WAT JE NOG NIET WIST OVER BORSTKANKER

12 Okt

Gepubliceerd in Red, november 2012

Journalist Marte van Santen (37) werd begin dit jaar ineens zelf ervaringsdeskundige: ze kreeg borstkanker. Ze ontdekte veel dingen over de ziekte die ze nog niet wist. 

De afgelopen jaren heb ik veel over kanker geschreven. In die tijd heb ik heel wat jonge vrouwen met borstkanker over hun ziekte ondervraagd. Drie jaar geleden won ik met een artikel over dit onderwerp zelfs een journalistieke prijs. Kortom: ik weet dondersgoed dat kanker geen onderscheid maakt; het kan iedereen overkomen.

Toch had ik nooit gedacht dat ik op mijn 36ste zelf de gevreesde woorden “ik heb slecht nieuws voor u” zou horen. Ik? Die nog niet één sigaret heeft gerookt en nooit drinkt? Die geen vlees eet, elke dag minimaal een uur met haar hond wandelt en een BMI van 22 heeft? Onmogelijk!

Inmiddels ben ik negen maanden verder en heb ik een borstsparende operatie en 28 sessies radiotherapie (bestraling) achter de rug. Terwijl ik dit schrijf, zit ik middenin een reeks van zestien chemokuren. En dan moet ik ook nog een jaar doelgerichte therapie en vijf jaar hormoontherapie ondergaan.

Van zo’n zware behandeling had ik nog nooit gehoord. Net als dat ik, ondanks al mijn voorkennis, niet wist dat een borstamputatie niet perse veiliger is dan een borstsparende operatie. Goed om je te realiseren, ook als je zelf geen borstkanker hebt. Je weet immers maar nooit.

Van alle leeftijden

Ik ben de enige van mijn vriendinnen met borstkanker. Niet zo verwonderlijk, want kanker is een oude mensenziekte, toch?

“Niet dus”, zegt Emiel Rutgers, oncologisch chirurg en hoofd van de borstkankerunit van het Nederlands Kanker Instituut – Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis (NKI-AVL). “Van de ongeveer 13.000 vrouwen die jaarlijks borstkanker krijgen, is een kwart jonger dan 50 jaar. Het risico neemt wel toe met de leeftijd.”

Wat weinig mensen weten, is dat borstkanker ook mannen kan treffen. Het is wel zeldzaam; jaarlijks overkomt dat in Nederland ongeveer honderd mannen.

In de familie?

5 tot 8% van de vrouwen met borstkanker heeft een erfelijke variant van de ziekte. “Zij hebben een  foutje in hun DNA, meestal in het BRCA1- of BRCA2-gen”, aldus Rutgers. “De kans dat ze gedurende hun leven borstkanker krijgen is 60 tot 80%. Veel meer dan bij vrouwen zonder zo’n ‘defect’ gen. Ook het risico op eierstokkanker is aanzienlijk groter dan normaal.”

Als je drager bent van zo’n beschadigd gen heb je twee opties: of je laat je met behulp van een mammografie en een MRI-scan jaarlijks op kanker controleren, of je laat je borsten en/of eierstokken uit voorzorg verwijderen.

Borstsparend of amputatie

Tot mijn opluchting kon ik borstsparend worden geopereerd. Ik was zo blij dat ik mijn borst mocht houden! Des te groter was mijn verbazing toen ik hoorde dat een kwart van de vrouwen dat voor een borstsparende operatie in aanmerking komt toch voor een amputatie te kiest.

“Waarschijnlijk denken ze daarmee het zekere voor het onzekere te nemen”, meent Rutgers. “Maar dat is een vorm van schijnveiligheid. Ook als een borst is geamputeerd, kan de kanker op die plek terugkomen. Sterker nog, de kans daarop is na een amputatie ongeveer even groot als na een borstsparende operatie. Voor de uiteindelijke overlevingskans maakt het dus niet uit.”

Let wel: dit geldt alleen als een borstsparende operatie tot de mogelijkheden behoort. Soms is een amputatie echter de enige optie. In dat geval gaat de vergelijking niet op.

De ene borstkanker is de andere niet

Als het (in de pers) over borstkanker gaat, worden alle gevallen veelal op één hoop gegooid. Ten onrechte, want er zijn heel veel soorten borstkanker en nog veel meer verschillende manieren om de ziekte te lijf te gaan.

“De behandeling is van veel dingen afhankelijk”, zegt Gabe Sonke, internist-oncoloog in het NKI-AVL. “Hoe snel delen de kankercellen zich? Zijn ze gevoelig voor bepaalde hormonen of eiwitten? Is de kanker alleen in de borst aanwezig, of is die uitgezaaid? Zit borstkanker in de familie? En wat is de kans dat de ziekte later terugkomt? Aan de hand van al die informatie maken we voor elke patiënte een behandelplan op maat, bestaande uit bijvoorbeeld een operatie, radiotherapie en/of medicijntherapie. In totaal zijn er bij borstkanker wel meer dan honderd behandelcombinaties mogelijk.”

MammaPrint

Wat dat terugkeerrisico betreft: onderzoekers van het NKI-AVL hebben daar een speciale test voor ontwikkeld, de zogenaamde MammaPrint. “We hebben ontdekt dat er zeventig genen betrokken zijn bij het vormen en verspreiden van uitzaaiingen van borstkanker”, aldus Sonke. “Door in kaart te brengen welke van die genen in de tumor aan of uit staan, kunnen we de kans berekenen dat de kanker terugkomt. Blijkt die zeer klein, dan is de mogelijke winst van chemotherapie ook heel beperkt en kun je er dus gerust voor kiezen om geen chemo te ondergaan.”

Doelgerichte therapie

Eén op de zeven vrouwen met borstkanker heeft een eiwitgevoelige variant van de ziekte. Dat wil zeggen dat er een teveel van een bepaald eiwit (HER2 of HER2-neu) op de kankercellen zit. De receptoren (antennes) van deze eiwitten kunnen andere eiwitten aan zich binden en zo de groei van de kankercellen stimuleren. Dat maakt het een agressievere vorm, met een grote kans op terugkeer.

“Heel lang was eiwitgevoelige borstkanker slecht te behandelen”, vertelt Gabe Sonke. “Vrouwen met deze variant hadden daardoor een relatief slechte prognose. Sinds een paar jaar is er echter een nieuw medicijn, trastuzumab (merknaam: Herceptin), dat zich aan de antennes van dat overactieve eiwit bindt en de kanker doelgericht te lijf gaat. Het werkt zo goed, dat eiwitgevoelige borstkanker nu juist de best behandelbare vorm is. Omdat het alléén op de kankercellen inwerkt, en niet zoals chemotherapie op alle cellen, geeft het bovendien veel minder bijwerkingen. Naar verwachting zullen er de komende jaren steeds meer van dit soort doelgerichte middelen op de markt komen, ook voor andere vormen van borstkanker.”

Bestraling op de millimeter

Voor ik aan met de radiotherapie begon, las ik allerlei horrorverhalen. (Tip: blijf als patiënte vooral weg van internetfora!) Je zou er doodmoe van worden, je huid zou blaren gaan vertonen en gaan bloeden. In mijn geval bleek daar gelukkig niets van waar; ik heb nergens last van gehad.

“De laatste jaren is de bestralingtechniek enorm verbeterend”, verklaart radiotherapeut-oncoloog Paula Elkhuizen van het NKI-AVL. “We kunnen steeds preciezer werken en de dosis straling gelijkmatiger over de borstwand verdelen. Door patiënten met kanker in de linkerborst hun adem tijdens de behandeling te laten inhouden, verminderen we bovendien het risico dat het hart door de straling beschadigd raakt. Dankzij dit soort ontwikkelingen komen ernstige bijwerkingen gelukkig nauwelijks meer voor.”

En er is meer goed nieuws over radiotherapie. Als de borstkanker was uitgezaaid naar de poortwachterklier (de eerste lymfklier die met de tumor is verbonden), moesten de omliggende klieren voorheen operatief worden verwijderd. Tegenwoordig is dat meestal niet meer nodig. Elkhuizen: “Bestralen van het kliergebied blijkt net zo doeltreffend. Daarmee blijft de patiënte een operatie en alle nadelige gevolgen bespaard.”

Angst voor zwangerschap

Volgens internist-oncoloog Gabe Sonke zien jonge vrouwen die borstkanker hebben gehad naderhand nog al eens af van een zwangerschap, uit angst dat de kanker als gevolg van alle hormoonveranderingen terugkomt. “Onterecht”, zegt hij met klem. “Sterker nog, zwangerschap lijkt juist tegen een terugkeer van borstkanker te beschermen. Een ander misverstand is dat je van chemotherapie altijd onvruchtbaar wordt. Het vervroegt de overgang weliswaar met vijf tot tien jaar, maar als je bijvoorbeeld op je 30ste borstkanker krijgt, geeft je dat na afloop van de behandeling nog altijd een paar jaar om zwanger te raken.”

Tot slot: de afgelopen maanden heb ik dingen geleerd die geen arts me ooit in een interview heeft verteld. Bijvoorbeeld dat je door chemotherapie niet alleen de haren op je hoofd, maar ook die in je neus kwijtraakt (gevolg: een constante loopneus). Het maakt dat ik nog veel meer mooie, inspirerende en informatieve verhalen wil schrijven, over mensen met of zonder ziekte. Maar nu eerst zelf beter worden.

Meer weten? Kijk op borstkanker.nl of kwfkankerbestrijding.nl.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: