WELK GENEESMIDDEL WERKT (NIET) BIJ KINDEREN?

10 Jan

Foto: Jan van Breda

Gepubliceerd in Het Parool, 10 januari 2012

Van veel medicijnen is nauwelijks bekend of ze bij kinderen werken, en of ze wel veilig voor hen zijn. Dasja Pajkrt, kinderarts-infectioloog in het Emma Kinderziekenhuis in Amsterdam, luidt de noodklok.

Wat is het probleem?

“We weten te weinig over wat geneeskinderen bij kinderen doen. Welk middel moet je gebruiken? Hoeveel geef je, en hoe lang? Hoe kun je het het beste toedienen? Kinderartsen en huisartsen worstelen dagelijks met dit soort vragen. In veel gevallen is het simpelweg een kwestie van uitproberen.”

Als een middel bij volwassenen werkt, kun je toch uitrekenen hoeveel ervan je nodig hebt voor een kind?

“Als het om medicatie gaat, kun je kinderen niet als kleine volwassenen behandelen. Ze verschillen niet alleen in lengte en gewicht, hun lichaamsprocessen werken ook anders. Daardoor breken medicijnen bijvoorbeeld langzamer of sneller af. Dat maakt het moeilijk om de juiste dosering te bepalen. Bovendien is het toedienen vaak lastig. Je kunt een meisje van twee niet vragen om drie keer per dag een grote pil door te slikken. Maar als je die pil verwerkt tot bijvoorbeeld een drankje, kan dat de werking van het medicijn veranderen.”

Als er zoveel onduidelijkheden zijn, doe je toch meer onderzoek?

“Farmaceutische bedrijven staan daar niet om te springen. Zieke kinderen vormen een kleine groep, en bij hen geneesmiddelenonderzoek doen is ingewikkeld en duur. Er valt dus weinig aan te verdienen. Een ander probleem is de strenge wetgeving in Nederland. Medisch onderzoek bij kinderen is hier verboden, tenzij ze er zelf direct baat bij hebben en de risico’s verwaarloosbaar zijn. Dat kun je vooraf bijna nooit garanderen. Het gevolg is dat we veel minder onderzoek kunnen doen dan nodig is. Omdat we kinderen toch moeten behandelen, geven we ze dan maar medicijnen waarvan we onvoldoende weten of en hoe ze precies werken.”

Pardon? Kinderen krijgen medicijnen die nooit goed bij hun zijn onderzocht?

“Precies! Vandaar die noodklok. Naar schatting driekwart van de middelen die we voor kinderen gebruiken is ‘off-label’. Meestal zijn ze wel bij volwassenen getest, maar onvoldoende of niet bij kinderen. Dat geldt niet alleen voor de medicatie die heel zieke kinderen in het ziekenhuis krijgen, maar zeker ook voor middelen die huisartsen voorschrijven.”

Is dat niet gevaarlijk?

“Soms wel. Dan denk je al gauw aan een overdosis, of ernstige bijwerkingen. Maar het geven van te weinig medicijnen is minimaal net zo’n groot probleem. Het kan ervoor zorgen dat kinderen onnodig lang ziek blijven, of dat bacteriën die ziekten veroorzaken ongevoelig worden voor bepaalde middelen.”

Dat moet de politiek toch ook begrijpen.

“Het is logischer om gedegen onderzoek bij kinderen te doen dan om ze experimenteel te behandelen, zoals nu gebeurt. Maar bij dit onderwerp gaat het niet alleen om verstand; emoties spelen ook een belangrijke rol. Als je zegt dat je de regels wilt versoepelen, denkt men al gauw dat je kinderen als proefkonijnen gaat gebruiken. Maar door onderzoek zo goed als onmogelijk te maken, schiet de wet zijn doel voorbij. Want in feite lopen nu bijna alle zieke kinderen onnodig gevaar.

Gelukkig heeft de Europese Unie in 2007 bepaald dat elk nieuw geneesmiddel dat op de markt wordt gebracht óók bij kinderen moet zijn onderzocht. Fabrikanten moeten nu dus wel. Maar dat geldt niet voor bestaande medicijnen. Daar blijft het probleem dus bestaan.”

Hoe moet het nu verder?

“Een paar jaar geleden heeft de Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek bij de politiek aan de bel getrokken. Door de strenge regels moeten ze nuttig onderzoek bij kinderen vaak tegen hun zin afwijzen. Daarop heeft de minister onder andere aan kinderartsen, ethici en oudervertegenwoordigers gevraagd hoe het beter kan. Hun advies: versoepel de wet en geef ouders en kinderen zelf een grotere stem in het onderzoek. Hopelijk wordt de benodigde wetswijziging dit jaar door de Tweede en Eerste Kamer aangenomen. Vervolgens moet er snel meer onderzoek komen, vooral naar middelen voor veel voorkomende kinderziektes. Want daar zitten de grootste gaten in onze kennis.”

Kunt u een voorbeeld geven?

“Jarenlang geven we jonge kinderen met een longontsteking standaard antibiotica gegeven. Meestal werden ze daarna snel beter, dus de logische gedachte was dat het middel goed aansloeg. Inmiddels weten we echter dat een longontsteking bij jonge kinderen in driekwart van de gevallen wordt veroorzaakt door een virus. Daar helpt geen antibioticum tegen; dat werkt alleen tegen bacteriën. Kortom: zonder medicijnen waren die kinderen net zo snel beter geworden. Met goed onderzoek hadden we kunnen bekijken wie we de medicatie hadden kunnen besparen.”

Het blijft een lastig dilemma voor ouders: laat je je kind meedoen aan een medisch onderzoek waar hij zelf misschien niet eens baat bij heeft.

“Daarom zal geneesmiddelenonderzoek altijd vrijwillig blijven. Overigens wil ik benadrukken dat kinderen meestal beter af zijn als ze aan een onderzoek meedoen. Zelfs als ze in de zogenaamde controlegroep zitten en dus geen echt medicijn maar een placebo krijgen. Dat komt omdat deelnemers aan een onderzoek extra in de gaten worden gehouden en daardoor vaak nog betere zorg krijgen.”

Mogen kinderen zelf bepalen of ze aan een medisch onderzoek willen meedoen?

“Onder de twaalf niet. Uiteraard mogen ze wel zelf bepalen of ze willen meedoen, maar het zijn de beide ouders die officieel toestemming moeten geven. Voor kinderen tussen de twaalf en de achttien ligt dat anders. Zij hebben net als hun ouders een wettelijke stem. In zo’n geval moeten ze dus alle drie ja zeggen.”

Kunnen kinderen de gevolgen van zo’n ingrijpend besluit wel overzien?

“Kinderen zijn veel slimmer dan we denken. Het verbaast me elke keer weer hoe goed ze begrijpen wat het grotere belang van een onderzoek is. Vaak willen ze graag meedoen om op die manier niet alleen zichzelf, maar ook andere kinderen te helpen.”

Waar moet je als ouder op letten als je kind medicijnen krijgt?

“Vragen stellen! Niet alleen aan de specialist, maar ook aan de huisarts. Waarom schrijft de dokter iets voor? Waar baseert hij zijn advies op? Wat weet hij over de ervaringen met dat middel? Je kunt ook zelf de aanbevolen dosering nazoeken op http://www.kinderformularium.nl. Je kind is je kostbaarste bezit. Je mag er best kritisch op zijn wat dat krijgt toegediend.”

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: