VEEL TE VROEG IN DE OVERGANG

14 Sep

Viva

Gepubliceerd in Viva 38, 10 september 2014.

De menopauze, dat is toch alleen iets voor vrouwen boven de vijftig? Was dat maar waar. Journalist Marte van Santen (39) had borstkanker en raakte door alle behandelingen vervroegd in de overgang.

‘Eindelijk was het zo ver. Tijdens de zes maanden chemotherapie was ik te belabberd geweest om zelfs maar aan seks te denken. Maar nu al die ellende eindelijk achter de rug was en ik me langzaam beter begon te voelen, wilde ik niets liever dan lekker vrijen. Eindelijk weer intimiteit delen. Eindelijk weer genieten. Eindelijk weer normaal zijn.

Het was een memorabele avond, een afsluiting van een moeilijke periode, dus ik had extra mijn best gedaan om er wat gezelligs van te maken. Kaarsje, muziekje, je kent het wel. Overigens was er weinig voor nodig om mijn Italiaanse echtgenoot in de stemming te brengen. Normaal is er al niets mis met het libido van mijn warmbloedige zuiderling, maar na zo’n lange periode van onthouding stond hij op springen.

We zoenden, we lachten, we voelden. Wat heerlijk om dat weer te kunnen, schoot er door mijn hoofd. En toen ging het fout. Door alle behandelingen was het slijmvlies van mijn vagina zo dun en droog geworden, dat één penetratie voldoende bleek om het als een stuk oud elastiek kapot te trekken. Au!! Welkom in de wereld van de vervroegde overgang.

Opvliegers

Tijdens chemokuren stopt je ongesteldheid vaak, zeker als die lang duren. Na afloop komt de menstruatiecyclus (als je jong genoeg bent) dan weer op gang. Maar niet bij mij. Mijn kanker bleek namelijk hormoongevoelig. Dat wil zeggen dat het vrouwelijke hormoon oestrogeen als brandstof diende voor de tumor. En dus óók voor eventueel achtergebleven kankercellen die mogelijk nog in mijn lichaam rondzwerven. Vandaar dat ik na de chemo aan de antihormoonbehandeling moest, om de aanmaak en werking van oestrogeen plat te leggen. De resultaten van deze therapie zijn hoopgevend – (minimaal) vijf jaar pillen en injecties kan het risico op uitzaaiingen flink verminderen. Toch maakt een groot deel van de gebruiksters de behandeling niet af. De reden? De verfoeide overgangsklachten die je er onherroepelijk van krijgt.

De lijst is lang: opvliegers, droge slijmvliezen, minder zin in vrijen, vaginaal bloedverlies, hoofdpijn, gewichtstoename, vocht vasthouden, dunner wordend haar, gewrichtspijnen, geheugenklachten. En dat zijn dan alleen nog de meest voorkomende! Uiteraard verschilt het van persoon tot persoon welke bijwerkingen je krijgt en hoe heftig die zijn. Maar na 1,5 jaar antihormoontherapie kan ik zeggen dat ik de meeste ervan inmiddels heb ervaren. Plus een paar andere die niet op het lijstje staan, zoals een (goedaardig) gezwel op mijn eierstok, slecht slapen en zichtproblemen. Het was op z’n zachtst gezegd thuiskomen van een koude kermis.

Wenkbrauwen en wimpers

Als je op je 36ste hoort dat je een agressieve vorm van kanker hebt, staan seksproblemen niet bovenaan je prioriteitenlijstje. Net zo goed als het me geen bal kon schelen dat ik misschien een borst zou verliezen (wat niet gebeurde), of dat ik al mijn haar – inclusief wenkbrauwen en wimpers – zou kwijtraken (wat wel gebeurde). Ik had op dat moment maar één doel: overleven. Al het andere was ondergeschikt.

Een operatie, 28 bestralingen en zestien chemokuren verder begon ik daar anders over te denken. Omdat ik er – godzijdank – op tijd bij was geweest, waren de behandelingen goed aangeslagen. Ik kon mijn oude leventje dus voorzichtig oppakken. Daarmee werden de bijzaken – werk, uiterlijk, seks, slaap – opeens weer belangrijk. En kwamen ook de frustraties. Want ik baal dat mijn mooie lange wimpers voorgoed zijn verdwenen en dat ik er korte stompjes voor heb teruggekregen. Ik vind het irritant dat ik er ’s nachts tegenwoordig minimaal twee keer uit moet om te plassen, en dat ik na vijf uur ’s ochtends de slaap vaak helemaal niet meer kan vatten. Het ergert me dat ik plotseling vet heb op plekken waar het vroeger nooit zat, en dat ik de drie ‘overgangskilo’s’ die ik ben aangekomen er met geen mogelijkheid meer af krijg.

Na een jaar dat volledig in het teken van de kanker stond wil ik niets liever dan dat alles weer gewoon is. Dat ik die ellendige periode zonder om te kijken achter me kan laten. Maar zo simpel is het dus niet. Want al die klachten en klachtjes maken het onmogelijk om te vergeten.

Iets anders waar ik veel last van heb is vergeetachtigheid. Ik was een maand of drie met de antihormoonbehandeling bezig, toen op een zomerse donderdagmiddag de telefoon ging. “Hadden wij niet een afspraak?” vroeg de man aan de andere kant van de lijn. Oh. Mijn. God. Helemaal vergeten. Zoiets was me nog nooit overkomen! Sterker nog, ik ga er, perfectionist die ik ben, juist prat op dat ik mijn zaakjes altijd goed op orde heb. Planning is my middle name. En nu was het me volledig ontschoten dat ik een interview moest doen. Voor het eerst in mijn leven stond ik met mijn mond vol tanden.

Na een ongemakkelijke stilte sputterde ik dat ik de afspraak voor de volgende dag in mijn agenda had staan. De man in kwestie maakte er gelukkig geen punt van. Maar ik had nog dagen een knoop in mijn maag. Wat een mislukkeling voelde ik me. Niet alleen dat, ik werd er ook onzeker van. Een afspraak vergeten paste zo niet bij mij. Wat zou ik door de hormoontherapie nog meer van mezelf verliezen?

Bye bye baby

En dan is er natuurlijk nog de kwestie van mijn (on)vruchtbaarheid. Ik heb geen kinderen en ik zal ze ook nooit krijgen. Dat is de harde werkelijkheid waar ik na alle kankerbehandelingen mee te maken heb. Chemotherapie is funest voor je eicellen, wist ik van een artikel dat ik er jaren eerder nota bene zelf over had geschreven. Het gevolg: vrouwen die chemo hebben gehad, worden moeilijker zwanger en komen vijf tot tien jaar eerder in de overgang. Als je daarnaast zoals ik ook nog antihormoonbehandelingen krijgt, kun je meestal helemaal een streep door een eventuele kinderwens zetten.

Kortom, een baby zit er voor mij niet meer in. En dat voelt raar, ook al heb ik nooit een sterke aandrang gehad om moeder te worden. Want het is toch heel wat anders om zelf te besluiten dat je (nu nog) niet zo nodig een kleintje hoeft, of dat een dokter zegt dat je niets meer te kiezen hebt. De mogelijkheid om over mijn toekomst en die van mijn potentiele gezin te beslissen is me hardhandig ontnomen. Nog steeds kan ik daar af en toe heel boos om zijn. En verdrietig. Alsof kanker op je 36ste nog niet genoeg is!

Tijdmachine

Al met al vind ik het maar een onwerkelijke ervaring, die hele overgang. Een lichaam in de menopauze maakt zich klaar voor een nieuwe levensfase, een periode waarin je niet zo veel meer hoeft en langzaam gas terugneemt. Maar dat past absoluut niet wat er in mijn 39-jarige hoofd gebeurt. Ik zit vol plannen en ambities, na de kanker misschien wel meer dan ooit. Ik weet dondersgoed hoe kwetsbaar het leven is, en wil er daarom alles uithalen wat erin zit.

Helaas denkt mijn lijf daar af en toe anders over. Als ik weer eens stijf en met overal pijntjes wakker word bijvoorbeeld, of als blijkt dat glijmiddel alleen niet genoeg is om zin in seks op te wekken. Het is een schizofrene bedoening. Alsof ik in een tijdsmachine ben gestapt die verkeerd stond afgesteld. Mijn geest is nog in 2014 terwijl mijn lijf al ergens in 2029 rondwaart.

Om nog even op de seks terug te komen: dat is nog steeds een dingetje. Vrijen gaat gelukkig (meestal) weer, maar helemaal zonder pijn is het nooit. De spontaniteit van vroeger is ver te zoeken; we moeten nu altijd voorzichtig doen. En meer dan één keer per week gemeenschap zit er niet in.

Je kunt je afvragen hoe belangrijk dat is. Er zijn natuurlijk massa’s stellen die maar eens paar maand vrijen, of zelfs nog minder. Maar toch vind ik het moeilijk te verkroppen. Pas nu het niet meer zo gemakkelijk gaat, realiseer ik me hoe belangrijk seks eigenlijk is. Voor je relatie, maar ook voor je zelfbeeld. Niet voor niks zit het woord seks in ‘sexy’. Ik moet soms echt mijn best doen om me niet ‘minder vrouw’ te voelen als het vrijen niet lukt. Godzijdank heb ik een man die me accepteert zoals ik ben, en die me hoe dan ook mooi en lekker vindt. Was dat niet het geval geweest, dan was ik er vermoedelijk heel onzeker van geworden.

Mazzelaar

Ik kan het kortom niet mooier maken dan het is: de overgang ‘sucks’. Maar ondanks al die rottige bijwerkingen zit ik er – tot mijn eigen verbazing – inmiddels niet echt meer mee. Er is namelijk zo veel méér waar ik blij en dankbaar voor ben. Ik voel me sterk en fit. Ik werk weer voltijds en ben vorig jaar met de liefste Italiaan ter wereld getrouwd. Ik ben niet depressief geworden, zoals je soms hoort. En ik ben mezelf niet kwijtgeraakt, zoals ik vreesde. Ja, ik vergeet aan de lopende band dingen. En ja, ik heb meerdere keren per dag een opvlieger. Maar over het geheel genomen leid ik een fantastisch, bevoorrecht leven.

Op de momenten dat ik het toch even moeilijk heb, denk ik aan Emmy Brekelmans, die in 2006 te horen kreeg dat ze borstkanker had. Drie jaar later, op 4 november 2009, overleed ze. Ze was toen 36 jaar, de leeftijd die ik had toen ik mijn diagnose kreeg. Gedurende haar ziekte schreef Emmy wekelijks een dappere, grappige en soms hartverscheurende column in Viva. Na haar dood werd ze ervoor genomineerd voor een journalistieke prijs. Een prijs die ik uiteindelijk won, met een artikel over kanker voor esta.

En dus denk ik elke keer als ik ’s nachts wakker lig, en het zweet me weer uitbreekt: wat een mazzelaar ben ik. Ik ben er nog, en de behandeling doet zijn werk. Had Emmy maar hetzelfde kunnen zeggen.

[Kader]

Vervroegde overgang

Gynaecoloog Barbara Havenith, secretaris van de Dutch Menopause Society: ‘We spreken van een vervroegde overgang als je voor je 40ste stopt met menstrueren. Dat is bij 1 op de 100 vrouwen het geval. 1 op de 1000 komt zelfs al voor haar 30ste in de menopauze. De belangrijkste oorzaak is problemen met de eierstokken. Kankerbehandelingen zoals chemotherapie, hormoontherapie en soms ook bestraling verminderen de werking daarvan. Het kan ook zijn dat de eierstokken helemaal moeten worden verwijderd, bijvoorbeeld als gevolg van kanker, een goedaardig gezwel of endometriose (een ziekte waarbij stukjes van het baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder terechtkomen, red.). Daarnaast speelt erfelijke aanleg een rol: in sommige families komen vrouwen eerder in de overgang dan in andere.

De gevolgen van de vervroegde overgang gaan verder dan alleen verminderde vruchtbaarheid. Het vergroot de kans op hart- en vaatziekten, botontkalking en dementie. Verder wordt de vagina droger en kwetsbaarder. Dat kan last geven bij vrijen. Ook het risico op een blaasontsteking neemt toe.

De beste behandeling voor vrouwen die te vroeg in de overgang komen is hormoontherapie. Daarmee worden de kwalijke gevolgen zo goed mogelijk uitgesteld. Maar vrouwen die een hormoongevoelige borstkanker hebben (gehad) mogen deze therapie helaas niet gebruiken.’

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: