MELANIE SCHULTZ: ER KOMT MEER VERVOER OP MAAT

13 Dec

Gepubliceerd in ANBO Magazine nr. 8, december 2011

Qua verkeer is Nederland een van de veiligste landen ter wereld. Toch stijgt het aantal ernstige verkeersongevallen met 50-plussers, vooral op de fiets. Daar wil minister Melanie Schultz van Haegen van Infrastructuur en Milieu verandering in brengen. “Je moet je er goed van bewust zijn dat je kwetsbaarheid met het ouder worden toeneemt.”

Er kan geen misverstand over bestaan dat we in de werkkamer zitten van de Minister van Infrastructuur. Achter het bureau van Melanie Schultz van Haegen (VVD) hangen verschillende immens grote kaarten van Nederland, met daarop uitgelicht alle wegen en sporen. Het heeft wel iets van een verkeerscommandocentrum. Heel toepasselijk voor een bewindvrouw die als doel heeft meer vaart te brengen in het verkeer op de weg, op het spoor en op het water. Zo lang dat veilig gebeurt althans.

Het aantal verkeersdoden neemt al jaren gestaag af. Tegelijkertijd stijgt het aantal ongelukken met ernstig letsel, vooral onder ouderen. Hoe kan dat?

“Het simpele antwoord is dat er steeds meer 50-plussers komen. Die blijven – gelukkig – langer actief. Maar met het stijgen van de leeftijd neemt de lichamelijke kwetsbaarheid toe. Als je als 75-jarige valt, breek je sneller iets dan als je 25 bent.”

Zijn ouderen meestal de veroorzakers van die ongelukken, of worden ze eerder aangereden?

“Bij een ongeluk denk je al snel aan een botsing, waarbij de een schuld heeft en de ander slachtoffer is. Maar opvallend genoeg is bij ongelukken met ouderen meestal geen andere partij betrokken. Ze vallen bijvoorbeeld omdat ze een paaltje of stoeprand niet goed hebben gezien en dan onderuit gaan.”

Vooral fietsen blijkt een gevaarlijke bezigheid voor senioren. Daarbij lopen ze het vaak serieus letsel op.

“Klopt. Jaarlijks raken zo’n 8200 fietsende 50-plussers ernstig gewond. Voor een deel zit hem dat in onduidelijke inrichting van de straat. Sommige ouderen kunnen bijvoorbeeld slecht onderscheid maken tussen de weg en de stoep. Lichamelijke klachten zoals slecht zicht of evenwichtsproblemen spelen ook een rol, net als medicijngebruik. Zo’n gele sticker op een doosje medicijnen dat zegt dat het middel de rijvaardigheid beïnvloedt heeft niet alleen betrekking op het autorijden, maar óók op het fietsen. Verder geldt: hoe meer drukte en lawaai, hoe groter de kans op een ongeluk. En dan zijn er natuurlijk nog de elektrische fiets en de scootmobiel. Geweldige uitvindingen, maar ze gaan soms harder dan je denkt, of kunnen onverwachte bewegingen maken. Dan is het belangrijk dat je weet hoe je ze onder controle moet houden.”

In zo’n beetje iedere gemeente zien fietspaden er anders uit. Dat maakt het er niet makkelijker op. Gaat u daar eenheid in aanbrengen?

“Gemeenten mogen zelf bepalen hoe ze hun straten en wegen inrichten. Ik ga ze dat niet van bovenaf opleggen. Dat is ook helemaal niet nodig, want internationaal gezien is Nederland qua verkeer nog altijd een van de veiligste landen. Maar ik spreek bestuurders wel op de problemen aan. Onlangs heb ik met alle wegbeheerders van het rijk, de provincies en de gemeenten om de tafel gezeten om over verkeersveiligheid te praten. Daarbij is ook het grote aantal ongelukken met letsel bij ouderen te sprake gekomen. Ik heb hen opgeroepen eens goed te kijken of de inrichting voor senioren wel zo praktisch is. Door bijvoorbeeld met kleuren te werken kun je het onderscheid tussen stoep, fietspad en weg veel duidelijker maken. Maar minstens even belangrijk is dat ouderen zich beter bewust worden van het risico dat ze lopen.”

Zijn ze dat nu dan niet?

“Gezien het grote aantal ongelukken kennelijk nog niet voldoende. In de basis is het kwestie van boerenverstand. Kies een fiets die voldoende stabiel is. Wees voorzichtig met medicijnen die je reactievermogen beïnvloeden. Realiseer je dat het fietsen op een elektrische fiets anders is dan op een mechanische fiets, en dat dat misschien enige oefening vergt. En wees je bewust van het feit dat je bij een val sneller letsel oploopt.”

Met al die gevaren zou je haast niet meer op je fiets durven stappen.

“Dat is wel het laatste wat ik wil! Ik ben juist heel blij dat er zoveel ouderen fietsen. Dat moeten ze vooral blijven doen. Ook op een elektrische fiets trouwens, want daarmee kun je er makkelijker opuit en langere tochten maken. Blijven bewegen is voor alles goed, de voordelen wegen ruimschoots op tegen de nadelen. Het is alleen wel verstandig om er bij stil te staan hoe je dat doet.”

Hoe zit dat met uw eigen ouders?

“Die fietsen gelukkig nog heel wat af, zelfs dwars door het bos. Zij zijn er een goed voorbeeld van dat ouderdom niet zozeer met leeftijd te maken heeft, als wel met wat je fysiek nog aankunt. Desondanks heb ik hen laatst wel op de risico’s gewezen.”

Wat gaat u als minister doen om het aantal verkeersongelukken onder ouderen terug te dringen?

“Steeds weer aandacht voor het onderwerp vragen. Gemeenten motiveren om met het onderwerp aan de slag te gaan. En projecten subsidiëren die bijdragen aan een betere verkeersveiligheid, bijvoorbeeld door middel van speciale fiets- of scootmobielcursussen voor ouderen. ‘Blijf Veilig Mobiel’, waarin ANBO een belangrijke rol speelt, is een goed voorbeeld van een project dat het bewustzijn van senioren vergoot. Vandaar ook dat ik de subsidie daarvoor verleng.”

Ondanks het toenemende aantal ongelukken wilt u per 1 juli 2013 de leeftijd voor de herkeuring van het rijbewijs verhogen van 70 naar 75 jaar. Dat klinkt tegenstrijdig. 

“Het SWOV, het nationale wetenschappelijke instituut voor verkeersveiligheidsonderzoek, zegt dat het zo goed als niets uitmaakt  om de leeftijd voor herkeuring te verhogen. Dat kleine risico weegt niet op tegen al die duizenden 70-plussers die zich nu onnodig moeten laten herkeuren. Een verhoging van die leeftijd scheelt veel geld, tijd en frustratie.”

Zijn er nog andere wettelijke verplichtingen, speciale voor oudere verkeersdeelnemers?

“Nee, en die gaan er wat mij betreft ook niet komen. Ik zie senioren niet als een aparte, zielige groep, maar als normale, participerende burgers, net als u en ik. Daar zijn dus geen aparte regels voor nodig.”

Er lag wel een plan om de achteruitkijkspiegel voor scootmobielen verplicht te stellen. Dat is echter van de baan omdat het te duur zou zijn. Is veiligheid niet belangrijker dan geld?

“Ik vind dat scootmobielrijders hierin een eigen verantwoordelijkheid hebben. Vanuit de overheid stellen we duidelijke eisen aan de wagentjes. Ze zijn dus in de basis veilig. Zo’n spiegel is een extraatje voor beter zicht. Als je je daar prettig bij voelt, moet je die vooral aanschaffen. Zo duur zijn ze niet.”

Waarom is de dodehoekspiegel voor vrachtwagens dan wel verplicht gesteld?

“Omdat er veel dodelijke ongelukken met vrachtwagens gebeurden. Ik denk niet dat het verplichten van een achteruitkijkspiegel voor scootmobielen veel verkeersdoden zal schelen.”

Iets anders. ANBO maakt zich grote zorgen over de bezuinigingen op het openbaar vervoer. We vrezen dat vooral kwetsbare ouderen daardoor meer aan huis gekluisterd zullen zijn.

“Het is waar dat er flink moet worden bespaard op het openbaar vervoer. Maar nu rijden bussen vaak half leeg rond. Bovendien is 60% van het OV momenteel gesubsidieerd, terwijl de meeste gebruikers die subsidie financieel helemaal niet nodig hebben. Dat is zonde van het geld dat we er als samenleving in stoppen.”

Blijft het feit dat sommige ouderen straks moeilijker met het openbaar vervoer kunnen.

“Dat verwacht ik niet. Waarschijnlijk zullen er inderdaad lijnen verdwijnen, of zullen mensen soms wat verder moeten lopen om bij een bus- of tramhalte te komen. Daar staat tegenover dat er betere en snellere lijnen voor in de plaats komen. Verder verwacht ik dat er meer maatwerkvervoer wordt georganiseerd, bijvoorbeeld in de vorm van belbussen en beltaxi’s. Die zijn er niet altijd, maar wel als je ze nodig hebt.”

Een belbus of beltaxi moet je van tevoren bestellen. Werpt dat geen hoge drempel op?

“Ik denk juist dat veel ouderen de voorkeur geven aan een belbus boven een reguliere bus. Het is toch een vorm van persoonlijk vervoer, dat bovendien van deur tot deur gaat.”

Betekent verdere privatisering van het openbaar vervoer ook: duurdere kaartjes?

“Dat hangt er vanaf wat voor contract een gemeente met een vervoersbedrijf sluit. Uit onderzoek blijkt dat de prijs in veel gevallen best nog omhoog kan. Maar het is aan de gemeente of ze dat ook doen, of dat ze het geld uit een ander potje halen.”

Een ander gevolg van de bezuinigingen is dat steeds meer gemeenten het gratis openbaar vervoer voor ouderen afschaffen. Een logisch besluit?

“Wat mij betreft wel. ‘Gratis’ OV bestaat niet. Het betekent dat een andere groep extra moet betalen.”

Heeft u nog speciale plannen om de mobiliteit van ouderen te bevorderen?

“We werken er hard aan het OV toegankelijker te maken voor mensen met een beperking. In bijna alle bussen kun je al gelijkvloers instappen. En alle treinstations zijn in 2015 aangepast voor blinden, slechtzienden, doven en slechthorenden, en in 2030 ook voor mensen in een rolstoel.

Om de mobiliteit in Nederland te bevorderen wil ik meer snelwegen aanleggen en het spoor beter benutten zodat er meer treinen op kunnen rijden. Daarvan kunnen alle Nederlanders profiteren, dus ook ouderen.”

[Kader]

Wie is Melanie Schultz van Haegen?

Melanie Schultz van Haegen (1970) studeerde bestuurskunde in Leiden en Rotterdam. Al tijdens haar studie werd ze politiek actief voor de VVD in Leiden, eerst als fractieassistent, daarna als raadslid en als wethouder. In 2002 maakte ze de overstap naar de landelijke politiek, toen ze werd benoemd als Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat. Na de verkiezingen van 2006 maakte Schultz de overstap naar het bedrijfsleven. Ze werd directeur zorginkoop bij zorgverzekeraar Achmea. Sinds 14 oktober 2010 is ze Minister van Infrastructuur & Milieu, een functie waarin de voormalige ministeries van Verkeer & Waterstaat (V&W) en Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM) zijn samengevoegd. Schultz is getrouwd en heeft twee kinderen.

[Kader]

Cijfers

  • Jaarlijks raken er zo’n 18. 500 mensen ernstig gewond in het verkeer. Bijna 60% van hen is 50-plus.
  • De kans op letsel is voor een oudere fietser gemiddeld 3,2 keer zo hoog als voor andere fietsers.
  • Het risico om bij een fietsongeluk te overlijden is voor 75-plussers ongeveer twaalf keer zo groot als voor een gemiddelde fietser.
  • Van de 65-plussers in Nederland had in 1985 53% van de mannen en 13% van de vrouwen een rijbewijs. In 2007 was dat aantal gestegen naar respectievelijk 83% en 46%.
  • Bij dezelfde botsing heeft een 75-jarige inzittende van een auto ongeveer drie keer zo veel kans om te overlijden als een 18-jarige.
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: