HARDLOPEN TEGEN DE EENZAAMHEID

23 Dec

foto (9)

Dit artikel is gepubliceerd in Het Parool van zaterdag 21 december 2013.

Eén op de negen volwassen Amsterdammers is erg eenzaam. Praten helpt, maar lopen ook, zo ontdekten ze in Noord. 

Het gevoel overvalt Anita Peters (46) op de raarste momenten. Als ze het parfum Anaïs Anaïs ruikt, of als ze ‘Yesterday when I was young’ van Charles Aznavour hoort. Bij die herinneringen aan haar moeder spoelt de eenzaamheid als een grote, zwarte golf over haar heen, en trekt haar mee de diepte in, vol angst en verdriet. Dus gaat ze maar liever haar huis niet uit. Waarom zou ze ook, als er daarbuiten niemand op haar wacht?

Als het over eenzaamheid gaat, denken we al snel aan de buitenbeentjes van de maatschappij. Aan zonderlingen, zuiplappen en zwervers, die moeite hebben om contact te maken met anderen. Die iedereen wantrouwen en afspraken negeren. Niet aan een mooie, talentvolle vrouw in de kracht van haar leven, zoals Anita. Toch voelt zij zich, net als 65.000 andere Amsterdammers, heel eenzaam.

Tot een jaar geleden leefde de alleenstaande Anita voor haar horecazaak in het centrum van de stad. Door de crisis had ze steeds meer moeite om haar hoofd boven water te houden. Maar ach, ondernemers zijn wel wat gewend. Toen overleed plotseling haar moeder. Kort daarop stierven haar opa, haar oma, en haar oom. En dat terwijl ze nog lang niet over het verlies van haar broer een paar jaar eerder heen was. Anita wist zich geen raad met het overweldigende verdriet. Haar zaak ging dicht, en ze sloot zich op in haar huisje in Amsterdam-Noord. Alleen. Want ook al kende ze mensen genoeg, echt vrienden had ze niet. Negen maanden zat ze op de bank te huilen, met enkel de televisie als gezelschap. Tot haar eigen schaamte. “Ik ben altijd een trotse, sterke vrouw geweest”, zegt ze. “Nu zit ik thuis met psychische problemen, rugklachten en een grote berg schulden. Dat ik in deze situatie ben beland, voelt als een falen.” Ze is hard voor zichzelf, maar de maatschappij is dat volgens haar óók. “Mensen draaien hun hoofd weg als je het moeilijk hebt. Zeker als het langer duurt. Even rouwen mag, maar na een paar maanden word je geacht de draad gewoon weer op te pakken. Er is niemand om me uit het moeras omhoog te trekken.”

GEMIS

Verdrietig. Somber. Angstig. Buitengesloten. Leeg. Zo omschrijven eenzame mensen hun gevoel. Elf procent van de volwassenen Amsterdammers is (zeer) ernstig eenzaam, blijkt uit recent onderzoek van de GGD Amsterdam. Dat aantal is sinds 2000 bijna verdrievoudigd. Nog eens 32 procent voelt zich matig eenzaam. Overigens zijn niet alle mensen met weinig contacten per se eenzaam. Andersom kan iemand met veel mensen om zich heen zich toch heel eenzaam voelen. Het gaat erom of je het gebrek aan relaties als gemis ervaart.

Dat het aantal ernstige eenzame mensen in Amsterdam zo snel is gestegen, is mede het gevolg van de crisis, aldus Theo van Tilburg, hoogleraar sociologie aan de Vrije Universiteit en schrijver van het boek Zicht op eenzaamheid – Achtergronden, oorzaak en aanpak. “Vooral de toenemende werkloosheid is een probleem”, zegt hij. “Daardoor komen meer en meer mensen in de knel. Financieel, psychisch en sociaal.” De cijfers bevestigen dat: van de werkloze Amsterdammers is 22,4 procent (zeer) ernstig eenzaam, van de werkenden ‘maar’ 6,5 procent.

Het is volgens Van Tilburg te simpel om te zeggen dat mensen zonder baan, omdat ze minder geld hebben, automatisch eenzaam worden. “Er zijn in de stad genoeg leuke dingen te doen die gratis zijn. Maar de uitzichtloosheid van de situatie waarin veel werklozen zitten, maakt wel eenzaam. Als je niets te doen hebt, ga je je steeds nuttelozer voelen. Niet bevorderlijk voor je zelfvertrouwen, of je motivatie. Dat maakt je vervolgens weer minder leuk gezelschap voor anderen. Het is een neerwaartse spiraal.”

Behalve werklozen voelen ook alleenstaanden zich relatief vaak eenzaam. Vooral als zij wel een partner hebben gehad, maar die zijn verloren door overlijden of een echtscheiding. Verder speelt opleiding een grote rol. Hoe lager geschoold, hoe groter de kans op eenzaamheid. Dat heeft niet alleen met inkomen te maken, maar ook met (een gebrek aan) sociale vaardigheden. “Wat de oorzaak ook is, eenzaamheid staat nooit op zich”, stelt Van Tilburg. “Er is altijd meer aan de hand.”

BETER SAMEN

Met dat in het achterhoofd zijn tien zorg- en welzijnsorganisaties in Amsterdam-Noord in samenwerking met de gemeente het project Beter samen in Noord gestart. Het doel: één huishouden, één regisseur, één plan.

“Ik besteed tachtig procent van mijn tijd aan twintig procent van mijn patiënten”, zegt Wouter van Weers, huisarts in Gezondheidscentrum Banne Buiksloot en één van de organisatoren. “Vaak spelen er bij hen allerlei sociale en persoonlijke problemen, zoals schulden en eenzaamheid. Tot voorkort kon ik daar tot mijn frustratie weinig aan doen, anders dan ze doorsturen naar het volgende loket.”

Tegenwoordig worden zulke gevallen met ‘multiproblematiek’ besproken in een kernteam, waarin behalve een huisarts ook mensen van de thuiszorg en van het maatschappelijk werk in de buurt zitten. Zo nodig wijzen zij een casemanger aan. Dat is een wijkverpleegkundige, een maatschappelijk werker of een andere professional die alle hulp coördineert en mensen leert om zichzelf zo goed mogelijk te redden.

Beter samen in Noord wordt financieel ondersteund door zorgverzekeraar Agis. “Wij verzorgen de collectieve zorgverzekering van alle minima in Amsterdam”, vertelt projectleider Mascha Egberts van Agis. “Een percentage van die premiegelden storten we in het Agis Amsterdam Gezondheidsfonds. In totaal gaat het om zo’n 700.000 Euro per jaar, bedoeld voor buurtprojecten zoals Beter samen in Noord, die erop gericht zijn om de samenwerking in welzijn en zorg te verbeteren en bewoners een extra steuntje in de rug geven. Het is onze manier om te investeren in de lokale gemeenschap.”

Van Weers: “In plaats van dat we een patiënt heen en weer schuiven, zijn we er nu samen voor verantwoordelijk. Zo vermijden we bijvoorbeeld dat we tegelijkertijd met dagopvang bezig zijn, zonder het van elkaar te weten. Bovendien kunnen we veel sneller en doeltreffender werken. We hebben allemaal beter zicht op het zorgaanbod in de buurt, en kunnen elkaar makkelijk vinden. Dat is belangrijk, want alleen door alle problemen tegelijk aan te pakken, kun je mensen echt helpen om leven weer op de rit te krijgen.”

IN BEWEGING 

Dat weet ook Els Annegarn (57), maatschappelijk werkster bij welzijnsinstelling Doras in Amsterdam-Noord, het stadsdeel dat samen met Zuidoost en Nieuw-West de hoogste eenzaamheid kent. Als één van de casemanagers van Beter samen in Noord helpt zij mensen die per definitie meerdere problemen hebben. “Lichamelijke ongemakken, psychische klachten, werkloosheid, armoede, verslaving, overgewicht, schulden”, somt ze op haar vingers op. “En ja, ook eenzaamheid. Ellende komt nooit alleen.”

Annegarn, die als ultraloper in haar leeftijdsklasse wereldkampioen op de honderd kilometer is, startte vorig jaar in haar eigen tijd de (hard)loopgroep Noord in beweging, voor mensen die een steuntje in de rug nodig hebben. “Ik begon met vier vrouwen”, vertelt ze, “maar inmiddels is de groep gegroeid tot meer dan veertig mensen. De jongste is 25, de oudste 80. Iedereen is welkom.”

Elke woensdag verzamelen de lopers zich om vijf uur op het Hagedoornplein in Noord. Weer of geen weer, dus ook op een koude namiddag in december. Anita Peters is één van hen. Ze heeft er geen seconde spijt van dat ze zich, als stok achter de deur om het huis uit te moeten, vijf maanden geleden bij de groep heeft aangesloten. “Het is als een warm bad”, zegt ze, terwijl ze met een flinke pas richting het Noorderpark loopt. Hond Daisy, de blonde labrador van een van de deelnemers, rent vrolijk met haar mee. “Er zijn meer mensen in de groep die een naaste hebben verloren. Zij begrijpen precies hoe ik me voel.”

Haar eenzaamheid is niet ineens verdwenen – daarvoor moet ze naar eigen zeggen eerst nog een hoop verdriet verwerken en zichzelf op orde krijgen. “Maar ik voel me wel minder alleen. Ik heb echt het idee dat ik erbij hoor.”

Dat is precies wat Annegarn wil bereiken. Natuurlijk, er wordt serieus aan de conditie gewerkt – eenmaal in het park blijkt de ultraloopster een gedisciplineerde drilmeester – maar het sociale aspect staat voor haar voorop. “Mensen bespreken onderweg hun problemen, en helpen elkaar. Ze voelen zich weer belangrijk. Er zijn zelfs al vriendschappen ontstaan. En ondertussen worden ze nog fitter ook. Dat geeft zelfvertrouwen.”

Het wandelen is wat Annegarn betreft slechts een opstapje. Naar meer sociale contacten en andere activiteiten. “Want lopen brengt niet het lichaam, maar ook de geest in beweging.”

Zo werkt het in ieder geval zeker voor Brayen Palmtak (47), een groepslid van het eerste uur. Toen in 2010 bleek dat hij een hartaandoening had, werd zijn tijdelijke contract als cateringmedewerker bij de Bijenkorf niet verlengd. Na een zware operatie zat hij alleen thuis. Zijn twee dochters, die in Suriname wonen, konden hem niet opzoeken. En omdat hij zich zo belabberd voelde, had hij geen puf om eropuit te gaan. Hij werd er somber van. Via het maatschappelijk werk kwam hij bij de loopgroep terecht. “Toen ik begon, kwam ik nauwelijks vooruit”, vertelt hij. “Nu kan ik ruim drie kilometer hardlopen. Dat had ik na mijn operatie nooit durven dromen. Wie weet ben ik volgend jaar wel weer aan het werk.”

Om privacyredenen is de naam van Anita Peters gefingeerd.

 

[Kader]

Informatie en hulp

 

[Kader]

Onopgemerkt

Het was groot nieuws vorige maand: een Rotterdamse vrouw had zonder dat iemand het merkte tien jaar dood in haar appartement gelegen. De publieke verontwaardiging was groot; dat krijg je ervan als de individualisering doorslaat, zo klonk het alom. Maar het is van alle tijden dat mensen zo eenzaam  sterven. Ook in Amsterdam zijn er jaarlijks heel wat ‘onopgemerkte overledenen’. Sterker nog, in de metropoolregio (Amsterdam-Amstelland, Diemen, Zaanstreek en Waterland) wordt om de dag iemand in zijn huis gevonden die al langer dan 24 uur dood is, blijkt uit cijfers van de GGD. Eens in de tien dagen gaat het om een persoon die daar al twee weken of langer ligt. Vijf keer per jaar vindt men iemand die al meer dan twee maanden dood is. Alleenstaande oudere mannen, vaak met psychische klachten of verslavingsproblemen, lopen het grootste risico om ongemerkt te overlijden.

Bron: GGD Amsterdam

 

[Kader]

De cijfers

Eenzaamheid onder Amsterdammers van 19 jaar en ouder (in procenten)

Matig eenzaam (Zeer) ernstig eenzaam
Amsterdam 32,4 10,6
Geslacht
 Mannen 33,5 10,9
Vrouwen 31,4 10,3
Leeftijd
19-34 29,5 8,4
35-44 30,2 8,7
45-54 34,9 13,8
55-64 33,5 14,2
65-74 35,1 10,6
75+ 43,5 11,5
Mannen
19-34 32,1 9,6
35-64 33,5 12,2
65+ 37,1 8,5
Vrouwen
19-34 27,3 7,4
35-64 31,8 11,6
65+ 39,8 13,0

Bron: GGD Amsterdam, Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012

 

Eenzaamheid onder Amsterdammers van 19 jaar en ouder naar demografische kenmerken (in procenten)

Matig eenzaam (Zeer) ernstig eenzaam
Herkomst
Nederland 27,1 6,3
Marokko 34,4 14,8
Turkije 45,5 25,8
Suriname 35,3 14,7
Overig niet-westers 42,5 18,2
Overig westers 35,4 9,5
Burgerlijke staat
Gehuwd, samenwonend 28,7 6,3
Ongehuwd 34,3 12,6
Gescheiden 38,6 19,1
Weduwe, weduwnaar 44,0 23,0
Huishoudsamenstelling
2-oudergezin* 27,3 7,4
1-oudergezin 32,6 13,5
Alleenwonend 38,0 17,2
Overig 30,8 7,8

Bron: GGD Amsterdam, Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012

* Met thuiswonende minderjarige kinderen

 

Eenzaamheid onder Amsterdammers van 19 jaar en ouder naar sociaaleconomische kenmerken (in procenten)

Matig eenzaam (Zeer) ernstig eenzaam
Opleiding
Laagst 42,5 22,1
Laag 40,5 17,5
Midden 33,6 10,6
Hoog 26,4 5,6
Inkomen
Maximaal 15.200 38,2 13,8
15.200-19.400 36,1 16,0
19.400-24.200 32,7 11,1
24.200-31.000 30,2 9,1
Minimaal 31.000 23,7 3,3
Betaald werk
Nee 37,9 22,4
Ja 29,1 6,5

Bron: GGD Amsterdam, Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012

 

Amsterdammers van 19 jaar en ouder met ernstige eenzaamheid naar stadsdeel (in procenten)

Noord 13
West 11
Nieuw-west 14
Centrum 7
Oost 9
Zuid 8
Zuidoost 15

Bron: GGD Amsterdam, Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012

 

Trends in eenzaamheid in Amsterdam (in procenten)*

Matig eenzaam (Zeer) ernstig eenzaam
2000 24 5
2008 30 9
2012 32 11

Bron: GGD Amsterdam, Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012

* In 2004 is het onderwerp eenzaamheid niet meegenomen in de Gezondheidsmonitor.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: