18 VRAGEN OVER VERZAKKINGEN IN DE BEKKENBODEM

27 Okt

Gepubliceerd in Plus, november 2012.

Eén op de vier vrouwen krijgt in haar leven te maken met een verzakking van bijvoorbeeld haar baarmoeder of blaas. Uit schaamte lopen zij vaak lang met klachten door. Terwijl er in de meeste gevallen prima wat aan is te doen.

1. Waar zitten je bekkenbodemspieren precies?

Het bekken is een soort trechter die aan de onderkant is afgesloten door een steunende plaat van spieren en steunweefsel. De bekkenbodemspieren lopen van voren naar achter (tussen het schaambeen en het staartbotje) en overdwars van links naar rechts. In het midden zitten drie openingen: de vagina, de plasbuis en de anus.

2. Waar zijn die spieren goed voor?

Ze zorgen ervoor dat de organen onderin de buik (de baarmoeder, de darmen de blaas, de plasbuis en de vagina) op hun plek blijven zitten. De drie openingen openen en sluiten, waardoor je kunt plassen, poepen, vrijen en er een baby kan passeren.

3. Wat is een verzakking?

De spieren van de bekkenbodem zijn normaal een beetje aangespannen, zodat alle organen op hun plek blijven zitten en je niet ongewild urine of ontlasting verliest. Een verzakking ontstaat doordat de bekkenbodemspieren uitrekken of beschadigd raken. Ze zijn dan niet langer in staat hun werk naar behoren te doen. Vergelijk het maar met een elastiek: als daar onvoldoende spanning op zit, hangt het los en verliest het zijn veerkracht. De baarmoeder, blaas en/of darmen zakken dan in de vagina en kunnen zelfs naar buiten komen.

4. Hoe kan dat gebeuren?

Zo’n verslapping of beschadiging van de bekkenbodemspieren kan verschillende oorzaken hebben. De belangrijkste zijn een zwangerschap en een (vaginale) bevalling. Overbelasting door staand of zwaar werk speelt ook een rol, net als jarenlang verkeerd plas- en ontlastingsgedrag (bijvoorbeeld door obstipatie), heel veel hoesten en ernstig overgewicht. Kortom: alles wat overmatige druk op de bekkenbodem geeft. Verder is het zo dat als je moeder een verzakking heeft gehad, je een extra grote kans loopt om daar ook last van te krijgen.

Behalve na een bevalling ontstaan verzakkingsklachten vaak in de overgang. Sowieso worden spieren en weefsels met het ouder worden slapper, maar als gevolg van hormonale veranderingen gaat dat proces extra snel. Het hormoon oestrogeen speelt een belangrijke rol bij het sterk en soepel houden van de spieren en weefsels in de bekkenbodem. Tijdens de overgang daalt de aanmaak daarvan. Als de bekkenbodem bijvoorbeeld (decennia eerder) tijdens een zwangerschap beschadigd is geraakt, kan de afname van oestrogeen net de druppel zijn die de emmer doet overlopen.

5. Wat merk je van een verzakking?

De eerste gewaarwording van vrouwen is vaak dat ze een balletje in hun vagina of tussen hun benen voelen of zien. Andere klachten zijn een zeurende pijn onderin de rug en buik en een ongemakkelijk gevoel of pijn bij fietsen en/of vrijen. Soms ontstaan er ook problemen met het ophouden van de urine, het uitplassen of de stoelgang (obstipatie). Kenmerkend is verder dat de klachten gedurende de dag erger worden. Even gaan liggen vermindert het ongemak vaak. Bij een ernstige verzakking kunnen de organen door de vagina naar buiten komen en daar zichtbaar zijn.

Overigens geeft een verzakking lang niet altijd klachten. Het gros van de vrouwen dat een kind heeft gebaard heeft een zekere mate van verzakking zonder daar iets van te merken.

6. Komt het veel voor?

Heel veel. Een op de vier vrouwen krijgt in haar leven met een verzakking te maken. 58% van de 45-plus vrouwen heeft wel eens ongewenst urineverlies. Ongewild verlies van ontlasting komt bij 4% van hen voor. (Overigens kunnen ongewild verlies van urine en/of ontlasting ook het gevolg zijn van andere problemen, zoals te gespannen bekkenbodemspieren.) Vrouwen die nooit een kind hebben gekregen, hebben zelden verzakkingsklachten.

7. Kunnen mannen ook een verzakking krijgen?

Ja, al komt dat veel minder vaak voor. Bij mannen is het meestal de darm die verzakt en dan in de anus terecht komt.

8. Is het gevaarlijk?

Een verzakking levert geen gevaar voor de gezondheid op. (In heel zeldzame gevallen kunnen de buizen die urine van nier naar blaas brengen afgekneld raken.) Dat gezegd hebbende kunnen verzakkingklachten wel heel vervelend, oncomfortabel en/of pijnlijk zijn, en daarmee je leven flink vergallen. Van de vrouwen die dagelijks last hebben van ongewenst urineverlies bijvoorbeeld durft een derde om die reden nauwelijks meer naar buiten.

9. Kun je met vrijen een verzakt orgaan beschadigen?

Nee.

10. Kan het kwaad als je lang met de problemen doorloopt?

Dat wel. Veel vrouwen schamen zich voor hun klachten en gaan er daarom niet mee naar de huisarts. Maar hoe langer je wacht, hoe lastiger het meestal is om er nog iets aan te doen.

11. Wanneer is het verstandig om aan de bel te trekken?

Zodra u klachten ondervindt. De huisarts kan sommige vormen van incontinentie met medicijnen behandelen. Bij andere klachten zal hij u meestal doorsturen naar een bekkenfysiotherapeut en/of een gynaecoloog. Overigens kun je ook direct naar een bekkenfysiotherapeut gaan als je je er comfortabeler bij voelt; daar is geen verwijsbrief voor nodig.

12. Wat kunnen zij doen?

De aanpak hangt af van de aard en de ernst van de klachten, maar in de meeste gevallen is bekkenfysiotherapie de eerst aangewezen behandeling. Een bekkenfysiotherapeut leert je om te voelen waar je bekkenbodemspieren zitten en om die te trainen, zodat je ze op het juiste moment kunt aanspannen en ontspannen.

Tegenwoordig maken zulke oefeningen standaard onderdeel uit van zwangerschapsbegeleiding. Twintig jaar geleden was dat echter nog niet het geval. Vandaar dat het voor 50-plus vrouwen extra belangrijk is om te leren om goed met hun bekkenbodem om te gaan. Op bekkenfysiotherapie.nl vindt u meer uitleg en een overzicht van bekkenfysiotherapeuten bij u in de buurt.

13. Hoe lang ben je met bekkenfysiotherapie zoet?

Gemiddeld gaat het om zes tot negen sessies, verspreid over een half jaar.

14. Wordt de behandeling vergoed?

Als er sprake is van urineverlies, betaalt de basisverzekering maximaal negen behandelingen. (Het eigen risico is daar wel op van toepassing.) Bekkenfysiotherapie voor andere problemen wordt uitsluitend vanuit een aanvullende verzekering vergoed.

15. Wat als bekkenfysiotherapie geen soelaas biedt?

Als oefenen alleen onvoldoende helpt, zijn er twee opties: een pessarium of een operatie. Een pessarium is een ring die in de vagina wordt geplaatst en daar extra steun biedt, zodat de organen niet (verder) uitzakken. Je kunt ervoor terecht bij de huisarts of een gynaecoloog. Voordeel van een pessarium is dat het weinig ingrijpend is. Nadeel is dat het twee tot vier keer per jaar moet worden verwisseld. Overigens kun je desgewenst leren om dat zelf te doen.

Een andere mogelijkheid is een operatie waarbij een gynaecoloog de verzakte organen via de vagina weer op de juiste plek zet. Dat gebeurt ofwel door de wanden van de vagina te verstevigen, ofwel door het ‘ophangsysteem’ van een verzakte vagina te herstellen. Voor zo’n soort operatie moet je meestal één tot twee dagen in het ziekenhuis worden opgenomen. In tegenstelling tot vroeger lukt het tegenwoordig vrijwel altijd om de baarmoeder te behouden, ook als die is verzakt.

16. Wanneer is een operatie aan de orde?

Als de verzakking zeer ernstig is, als een pessarium en/of bekkenfysiotherapie onvoldoende uitkomst bieden of als een patiënte absoluut geen vreemd object in haar lichaam wil. In totaal wordt ongeveer 11% van alle  vrouwen in haar leven geopereerd vanwege een verzakking.

Steeds meer ziekenhuizen en zelfstandige klinieken hebben een speciale bekkenbodempoli. Daar werken verschillende gespecialiseerde deskundigen, zoals een gynaecoloog, een maag-lever-darm arts, een uroloog, een bekkenfysiotherapeut en een seksuoloog, samen. Zo’n multidisciplinair team vindt bijna altijd een oplossing om de klachten te verhelpen of in ieder geval aanzienlijk te verminderen. Op de website van de Stichting Bekkenbodem Patiënten, bekkenbodem.net, vindt u een overzicht van alle bekkenbodemcentra in Nederland.

17. Wat kun je zelf doen?                                  

Heel veel! Het belangrijkste is dat je leert om je bekkenbodemspieren op de juiste manier te belasten. Zonder dat je je er bewust van bent, gaat dat namelijk vaak fout. Een zware doos optillen, een vastzittend deksel losdraaien, persen bij een moeilijke stoelgang: bij al deze bewegingen houden we als vanzelf onze adem vast om kracht te zetten. De druk die daarmee op de buik en bekkenbodem ontstaat, rekt de banden en spieren steeds verder uit en duwt de organen naar beneden.

Door die verhoogde buikdruk goed op te vangen, kun je veel problemen vóór zijn. Dat doe je door bij zware inspanning de bekkenbodem- en buikspieren aan te spannen en tegelijkertijd door te ademen. Op die manier gaat de druk als het ware van de ketel. Meer uitleg en tips over wat je zelf kunt doen leest u op bekkenbodemonline.nl.

18. Kun je daarmee een verzakking helemaal voorkomen?

Nee, want uitgerekte of beschadigde weefsels en spieren zijn niet met oefeningen te herstellen. Maar je kunt het proces van verslapping en verzakking wel (flink) vertragen. Vandaar dat het juist ook nuttig is om de oefeningen te doen als je nog géén klachten hebt. Daarbij geldt: het is nooit te laat om te leren.

Bovendien kun je door het juiste gebruik van je bekkenbodemspieren mogelijk voorkomen dat eenmaal ontstane klachten na een behandeling terugkomen. Dus ook als je onlangs aan je bekkenbodem bent geopereerd of binnenkort zo’n operatie ondergaat, is het verstandig om contact op te nemen met een bekkenfysiotherapeut.

Tot slot: trek op tijd aan de bel als u klachten heeft. Een verzakking is niet iets wat ‘gewoon’ bij het ouder worden hoort, en waar je je maar bij neer moet leggen. Met de juiste aanpak is er bijna altijd iets aan te doen.

Met dank aan dr. Marijke Slieker – ten Hove, bekkenfysiotherapeut bij het ProFundum Instituut in  Dordrecht (www.profunduminstituut.nl) en bekkenfysiotherapeut en onderzoeker aan het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam, en dr. Jan-Paul Roovers, gynaecoloog gespecialiseerd in bekkenbodemchirurgie en medisch directeur van de vrouwenkliniek Alant Vrouw Amsterdam (www.alantvrouw.nl).

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: