JONG, SUCCESVOL EN OPGEBRAND

8 Jul

002003

Gepubliceerd in Het Parool, 6 juli 2013.

De wereld ligt aan hun voeten. Waarom vallen dan toch zoveel hoogopgeleide, succesvolle jonge vrouwen om?

Een burn-out? Dat is toch iets van de sandwichgeneratie? Van veertigers die een drukke baan met een jong gezin en de zorg voor hun hulpbehoevende ouders combineren? Zeker niet van kinderloze twintigers met leuk werk en een druk sociaal leven. Althans, dat zou je denken. De werkelijkheid blijkt een andere. Sinds een jaar of tien lopen jonge(re) mensen namelijk een groter risico om op te branden dan ‘midlifers’. Vooral werkende vrouwen onder de 35 hebben het zwaar, blijkt uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Zij voelen zich vaker moe, leeg en emotioneel uitgeput (en lopen daarmee een grotere kans op een burn-out) dan hun mannelijke collega’s van dezelfde leeftijd (zie kader). Misschien wel nog opvallender is dat werkende vrouwen tussen de 25 en de 35 méér burn-outklachten rapporteren dan hun seksegenoten tussen de 35 en de 55. Hoe kan dat?

“Het ligt in ieder geval niet aan de belasting op het werk”, zegt Jan Prins, directeur van onderzoeksbureau SKB dat sinds 1995 bij duizenden bedrijven de werkbeleving van medewerkers meet. “Jongere werknemers ervaren de eisen van hun werk doorgaans als minder zwaar dan ouderen. Over het algemeen krijgen ze ook voldoende steun van hun leidinggevende en collega’s – een belangrijke remedie tegen psychische vermoeidheid. Kennelijk moet de oorzaak buiten het werk worden gezocht.”

En daar begint het grote speculeren. De Y-generatie (van na 1980) zou verwend zijn, en niet weten hoe ze met tegenslagen moeten omgaan. Het groeiende aantal mogelijkheden – studeren, reizen, werken – zou keuzestress veroorzaken. De hoge werkloosheid en het toenemend aantal tijdelijke contracten zou tot extra prestatiedruk leiden. En de eindeloze stroom succesverhalen op sociale media als Facebook en Twitter zou jonge mensen het gevoel geven dat hun eigen leven nooit goed genoeg is.

“Voor al die verklaringen valt wat te zeggen”, erkent Prins. “Maar je kunt net zo makkelijk een tegenargument verzinnen. Neem de sociale media. Die creëren ongetwijfeld druk. Tegelijkertijd kunnen ze je ook helpen om een baan te vinden, of steun bij lotgenoten. En de Y-generatie is dan misschien wel minder zelfredzaam, maar jongeren kunnen vaak beter samenwerken dan hun oudere collega’s, wat weer ontstressend werkt. Kortom: een simpel antwoord bestaat niet.”

Stress maakt dom

Iemand die uit ervaring kan meepraten is Annegreet van Bergen, schrijfster van het succesvolle boek Lessen van burn-out, waarvan sinds het verschijnen in 2000 ruim 40.000 exemplaren werden verkocht. Hoewel ze zelf in de veertig was toen ze een burn-out kreeg, verbaast het haar niet dat tegenwoordig juist jonge vrouwen meer psychisch vermoeid zijn.

“Vrouwen hebben bepaalde karaktereigenschappen die hen kwetsbaarder maken voor overbelasting”, zegt ze. “Dat ze beter zijn in multitasken dan mannen is alom bekend, maar ze voelen zich ook nog eens enorm verantwoordelijk voor alles wat ze doen. Of het nu om hun werk, hun relatie of hun uiterlijk gaat. Bovendien hebben vrouwen dikwijls de waardering van anderen nodig om zich goed te voelen over zichzelf. Vermoedelijk geldt dat des te meer voor jonge vrouwen, die nog niet ontdekt hebben wie ze eigenlijk zijn, en niet de ervaring hebben om kritiek te relativeren.”

Waarschijnlijk speelt ook mee dat vrouwen steeds later kinderen krijgen. Want in tegenstelling tot wat wordt gedacht, zijn het volgens het CBS niet stellen met kinderen maar juist alleenstaanden die de grootste kans op een burn-out lopen.

“Mensen die op tijd naar huis gaan om hun kinderen van school of opvang te halen, zetten in hun hoofd een knop op”, aldus Jan Prins. “Dat blijkt een prima manier om los te komen van werkstress. Bovendien: een gezin is een goede legitimering om grenzen te stellen naar je baas of collega’s. Mits je werk en je privéleven in balans zijn, vormen kinderen een uitstekende bescherming tegen een burn-out.”

Hoe groter de psychische vermoeidheid, hoe groter de kans op uitval. Waarom zoeken mensen die zich uitgeput en leeg voelen dan geen hulp voordat het zover komt?

“Omdat stress dom maakt”, luidt het stellige antwoord van Annegreet van Bergen. “Jongeren worden gestimuleerd om het maximale uit het leven te halen. Lukt dat niet, dan voelt dat als een nederlaag. En dus ploeteren ze door, vaak met de moed der wanhoop. Wat begon als een verlangen, wordt een eis, een heilig moeten. Je kunt het nog het beste vergelijken met een blinde waas. Ze zien, horen en voelen geen waarschuwingssignalen meer, noch van hun eigen lichaam, noch van de mensen om zich heen. Laat staan dat ze afstand kunnen nemen en op zichzelf kunnen reflecteren. Dat lukt pas als ze letterlijk niet meer verder kunnen, en zelfs dan duurt het vaak maanden.”

Een treurige conclusies voor die 1 op de 7 vrouwen tussen de 25 en de 35 die momenteel met burn-outklachten kampen. Of toch niet?

“In zekere zin is het een zegen als je vóór je 30ste een burn-out krijgt”, besluit Van Bergen. “Want hoe eerder je je eigen grenzen leert kennen, hoe meer ellende je de rest van je leven bespaard blijft.”

Burn-out: een typische vrouwenziekte?

Nee, niet als je naar de totaalaantallen kijkt. Van alle mannelijke werknemers had in 2012 13,2% burn-outklachten (emotioneel uitgeput en leeg voelen, en ’s ochtends nog moe zijn). Van de vrouwelijke werknemers was dat 13,0%. Ook de jaren ervoor (het CBS houdt deze cijfers sinds 2007 bij) scoorden mannen gemiddeld (flink) hoger. Dat is anders als je naar de verschillende leeftijdsgroepen kijkt. Tussen hun 15e en 35e en tussen hun 55ste en 65ste hebben vrouwen aanzienlijk meer burn-outklachten. Tussen de 35 en 55 jaar zijn het juist de mannen die de meeste psychische stress ervaren. Hoogopgeleiden lopen de grootste kans op burn-outklachten. De sector waarin de meeste mensen met een burn-out uitvallen, is het onderwijs (16% van het totaal), op de voet gevolgd door de industrie.

Bron: CBS Statline

[Kader]

Annelies Hollander (31, single) was hard op weg naar de top van de zakenwereld, toen een ernstige burn-out haar in 2008 op een ander pad bracht.

“Op een gegeven moment stond ik als verdoofd in de supermarkt. Geen idee hoe ik daar was gekomen, of wat ik er moest doen. Ik heb mijn mandje op de grond gezet en ben naar buiten gelopen. Zonder eten, zonder doel. Dat is wat een burn-out met je doet: je raakt jezelf volledig kwijt.

‘Zonder werk ben ik niemand meer’. Die gedachte spookte door mijn hoofd toen mijn jaarcontract tijdens mijn ziekte niet werd verlengd. Ik ontleende mijn eigenwaarde volledig aan mijn succesvolle baan als consultant. 26 was ik, met een HBO- en twee universitaire diploma’s op zak. De laatste studie had ik naast mijn voltijdbaan gedaan. Toen ik daarmee klaar was, ging ik als beloning op vakantie naar Curaçao. Maar van een feestje kwam het niet; ik was moe, moe, moe. En maar huilen, om alles en niets. Aan het strand maakte ik lijstjes van de plussen en minnen van mijn leven. Op papier leek alles perfect. Waarom voelde ik me dan toch zo ellendig?

Terug in Nederland ging het echt fout. Ik durfde mijn computer niet meer aan te doen, en als de telefoon ging, raakte ik in paniek. Twee maanden heb ik thuis gezeten. Net toen ik bezig was te re-integreren, hoorde ik dat mijn contract niet werd verlengd. Op dezelfde dag ontdekte ik dat mijn vriend vreemdging.

Alles bij elkaar heeft het me drie jaar gekost om mijn leven weer op de rit te krijgen. Mede dankzij een geweldige coach heb ik mezelf langzaam teruggevonden. Mijn perfectionisme en gedrevenheid zijn mijn sterkte kanten, maar ook mijn valkuilen, weet ik nu. En de misselijkheid die ik vanaf mijn middelbare schooltijd bijna elke ochtend voelde, was het directe gevolg van de constante spanning in mijn lijf. Ik heb jarenlang op mijn reserves geteerd.

Na een jaar thuis ben ik begin 2010 voor mezelf begonnen, als evenementen- en wedding planner. Organiseren, reizen, mensen helpen: dit werk is me op het lijf geschreven. Het gaat heel goed, mijn bedrijf groeit als kool. Maar als ik voel dat ik gestrest raak, klap ik resoluut mijn laptop dicht. Want zo diep als ik vijf jaar geleden zat, wil ik nooit meer gaan.

Misschien wel het beste besluit tijdens mijn burn-out was om een hond te nemen. Tijdens die moeilijke maanden hield Beagle Gijs me met mijn voeten op de grond, en gaf hij structuur aan mijn dag. Hij staat symbool voor mijn nieuwe ik: enthousiast, energiek en evenwichtig.”

http://www.art2arrange.nl

[Kader]

Niet de drukke baan of de lange dagen, maar de manier waarop Sonja (33, single) in het leven stond leidde volgens haar tot een langdurige burn-out op haar 27ste.

“Je lichaam liegt nooit. De maanden voor ik omviel, raakte ik steeds meer opgefokt. Alsof ik continu high was, maar dan zonder drugs. Op een gegeven moment sliep ik nauwelijks meer. Hele nachten zat ik op, druk met steeds weer nieuwe plannen. De mensen in mijn omgeving maakten zich grote zorgen, maar zelf zag ik het probleem niet. Geweldig toch, al die energie?

Drie jaar eerder had ik mijn HBO Communicatie afgerond. Omdat ik niet goed wist wat ik met mijn leven wilde, ging ik aan de slag in de horeca. Als assistent-bedrijfsleider van een nieuw Amsterdams restaurant maakte ik dagen van minstens tien uur. Ik nam enorm veel verantwoordelijkheid op me. Niet omdat het moest, maar omdat ik dat van mezelf eiste. Ondertussen bleef ik zoeken naar dat ene, onbekende doel.

Op mijn  27ste werd ik totaal onverwacht en op een heel vervelende manier ontslagen. Drie weken heb ik huilend in bed gelegen. De maanden erna was ik alleen maar somber en verdrietig; ik had voor niets energie. Een medewerkster van het UWV zei tegen me: ‘Hoezo burn-out? Je werkt net!’. Dat deed zo’n pijn. Ze had duidelijk geen idee hoe ongelofelijk ellendig je je van een burn-out kunt voelen.

Pas toen het na een jaar langzaam beter ging, besefte ik wat er met me was gebeurd. In mijn zoektocht naar bevestiging van anderen had ik mijn eigen gevoelens en behoeftes jarenlang volledig aan de kant gezet. Niet alleen in mijn werk, ook in mijn relaties. Mannen namen me altijd maar voor lief, vond ik. Maar feitelijk deed ik dat zelf óók.

Achteraf wou ik dat ik wat aardiger voor mezelf was geweest. Dan had het niet zover hoeven komen. Tegenwoordig gaat me dat gelukkig een stuk beter af. Ik werk nu voltijds als communicatieadviseur bij een leuk bedrijf, iets wat ik tijdens mijn burn-out niet had durven dromen. Daarnaast ben ik bezig met een opleiding tot coach. Anderen helpen het beste uit zichzelf te halen, dat geeft me de voldoening waar ik zo lang naar heb gezocht. Verder heb ik mijn passie gevonden in het zingen. Als ik dat doe, vergeet ik alles om me heen. Dichter bij mezelf kan ik niet komen.”

Om privacyredenen wil Sonja niet met haar achternaam in de krant.

[Kader]

Judith Lamboo (33, single) kreeg op haar 27ste een burn-out. Ze had toen vier jaar full-time op de verzuimafdeling van een verzekeringsbedrijf gewerkt.

“Ik zie mezelf als een succesverhaal. Eindelijk weet ik wat ik wil. En ik ben niet langer wanhopig op zoek naar de waardering van anderen. Maar daar heb ik wel hard voor moeten werken.

Zes jaar geleden zette ik op een doodnormale maandagochtend mijn computer aan, en kreeg spontaan een huilbui die nooit meer ophield. Tot dan toe had ik op mijn werk de schijn kunnen ophouden, maar thuis zat ik regelmatig in totale paniek hyperventilerend op de bank. Achteraf had ik natuurlijk veel eerder moeten stoppen, of in ieder geval hulp moeten zoeken. Maar ik was koppig en wilde me niet laten kennen. Toen de personeelsmanager me naar huis stuurde, was ik dan ook heel boos. Op mezelf wel te verstaan. Wat een zwakkeling en een loser voelde ik me.

Van kinds af aan had ik de lat extreem hoog gelegd. Alleen de top was goed genoeg. Na het VWO ging ik commerciële economie studeren. Niet omdat ik het zo leuk vond, maar omdat ik dacht dat het de kortste weg was naar succes. Dat betekende voor mij: een vaste baan met een goed inkomen, en een koophuis met een leuke man op de bank en een mooie auto voor de deur. Als ik dat allemaal had, zou ik vast gelukkig worden, dacht ik. In plaats daarvan kreeg ik een burn-out.

Na drie maanden thuis en tien gesprekken met een psycholoog ging ik met tegenzin weer aan het werk. Terwijl ik op kantoor doormodderde, probeerde ik daarbuiten mijn passie te vinden. Van jambe spelen tot honden trainen; ik heb van alles geprobeerd. Maar niets kon het gat in mij vullen.

De omslag kwam toen ik me in mindfulness ging verdiepen. Tijdens een tiendaagse meditatieretraite realiseerde ik me: zolang ik in mijn oude leventje blijf hangen, kom ik geen steek verder. Niet lang daarna heb ik mijn baan opgezegd, mijn relatie beëindigd en mijn huis en auto verkocht. Die ruimt had ik nodig om te ontdekken wat ik dan wél wilde.

Inmiddels heb ik een eigen bedrijf als coach, trainer en psychodynamisch therapeut, en woon ik antikraak in een bejaardentehuis. Mijn leven lijkt in niets op wat ik tien jaar geleden zo graag wilde. En ik voel me beter dan ooit. Bang voor een nieuwe burn-out ben ik niet; dat gaat nooit meer gebeuren. Ik weet nu namelijk hoe ik mezelf gelukkig kan maken.”

http://www.heartfocus.nl

[Kader]

Overspannen of burn-out?

In 2011 hebben huisartsen, arbeids- en bedrijfsartsen en eerstelijnspsychologen gezamenlijk een richtlijn opgesteld voor overspanning en burn-out. Hierin staat dat de volgende klachten horen bij overspannen zijn:

  • vermoeidheid;
  • onrustig slapen;
  • prikkelbaarheid;
  • niet tegen drukte/herrie kunnen;
  • emotionele labiliteit;
  • piekeren;
  • zich gejaagd voelen;
  • gevoel de grip te verliezen;
  • concentratieproblemen en/of vergeetachtigheid.

Iemand die last heeft van deze klachten kan niet goed meer omgaan met de stress van het dagelijkse leven. Ze belemmeren hem of haar in het functioneren, op het werk en/of daarbuiten.

Een burn-out is volgens de richtlijn een overspanning die meer dan zes maanden duurt, waarbij vermoeidheid en uitputting voorop staan.

Bron: Multidisciplinaire richtlijn overspanning en burnout voor eerstelijnsprofessonials

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: