KERST ZONDER KLEERSCHEUREN

14 Apr

Gepubliceerd in Margriet 51, 11 december 2015.

Met kerst moet alles fijn en vredig zijn. Dat hoort immers zo. De realiteit is echter vaak een heel andere.

“Ik had op z’n zachtst gezegd al gezonde tegenzin om met kerst naar mijn schoonouders te gaan”, vertelt Anneke (41). “Een paar dagen eerder hadden mijn toenmalige vriend Erik en ik knallende ruzie gehad. Voor de zoveelste keer over hetzelfde onderwerp: kinderen. Hij wilde die heel graag, ik was daar nog niet zo zeker van. Mijn twijfels kwetsten hem enorm. Zijn boosheid maakte dat ik me als vrouw mislukt voelde. Waarom was ik niet als al mijn vriendinnen met hun baby’s? En toen moesten we ook nog bij zijn ouders opdraven voor een ‘gezellige’ kerst.”

Er was één oom van Erik waar Anneke zich altijd al rot aan ergerde, met zijn flauwe grapjes en zijn kwade dronk. Natuurlijk was het juist die man, die haar tijdens het kerstdiner vroeg: “Wanneer word je nu eens een moedertje? Misschien dat je dan eindelijk eens kalmeert.’. Zijn achtjarige dochtertje deed er nog een schepje bovenop. “Hou je soms niet van kinderen?” Niet alleen het meisje, maar ook de rest van de familie kwam niet meer bij.

“Ik kon wel door de grond zakken”, aldus Anneke. “En in plaats van dat Erik me te hulp schoot, keek hij me alleen maar verwijtend aan. Dat was de druppel: aan een tafel met veertien mensen barstte ik in huilen uit. Nou, toen waren ze wel stil.”

Ineens sloeg de sfeer om. Met verbazing zag Anneke hoe Eriks moeder plots heel boos werd op zijn oom, en hem verweet dat hij vroeger ook altijd zo bot tegen haar was. De ene helft van de familie bemoeide zich ermee, de andere helft sloop weg. “Ik dacht: wat gebeurt hier? Niemand had nog aandacht voor mij, maar dat vond ik wel prima. Vreemd genoeg hebben we het er naderhand niet mee over gehad. Alsof er nooit iets was gebeurd.”

Gedeelde geschiedenis

Ongepaste, confronterende, pijnlijke vragen: het is één van de dingen waar we ons met kerst enorm aan kunnen ergeren. Maar ook aan altijd dezelfde flauwe grapjes van dat ene familielid, de bemoeienis van onze ouders, de kritische opmerkingen van broers en zussen. Om nog maar niet te spreken over het verplicht aardig doen tegen mensen die we eigenlijk helemaal niet mogen. Desondanks schuiven we volgende week weer massaal aan de feesttafel aan. Wat is het toch dat we met kerst allemaal bij elkaar willen zijn, terwijl velen van ons er tegelijkertijd zo tegenop zien?

“Kerst is natuurlijk bij uitstek een familiefeest”, zegt familietherapeut Else-Marie van den Eerenbeemt, schrijfster van onder andere Door het oog van de familie: liefde, leed en loyaliteit. “Met Pasen zegt niemand: ‘ik vind het zo naar om alleen eieren te zoeken’. Maar met kerst willen we toch het liefst samen zijn. Dat komt omdat het over zoveel méér gaat dan alleen een feestje. Over verbinding en erbij horen, over gedeelde geschiedenis en samen herinneringen maken. De eerste kerst met je baby, de laatste kerst met je moeder; die vergeet je nooit meer. Gevoelsmatig hangt er heel veel omheen. Dat zorgt ervoor dat emoties worden uitvergroot. Positieve én negatieve.”

Oude kerstkoeien, noemt Else-Marie ze: de onuitgesproken frustraties, onder het kleed geveegde ruzies, onbegrepen kritiek en weggestopte verwijten. De pijn van vroeger, kortom, die met kerst vaak vlak onder het oppervlak suddert en bij het minste of geringste in alle hevigheid naar boven komt. “Juist omdat kerst zo’n herkenbare mijlpaal in het jaar is, vervallen we als vanzelf in oude familierollen. Inclusief de bijbehorende gevoelens. Opeens ervaar je weer in volle hevigheid hoe het was als je zusje vroeger werd voorgetrokken, als je ouders kibbelden, als je neef je pestte of als je vader kritiek op je had. En reageer je ongemerkt precies zoals toen.”

Al met al genoeg aanleiding voor ‘kerstkribbigheid’, zoals schrijver en columnist Simon Carmiggelt het zo treffend noemde: de spanning van dat het fijn en vredig moet zijn, terwijl het dat vaak alles behalve is. Vrouwen hebben het daar volgens Else-Marie trouwens extra zwaar mee. “Die zijn op het gebied van relaties nu eenmaal veel gevoeliger en kritischer dan mannen.”

Kerstontbijt

Gelukkig hoef je je er echt niet bij neer te leggen dat kerst voor eeuwig en altijd beladen en stressvol zal zijn. Met stip op één in Else-Maries tiplijstje: verander oude gebruiken, creëer nieuwe tradities. “We zijn gewend om elk jaar hetzelfde te doen. Die voorspelbaarheid geeft veiligheid en houvast, maar het zorgt er ook voor dat negatieve gewoontes en gevoelens extra snel opduiken. Geef dus eens een andere invulling aan kerst. Weet je vooraf al dat het dessert altijd in ruzie ontaardt? Kies dan eens voor een lopend buffet in plaats van toetje aan tafel, zodat iedereen opstaat en van plaats verandert. Wordt je vader na het zoveelste glaasje gegarandeerd vervelend? Organiseer dan een kerstontbijt in plaats van een diner. Er is lef voor nodig om tradities aan de kant te zetten en het roept ongetwijfeld veel discussies op. Maar het maakt het wel veel makkelijker om ballast uit het verleden ook daar te laten.”

Wat verder nog wel eens wil helpen, is om wat ‘vers bloed’ aan het gezelschap toe te voegen. Nodig een of meerdere mensen van buiten de familie uit; dat geeft meteen een andere dynamiek en zorgt ervoor dat het niet zo’n ‘herinneringsdiner’ wordt. Misschien wel het allerbelangrijkste: heb vooraf niet te hoge verwachtingen. Kerst is geen Disney-film, geen enkele familie is perfect. Als je nooit een goed gesprek met je broer hebt gehad, gaat dat met kerst niet ineens wel gebeuren. Maak het jezelf niet te moeilijk, dwing jezelf niet om veel tijd door te brengen met iemand, alleen omdat je vindt dat dat hoort. Het feit dat je familie bent, betekent nog niet dat je per se met elkaar moet kunnen opschieten.

“Ouders denken vaak dat als ze iedereen maar bij elkaar brengen, de problemen vanzelf oplossen”, aldus Else-Marie. “Maar zo werkt het natuurlijk niet. Als er echt dingen dwarszitten, kun je die beter vóóraf uitspreken. Heb je heibel met je zus, bel haar dan een paar weken van tevoren, of stuur haar een e-mail. Kom je er niet meteen uit, spreek dan bijvoorbeeld af om bepaalde onderwerpen met kerst te laten rusten.”

Tot slot nog even terug naar het verhaal van Anneke. Heeft Else-Marie een tip over hoe zij met de ongepaste vraag van de oom had kunnen omgaan? “Je hebt geen controle over wat anderen zeggen, maar wel op hoe je daarop reageert. Als je geen zin hebt om gevoelige zaken te delen, moet je dat vooral niet doen. Kerst is niet het feest van de verantwoording. Antwoord simpelweg: ‘ik ben heel blij met mijn leven zoals het is’, en laat het daarbij. Voor je eigen gemoedsrust kan het helpen om je te bedenken dat vervelende vragen stellen óók een vorm van belangstelling is. Ook al is de manier wat onhandig.”

[Kader]

10 meest irritante/ongemakkelijke/pijnlijke vragen met kerst

  1. Heb je nou nog geen vriend?
  2. Wanneer gaan jullie eindelijk trouwen?
  3. Waar blijft die baby?
  4. Het wil niet echt lukken met dat afvallen hè?
  5. Waarom zien we je niet vaker?
  6. Wanneer ga je nou eens een echte baan zoeken?
  7. Kun je je kind niet wat beter in de hand houden?
  8. Zou je dat tweede stukje taart wel nemen?
  9. Waarom waren we niet uitgenodigd voor je verjaardag/huwelijk/jubileum?
  10. Kun je je dat wel financieel veroorloven?

(Antwoord: “Hoe zou je je voelen als ik jou dat zou vragen?”)

[Kader]

Meer tips om kerststress en -ruzies te vermijden

  • Ga samen iets actiefs doen in plaats van de hele dag in een kringetje te zitten.
  • Eet in een restaurant. Daar laten mensen zich minder snel gaan.
  • Bedenk vooraf wat of wie je je het meest irriteert, en hoe je daarop wilt reageren. Dus: ‘Als mijn zus weer gaat opscheppen over haar kinderen, prijs ik ze de hemel in’. Op die manier word je minder door je frustraties overvallen en houd je je emoties in de hand.
  • ‘Do you want to be right or to be happy?’ is één van de favoriete uitspraken van dr. Phil. Oftewel: is het echt zo belangrijk om gelijk te krijgen? Ten koste van wat? Laat storende opmerkingen gaan, hoe irritant ook. Ze zeggen meer over de ander dan over jou. En bedenk: je hoeft je tegenover niemand te bewijzen.
  • Spreek een codewoord af met je partner of een familielid. Als die persoon merkt dat je je weer loopt op te winden of dat je in een oeverloze discussie verzandt, kan hij of zij je daarmee ‘waarschuwen’: hoog tijd om een nieuwe gesprekspartner op te zoeken of even wat anders te gaan doen.
  • Vermijd geroddel. Dat zorgt een negatieve sfeer en kan heel makkelijk in ruzie ontaarden.
  • Spelletjes zijn een leuke familiebezigheid. Maar als de sfeer met kerst toch altijd al gespannen is, kun je Monopoly of Risk misschien beter in de kast laten liggen. Zeker als sommige familieleden niet goed tegen hun verlies kunnen….
  • Toon meeleven en begrip. Kerst is bij uitstek een periode waarin zorgen en verdriet nog zwaarder wegen dan anders. Dus als je weet dat die lawaaiige tante haar man mist, of dat je chagrijnige broer geldproblemen heeft, wees dan juist extra aardig voor ze.
  • Waarom problemen opzoeken? Als je altijd met bepaalde persoon botst, vermijd hem of haar dan zoveel mogelijk.
  • Het klinkt heel zoetsappig, maar het kan echt helpen om als familie de aandacht te vestigen op wat wél goed gaat, en waar je dankbaar voor bent. Bijvoorbeeld door voorafgaand aan het eten iedereen kort te laten vertellen wat hem of haar dat jaar blij heeft gemaakt. Zoiets zorgt direct voor een andere sfeer.

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: