COMMISSARIS (V) GEZOCHT

8 Mei

018_NLV1QU_20140414_ADN01_00_th (2)019_NLV1QU_20140414_ADN01_00_th (2)

Gepubliceerd in het Algemeen Dagblad, 14 april 2014. 

Meer vrouwen in het toezicht en maximaal vijf commissariaten per persoon: dat zijn sinds vorig jaar de regels. Maar leidt dat ook tot betere controle op instellingen en bedrijven?

Toen Lizzy Doorewaard (51) in 2011 als directeur bij een groot trainingsbureau vertrok, dacht ze dat organisaties in de rij zouden staan om haar – een vrouw met tien jaar eindverantwoordelijke ervaring – als commissaris aan te stellen. Mooi niet dus. “Ik moest er echt op uit om mezelf te verkopen”, vertelt  ze. “Ik ben daar nog steeds verbaasd over. Kennelijk zijn we als samenleving minder geëmancipeerd dan ik dacht.”

Na jarenlang als baas op haar tenen te hebben gelopen, wilde Doorewaard wat anders. Meer afwisseling, en meer grip op haar agenda. Ze besloot beroepscommissaris te worden, een professionele toezichthouder die het grootste deel van zijn of haar tijd aan commissariaten besteedt. Het gaf haar de mogelijkheid om haar ervaring op verschillende terreinen in te zetten. Bovendien was ze als zelfstandige in staat om haar eigen tijd in te delen. Maar een mooie portefeuille opbouwen, zoals dat in het jargon heet, bleek niet zo simpel. “Ik ben actief gaan netwerken, heb overal laten weten dat ik beschikbaar was. Via via kwam ik uiteindelijk in geschikte functies terecht.” Met de zes commissariaten die ze nu heeft is ze heel tevreden. Al mogen er van haar best nog een of twee bij.

Naar schatting zijn er in Nederland tussen de 15.000 en 20.000 toezichthouders, waarvan er de meeste (zo’n 4.000) in de zorg. Voor de buitenwereld vormen zij een ogenschijnlijk ondoordringbaar bolwerk, een mysterieus genootschap waarvan je alleen op uitnodiging lid kunt worden. Maar dat beeld is achterhaald, aldus hoogleraar Mijntje Lückerath-Rovers, hoogleraar Corporate Governance aan de Tilburg University en zelf tweevoudig commissaris. “Uit onderzoek blijkt dat nog maar de helft van de toezichthouders via hun eigen netwerk een functie vindt. De rest solliciteert op een vacature, of wordt voorgedragen door een headhunter. Wat dat betreft gaat een commissariaat steeds meer op een ‘gewone’ baan lijken.”

Behalve dat ze toezichthouden op het reilen en zeilen van een bedrijf of instelling, hebben commissarissen nog twee taken: ze benoemen de raad van bestuur – de dagelijkse leiding van een organisatie – en fungeren als adviseur en klankbord voor de rvb-leden. Op die manier oefenen ze indirect invloed uit op besluiten die worden genomen.

“Die rol moet je liggen”, zegt Pamela Boumeester (55, vijf commissariaten). “Een commissaris heeft een dienende taak, je kan niet op de stoel van de baas gaan zitten.” De voormalige topvrouw van NS Poort vindt toezichthouden een echt vak. “Nieuwsgierigheid, onafhankelijkheid en inlevingsvermogen: die eigenschappen van een goede commissaris bezit ik in ruime mate. Verder is het belangrijk om lef te hebben. Ik laat me niet snel omver blazen, ook niet als anderen het niet met me eens zijn.”

Gemiddeld besteden commissarissen een halve dag per week aan een toezichtsfunctie. Inhoudelijk is dat werk het afgelopen decennium flink veranderd, aldus Marieke Bax (53, vier commissariaten), die net als Doorewaard en Boumeester het merendeel van haar tijd aan haar toezichtsfuncties besteedt. “Voorheen ontving je een paar keer per jaar een mapje stukken om over te praten en dat was dat. Tegenwoordig omvat de functie veel meer. We vergaderen vaker en gaan er ook zelf op uit om mensen uit de organisatie te spreken. Verder gaat er veel tijd zitten in het bijhouden van het nieuws en het lezen van vakbladen.”

De drie commissarissen vinden dat het toezicht in Nederland de laatste jaren enorm is geprofessionaliseerd. “We volgen allemaal regelmatig bijscholing”, aldus Bax. “En iedere raad van commissarissen evalueert tegenwoordig jaarlijks hoe het gaat, wat er beter kan. Zo houden we elkaar scherp.”

Nieuwe regels

Met hun succesvolle carrière als beroepscommissaris zijn Doorewaard, Boumeester en Bax een uitzondering in het ‘old boys netwerk’ van het toezicht. Weliswaar neemt het aantal vrouwen aan de top toe, maar de doorsneecommissaris is nog altijd een man van zestig met een universitaire opleiding en veel bestuurlijke ervaring. Vandaar dat de politiek vorig jaar een streefcijfer heeft ingevoerd; vóór 1 januari 2016 moeten alle raden van commissarissen uit minimaal dertig procent vrouwen bestaan.

“Een noodzakelijk kwaad”, noemt juriste en initiatiefnemer van het Netwerk Vrouwelijke Commissarissen Hanske Plenge het quotum. “Een streefcijfer kan als breekijzer werken. Maar door zo op een percentage te focussen, bestaat het gevaar dat de discussie alleen nog over getallen gaat. In plaats daarvan zouden we het moeten hebben over de achterliggende gedachte, te weten: hoe groter de diversiteit, hoe doeltreffender het toezicht. En dan bedoel ik niet alleen meer vrouwen, maar ook verscheidenheid in expertise, leeftijd, karakter en culturele achtergrond.”

Het streefcijfer maakt onderdeel uit van een breder pakket aan maatregelen dat sinds 1 januari 2013 geldt. Een ander nieuwigheid is dat een commissaris maximaal vijf functies mag vervullen, waarbij een voorzitterschap dubbel telt. Deze maatregel moet voorkomen dat toezichthouders zoveel mogelijk commissariaten ‘stapelen’, en op die manier onvoldoende tijd overhouden om hun werk goed te doen.

Hoogleraar Lückerath-Rovers heeft weinig op deze ‘one size fits all’ benadering. Het aantal van vijf geldt immers net zo goed commissarissen met een drukke baan als voor gepensioneerden, en houdt geen rekening met de zwaarte van een functie. “In de praktijk komt het er op neer dat drukbezette, vaak zeer kundige commissarissen als eerste hun laagst betaalde functies – die in de publieke sector – laten vallen. Hun expertise is dan dus niet meer beschikbaar voor bijvoorbeeld een ziekenhuis of woningcorporatie. Terwijl de wet juist is bedoeld om de kwaliteit van het toezicht te verbeteren.”

Plenge is wel voorstander van een maximering. Volgens haar hebben organisaties het meest aan toezichthouders die met hun voeten in de klei staan. “Het vak van commissaris is en blijft een nevenfunctie. Bovendien krijgt door deze wet een hele nieuwe lichting commissarissen een kans. Vrouwen, maar ook ondernemers en zelfstandigen. Groepen die van oudsher moeite hebben om in het old boys network te door te dringen.”

Wettelijke normering of niet, Doorewaard, Boumeester en Bax raden iedereen met relevante ervaring (bijvoorbeeld op het terrein van leidinggeven, marketing of ICT) aan om commissaris te worden. “Behalve dat het nuttig en leuk werk is, houdt het je een spiegel voor”, besluit Boumeester. “Een kijkje in de keuken van anderen maakt je beter in je eigen werk. En daarmee hoef je echt niet te wachten tot je zestig bent.”

[Kader]

Beloning

Bij een beursgenoteerd bedrijf verdient een commissaris gemiddeld 38.000 euro per jaar. Toezichthouders bij woningcorporaties moeten hun werk doen voor gemiddeld 11.000 euro. De laagste beloning is er voor commissarissen van culturele instellingen en goede doelen; zij krijgen gemiddeld 2.800 euro. De grote beloningsverschillen zijn niet te verklaren uit het aantal uren dat toezichthouders aan hun commissariaat besteden; dat loopt tussen sectoren veel minder uiteen.

Bron: Nationaal Commissarissen Onderzoek 2013

Lizzy Doorewaard (51)

  • Beroepscommissaris sinds: 2011
  • Was voorheen: algemeen directeur SBI Training en Advies
  • Aantal commissariaten: 6 (’s Heeren Loo, Hypotheekvisie, Bloomville, MVO Nederland, Staatsbosbeheer, Ieder1)
  • Overige functies: oa bestuurslid Stichting Christelijke Pers (Trouw) en lid curatorium VNO-NCW
  • Persoonlijk: getrouwd, twee kinderen van 17 en 20 jaar

“In een samenleving met weinig vrouwen aan de top krijgen we onbewust de boodschap mee dat vrouwen kennelijk niet geschikt zijn voor leidinggevende posities. Die socialisatie werkt door in alle besluitvorming. Zelfs bij mij ja. Als directeur had ik de neiging om mannelijke sollicitanten eerder het voordeel van de twijfel te geven dan vrouwelijke. Verbijsterend, maar dat zit kennelijk in onze genen ingebakken. Vandaar dat ik een groot voorstander ben van een vrouwenquotum. Zonder zo’n verplichting verandert er nooit wat. Ik maak me geen zorgen dat er daardoor vaker een ‘excuustruus’ wordt aangesteld. Er zijn genoeg waanzinnig goede vrouwen die een bestuurs- of toezichtsfunctie kunnen en willen vervullen.

Als puber zat ik de schoolcommissie en schreef ik brieven aan ministers. Daarna ging ik politicologie studeren en werd ik lid van de gemeenteraad. Meedenken, een verschil maken; dat is wat ik wilde en wil. Daarom past de rol van commissaris me ook zo goed. Geld speelt daarbij geen rol; als ik directeur was gebleven, had ik meer verdiend.

Ik zou graag meer commissariaten vervullen, maar helaas zal ik op een gegeven moment door het wettelijk maximum worden beperkt. Zonde van al die kennis en ervaring. Want afgezien van die paar vreselijke missers, doen de meeste commissarissen gewoon hun stinkende best.”

Marieke Bax (53)

  • Beroepscommissaris sinds: 2007
  • Was voorheen: hoofd overnames & strategie Sara Lee en managing partner Goosberry Corporate Governance Advies
  • Aantal commissariaten: 4 (Corbion, VastNed Retail, Frans Hals Museum/De Hallen, Fonds Podiumkunsten)
  • Overige functies: oa bestuursadviseur bij KPMG
  • Persoonlijk: getrouwd, drie kinderen tussen 14 en 19 jaar

“‘Je kunt altijd beter worden dan je bent.’ Die quote hangt op mijn koelkast, het is mijn levensmotto. Ik voel me moreel verplicht om mezelf constant te verbeteren. Mijn drie pubers helpen me daarbij, zij zijn het beste kritische panel dat je je kunt wensen.

De omgeving van het toezicht is de afgelopen jaren sterk veranderd. De professionalisering van ons vak loopt daar soms nog op achter. Alsof we met een paard en wagen op de verbrede A2 rijden. We hebben al grote stappen vooruit gezet, maar het kan altijd beter. Door goede voorbeelden uit te wisselen, kunnen we het toezicht op een hoger niveau brengen.

Naar afspraken ga ik zoveel mogelijk op de fiets. Onderweg kijk ik goed om me heen. Dan zie ik bijvoorbeeld dat er steeds meer winkels sluiten, relevant om te weten als commissaris van een fonds dat investeert in winkelpanden. Het is mijn manier om contact te houden met de werkelijkheid.

In 2007 ben ik gestart met Talent naar de top, een initiatief om de weg naar de top voor vrouwen te vergemakkelijken. Een streefcijfer vind ik dan ook prima. Om gedrag te veranderen heb je een concreet doel nodig. Zo zou ik mijn hardlooptraining niet volhouden als ik niet wist dat ik over een paar weken een wedstrijd van tien kilometer moet lopen. Dat is mijn persoonlijke streefgetal.”

Pamela Boumeester (55)

  • Beroepscommissaris sinds: 2009
  • Was voorheen: algemeen directeur NS Poort
  • Aantal commissariaten: 5 (Heijmans, Ordina, Ziggo, de Jaarbeurs, de Persgroep)
  • Overige functies: oa executive coach, vicevoorzitter Frans Liszt Concours en Raad bij de Ondernemingskamer van het Gerechtshof Amsterdam
  • Persoonlijk: getrouwd, vier kinderen tussen 21 en 28 jaar

“Ik ben mijn eigen merk. Op dit moment vul ik dat grotendeels in met commissariaten. Dat is geen bewuste keus geweest, het is zo gelopen. Toen ik bij NS vertrok, had ik al drie toezichtsfuncties. Kort daarna kwam er een vierde bij. De afwisseling en de vrijheid bevallen zo goed dat ik me voorlopig hierop toeleg.

Omdat er een paar keer iets is misgegaan met het toezicht, moeten alle commissarissen zich nu houden aan het maximum van vijf. Het is met een kanon schieten op een mug, en biedt geen enkele garantie tegen toekomstige fouten. Bovendien: er is toch ook geen wet die zegt dat bestuurders maximaal vijftig uur mogen werken? Waarom dan wel zo’n norm voor commissarissen?

Door de nieuwe regels heb ik zelf een paar functies moeten afstoten, waaronder het voorzitterschap van de raad van toezicht van een ziekenhuis. De lagere beloning in de zorg was niet de enige reden om juist die functie te schrappen, maar het speelde wel mee. Ik snap het sentiment om de salarissen in de publieke sector te willen maximeren. Nu lijkt het echter alsof commissarissen daar minder hard werken. Onzin. Bovendien bestaat het gevaar dat de beste mensen alleen nog voor bedrijfsleven gaan. Je krijgt de kwaliteit waar je voor betaalt.”

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: