ALS JE BREIN JE BEDRIEGT

17 Nov

2015-11-12 DvhN psychose

 

Gepubliceerd in het Dagblad van het Noorden, 12 november 2015. 

Hoe kunnen je hersenen beelden of geluiden produceren die er niet zijn, en je doen geloven dat die nog echt zijn ook? Die vraag staat centraal tijdens de publieksacademie van het Dagblad van het Noorden en GGZ-instelling Lentis over psychose op 30 november.

 

Een psychose, dat is iets engs. Een verwarde toestand waarin mensen stemmen horen en dingen zien die er niet zijn. En waarin ze, in het ergste geval, totaal doordraaien en zichzelf en anderen vreselijke dingen aandoen. Dat is althans het beeld dat de meeste van ons ervan hebben. Niet zo gek als je bedenkt dat die nare gevallen de enigen zijn die het nieuws halen. Maar de werkelijkheid is een heel andere, weet psychiater Rikus Knegtering. “Mensen met een psychose zijn zelden gevaarlijk. Sterker nog, door hun kwetsbaarheid zijn ze juist vaak zelf het slachtoffer van uitbuiting en geweld. Maar die verhalen komen nooit in de krant.”

Samen met zijn Lentis-collega medisch socioloog Stynke Castelein doet Knegtering al jaren onderzoek naar psychoses. Dat is hard nodig, want nog steeds snappen artsen niet precies wat een psychose precies veroorzaakt en wat er dan in de hersenen gebeurt. “Wat we wel weten, is dat het een combinatie is van aanleg en omgevingsfactoren”, zegt Knegtering. “Drugsgebruik kan een trigger zijn. Maar ook trauma’s als seksueel misbruik, mishandeling of pesten kunnen tot een psychose leiden. We vermoeden dat dat soort ervaringen het risico verhogen, omdat ze bijdragen aan een chronisch gevoel van onveiligheid, vernedering en er niet ‘bij horen’. Jongeren die daarmee opgroeien, lijken als volwassenen bij stress sneller psychosesymptomen te krijgen.”

Het lastige is dat die symptomen in de beginfase vaak lastig te herkennen zijn. Iemand is bijvoorbeeld een beetje achterdochtig of rusteloos, slaapt slechter, glimlacht steeds zonder duidelijke reden of trekt zich meer en meer terug. “Zeker in de puberteit – de periode waarin een psychose vaak voor het eerst optreedt – valt zulk gedrag niet direct op”, verklaart Stynke Castelein. “Toch is het belangrijk om tijdig aan de bel te trekken als je als omgeving het gevoel hebt dat er iets niet pluis is. Want hoe eerder een patiënt leert om goed met de verschijnselen om te gaan, hoe groter de kans dat je ergere problemen kunt voorkomen.”

Dat is des te belangrijker omdat patiënten bij een volle psychose vaak helemaal vastlopen. Hun bedriegende, beangstigende gedachten en beelden, bijvoorbeeld over mensen die hen afluisteren of achtervolgen, worden zo overheersend dat ze gaan botsen met het dagelijkse leven en de omgeving. Normaal functioneren lukt dan meestal niet meer.

Gelukkig is er in veel gevallen iets aan een psychose te doen. “Met de juiste behandeling komt een op de vijf patiënten helemaal van de problemen af”, aldus Knegtering. “Van de rest houdt grofweg de helft af en toe klachten, waar ze goed mee kunnen leren omgaan. De andere helft krijgt te maken met chronische verschijnselen. Zij hebben meestal langdurige zorg nodig.”

De juiste behandeling; ook daar wordt bij Lentis, samen met collega-instellingen, veel onderzoek naar gedaan. En dan gaat het over meer dan enkel medicijnen. “We doen breinonderzoek naar hoe we de hersenen kunnen stimuleren of kalmeren”, zegt Castelein. “Maar we kijken bijvoorbeeld ook hoe we gedragstherapie en lotgenotencontact kunnen inzetten, en hoe we familie beter kunnen betrekken. Die zaken blijken namelijk net zo goed van groot belang in het herstelproces.”

Er gebeurt in Noord-Nederland dus heel veel op het terrein van psychosezorg – niet voor niets heeft Lentis het Top GGZ-keurmerk voor de diagnose en behandeling van psychose. Nu nog ervoor zorgen dat mensen meer bekend met de aandoening raken.

“Ook als patiënten helemaal herstellen, krijgen ze in de maatschappij vaak te maken met vooroordelen en onbegrip”, besluit Knegtering. “Dat maakt het er voor hen niet makkelijker op. Zonde, vooral als je bedenkt dat zulke reacties vooral voortkomen uit onwetendheid. Wanneer omstanders begrijpen wat een psychose is en wat je eraan kunt doen, zijn ze vaak direct minder bang. En kunnen ze de mensen die er last van hebben het extra steuntje in de rug geven dat ze verdienen.”

[Kader]

Meer informatie over psychose

  • nl/behandeling/psychosen-zorgprogramma
  • nl
  • nl/psychowijzer
  • org (patiëntenvereniging)

[Kader]

Gratis lezing

De Publieksacademie is een gezamenlijk initiatief van het Dagblad van het Noorden en Lentis, een organisatie voor geestelijke gezondheidszorg en ouderenzorg in de provincies Groningen, Drenthe en Friesland. Maandag 30 november om 20.00 uur verzorgen psychiater Rikus Knegtering en onderzoeker Stynke Castelein in het Groninger Infoversum een gratis lezing over psychose. Aansluitend is er een paneldiscussie met sociaal psychiatrisch verpleegkundige Gerard Lohuis en ervaringswerker Lucien Kampijon. Er is volop de gelegenheid om vragen te stellen. Aanmelden kan via lentis.nl/lentis-publieksacademie.

[Kader]

Ervaringsverhaal

Na afloop van de publiekslezing over psychose op 30 november presenteert Douwe de Haan (42) het boek Wereldveroveraar. Hierin vertelt hij over zijn ervaringen met psychoses (in kader van een bipolaire stoornis) en geeft hij een boeiend inkijkje in de waanbeelden en complottheorieën die hem lange tijd teisterden. Lees meer over zijn verhaal op wereldveroveraar.com.

[Kader]

Cijfers

  • 3,5 procent van alle Nederlanders krijgt in zijn of haar leven te maken met psychotische symptomen zoals verwardheid of dingen horen of zien die er niet zijn.
  • Bij 1 procent van de bevolking (zo’n 130.000 mensen) zijn de psychotische klachten langdurig en zo serieus dat hun dagelijkse leven er (ernstig) onder lijdt. We spreken dan van schizofrenie.
  • Een psychose doet zich vaak (voor het eerst) voor tussen het 16e en het 30ste
  • Mannen krijgen ongeveer twee keer zo vaak met psychoses te maken als vrouwen. Waarom precies is niet bekend. Mogelijk heeft het vrouwelijke hormoon oestrogeen een beschermende werking.
  • Naar schatting zo’n 40 procent van de patiënten met een psychose krijgt niet of niet op tijd adequate hulp.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: