het Nederlands Kanker Instituut – Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis (NKI-AvL). “Vaak komt die naderhand wel terug. Maar omdat er minder eicellen over zijn, raken vrouwen na een behandeling met chemo hoe dan ook sneller in de overgang, gemiddeld vijf tot tien jaar eerder.”

Juist in de fase waarin veel vrouwen aan kinderen willen beginnen, tussen de 25 en de 35 jaar, is dat een probleem. Van nature vermindert de vruchtbaarheid boven de 30 namelijk sowieso al snel. Tel daar het effect van de medicatie bij op, en de kans dat een vrouw van boven de 25 die chemo heeft gehad nog spontaan zwanger kan worden is behoorlijk afgenomen. Ook andere behandelingen bij kanker, zoals radiotherapie of een operatie, kunnen de vruchtbaarheid nadelig beïnvloeden (zie kader).

Invriezen

Tot een paar jaar terug was er weinig aandacht voor het dreigende vruchtbaarheidsverlies bij kanker. Ja, mannen met kanker konden hun sperma laten invriezen. Maar voor vrouwen waren er nauwelijks mogelijkheden. Reden voor gynaecoloog Carina Hilders om in 2009 het Nederlands Netwerk voor Fertiliteitspreservatie (NNF) op te richten.

“Het lukt ons gelukkig steeds vaker om kanker te genezen,” zegt Hilders. “Dat betekent dat je ook moet gaan nadenken over de kwaliteit van leven ná de ziekte. Voor veel vrouwen maken kinderen een belangrijk onderdeel uit van hun levensgeluk. Ik wil ze helpen om die wens te vervullen, ook als ze kanker hebben gehad.”

Met financiële steun van Pink Ribbon (80% van de jonge vrouwen met kanker heeft borstkanker) startte Hilders het NNF. Het voornaamste doel: voorkomen dat kankerpatiënten van onder de veertig blijvend onvruchtbaar worden. Dat doet het NNF door informatie te verstrekken aan patiënten en behandelaars, door onderzoek te doen en door de organisatie van vruchtbaarheidsbesparende behandelingen goed te regelen.

“Jaarlijks ondergaan 2000 vrouwelijke kankerpatiënten zo’n behandeling,” aldus Hilders. “Grofweg hebben zij twee opties: ze kunnen een versneld IVF-traject doorlopen, waarna ze hun embryo’s of eicellen laten invriezen. Of ze kunnen operatief een eierstok laten weghalen, eveneens om in te vriezen.”

Bij een IVF-traject zorgen kunstmatige hormonen ervoor dat eicellen extra snel rijpen, waarna er meerdere tegelijk worden ‘geoogst’. Alle dertien IVF-centra in Nederland bieden kankerpatiëntes de mogelijkheid om zo’n traject binnen enkele dagen na de diagnose te starten. Afhankelijk van de menstruatiecyclus duurt de procedure twee tot zes weken.

Als de patiënte een vaste (mannelijke) partner heeft, kunnen de geoogste eitjes worden bevrucht. De embryo’s gaan dan in de vriezer. Onbevruchte eicellen invriezen is veel lastiger; die gaan sneller kapot. Sinds twee jaar is er echter een nieuwe techniek waarmee dat beter lukt, vitrificatie. Op dit moment past alleen het AMC Amsterdam die methode nog toe, maar uiteindelijk willen alle IVF-centra hem gaan gebruiken.

IVF ondergaan betekent: de kankerbehandeling enkele weken uitstellen. Maar die mogelijkheid heb je niet altijd.

“Als je met een heel agressieve kankervorm te maken hebt, wil je meteen met de behandeling starten,” legt Hilders uit. “In dat geval kunnen we door middel van een kijkoperatie één van de eierstokken verwijderen en invriezen. Die aanpak is nog experimenteel (uitgevoerd in Leiden, Groningen, Nijmegen en Rotterdam, red.), maar het lijkt erop dat onrijpe eicellen daar beter tegen kunnen dan rijpe. Als je de onrijpe eicellen naderhand in de achtergebleven eierstok terugplaatst, ontwikkelen ze zich verder en kunnen vrouwen alsnog zwanger worden.”

Geen garantie

Welke aanpak voor wie het beste is, hangt af van de soort kanker, de benodigde therapie en de voorkeur van de patiënte. Wat het extra lastig maakt, is dat het besluit binnen één of twee dagen na de diagnose moet worden genomen.

“Het is een achtbaan van emoties over leven en dood,” zegt Sabine Linn. “Een speciaal opgeleide nurse practitioner staat patiëntes en hun eventuele partners daarin bij, maar het blijft verschrikkelijk moeilijk om in zo’n korte tijd een keus voor de rest van je leven te maken.”

Is de kogel eenmaal door de kerk, dan is succes van een vruchtbaarheidsbesparende behandeling nog geenszins gegarandeerd. De kans op een geslaagde terugplaatsing van een embryo is maar 20%. Bij een teruggeplaatste eicel ligt dat percentage zelfs nog een stuk lager, op 3-5%.

Carina Hilders: “De hoogste verwachtingen hebben we van het terugplaatsen van eierstokweefsel. Binnenkort starten we daar in Nederland voor het eerst mee. Tot nu toe zijn er wereldwijd veertien kinderen met behulp van deze techniek geboren. Dat lijkt weinig, maar we hopen dat we er op den duur meer succes mee zullen hebben dan met de traditionele IVF-methode.”

Meer informatie: http://www.nnf-info.nl.

 Het wetenschappelijke onderzoek naar fertiliteitspreservatie wordt financieel gesteund door http://www.asistershope.nl.

[Kader]

Welke kankerbehandeling tast de vruchtbaarheid het meest aan?

  • Chemotherapie is heel schadelijk voor de vruchtbaarheid. Het breekt de natuurlijke voorraad eicellen van een vrouw versneld af en zorgt ervoor dat ze gemiddeld vijf tot tien jaar eerder in de overgang komt.
  • Als beide eierstokken en/of de baarmoeder operatief moeten worden verwijderd, kan een vrouw niet meer (natuurlijk) zwanger worden. Operaties elders in het lichaam, bijvoorbeeld om een borsttumor te verwijderen, hebben geen gevolg voor de vruchtbaarheid.
  • Als de eierstokken in het bestralingsgebied liggen, is radiotherapie zeer schadelijk voor de vruchtbaarheid. Anders niet. Bij bestraling van weefsel in de buurt, bijvoorbeeld de baarmoedermond, kunnen de eierstokken operatief aan de kant worden geschoven zodat ze niet door de straling worden ‘geraakt’.
  • Hormoontherapie en immunotherapie beïnvloeden de vruchtbaarheid niet of nauwelijks, maar omdat de medicatie tot afwijkingen bij het ongeboren kind kan leiden raden artsen het af om tijdens de behandeling zwanger te worden.

[Kader]

Kanker tijdens de zwangerschap

Het zal je maar gebeuren: tijdens je zwangerschap horen dat je kanker hebt. Gelukkig is een behandeling dan meestal ook goed mogelijk. Sabine Linn: “Vanaf twaalf weken kunnen we zonder gevaar voor het kind met chemotherapie starten. En zolang ze niet in de buurt van de baarmoeder plaatsvinden, leveren operaties en radiotherapie ook geen problemen op. Vaak zijn aanstaande moeders bang dat ze de kanker aan hun kind doorgeven, maar dat is niet zo. Net zo goed als een zwangerschap de kans op uitzaaiingen niet vergroo

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: