DOSSIER: ZORGEN VOOR JE OUDERS

2 Mei

Gepubliceerd in Margriet 18, 29 april 2016.

Je moeder begint oud te worden. Ze heeft het ene gezondheidsprobleem na het andere, moet vaak naar de dokter en is een stuk minder actief dan vroeger. Ook al beweert ze dat ze jouw hulp niet nodig heeft, je merkt aan alles dat ze die steun juist heel goed kan gebruiken. Hoe pak je dat aan? En hoe voorkom je dat je er zelf aan onderdoor gaat?

[Tekstblok]

Niet tot last

Met de vergrijzing op komst neemt het aantal ouders dat hulp nodig heeft alleen maar toe. De helft van alle Nederlanders vindt het heel vanzelfsprekend dat je zo nodig voor je ouders zorgt, zo blijkt uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) uit 2015. Opvallend hebben vooral jongeren tussen de 18 en 25 jaar die mening; van hen vindt 80 procent dit. Zodra we zelf ouder zijn, denken we minder vaak dat onze kinderen voor ons zouden moeten zorgen. Zo meent van de 55-plussers nog maar 34 procent dat kinderen verantwoordelijk zijn voor de zorg van ouders. Dat komt omdat we ze vooral niet tot last willen zijn. In de praktijk zijn het trouwens vooral 45-plussers die ouders bijstaan.

[Tekstblok]

Als (een van) je ouder(s) plotseling hulpbehoevend wordt, staat je wereld op zijn kop. Het moment breekt aan dat jij voor je ouders moet gaan zorgen, in plaats van andersom. Dat is confronterend, en soms ook pijnlijk. Hoe ga je daarmee om? We vroegen het familietherapeut Else-Marie van den Eerenbeemt, schrijfster van onder andere het boek Door het oog van de familie: liefde, leed en loyaliteit.

“Tenzij je ouders heel jong overlijden, wordt iedereen op een gegeven moment de ouder van zijn ouders; het hoort bij de cyclus van het leven. Maar dat maakt het nog niet makkelijk. Wat kan helpen is om je te richten op een gevoel van dankbaarheid. Voor wat je ouders voor jou hebben betekend en wat jij in deze fase voor hen kan betekenen.”

Veel ouderen willen hun kinderen niet met hun zorg belasten, bleek onlangs uit onderzoek van het CBS.

“Begrijpelijk, want als ze zelf voor hún ouders hebben gezorgd, weten ze hoe zwaar het kan zijn. Toch is het belangrijk om je kinderen die kans te bieden. Uit onderzoek dat ik zelf heb gedaan kwam namelijk naar voren dat voor je ouders zorgen bijdraagt aan je eigen welzijn. Het geeft een gevoel van waardering en verbondenheid.”

Hoe maak je het onderwerp bespreekbaar als je ouders zelf vinden dat ze geen hulp nodig hebben, of ze die niet accepteren?

“Vooropgesteld: het is voor niemand makkelijk om hierover te praten. Neem er de tijd voor, doe het in stapjes. Zeg niet meteen: ‘ik vind dat jullie moeten verhuizen’, maar begin bijvoorbeeld met het meenemen van wat extra boodschappen. Het allerbelangrijkste is om je ouders in hun waarde te laten.”

Hoe doe je dat?

“De sleutel is het gesprek te beginnen met te zeggen dat je zo blij bent met wat je ouders allemaal voor jou hebben gedaan, en dat je heel graag iets wilt terugdoen. Laat blijken dat je snapt dat het moeilijk en verdrietig is, maar dat je er samen het beste van wilt maken. Wat ook goed kan werken, is om kleinkinderen het ‘breekijzer’ te laten zijn. Die zijn vaak minder bedreigend, waardoor (groot)ouders meer van ze accepteren.”

Wat als je een slechte relatie met een of beide ouders hebt en helemaal niet voor ze wíl zorgen?

“Zelfs dan geldt: iets doen is beter dan niets doen. Na hun overlijden helpt dat om sneller met je gevoel in het reine te komen. Realiseer dat je je ouders niet meer kan veranderen.”

Hoe voorkom je dat je ruzie met broer(s) of zus(sen) krijgt?

“Onderlinge waardering is heel belangrijk. Als broers en zussen oog hebben voor elkaars inspanningen, blijft het meestal wel goed gaan. Het wordt lastiger als er één grote ‘gever’ is, die geen ruimte aan anderen biedt om ook wat te doen, of die niet inziet dat de anderen ook hun steentje bijdragen. Dan krijg je snel irritaties en scheve ogen.”

Heel veel mantelzorgers voelen zich overbelast.

“Tegen hen zeg ik: probeer niet alles zelf te doen. Overlaten is moeilijk, vooral voor vrouwen. Maar als het je lukt om te accepteren dat 80 procent goed genoeg is, houd je de zorg beter en langer vol. Veel mensen zijn bang om hun ouders te kwetsen als ze hun grenzen aangeven. Leg uit hoe je je voelt, en zeg dat áls je komt, je er 100 procent voor hen bent. Verder is de steun en waardering van je omgeving onmisbaar. Als het lukt de zorg samen met je partner te delen, komt dat je eigen relatie bijna altijd ten goede.”

[Tekstblok]

Praten helpt

Het is niet niks om je ouders achteruit te zien gaan. Zorgen, angst en verdriet daarover zijn heel normaal. Als je het zwaar vindt, kan het helpen om daar regelmatig met iemand over te praten. Vrienden of familie, maar soms is het ook fijn om je verhaal bij een buitenstaander te doen. Neem dan contact op met je huisarts of de Mezzo Mantelzorglijn (0900 – 20 20 496/10ct/pm). Verder zijn er in veel gemeenten organisaties voor mantelzorgondersteuning (zie voor een overzicht: mezzo.nl). Daar kun je onder andere met lotgenoten in contact komen. Dat kan ook via facebook.nl/mezzomantelzorg.

Op de website gezondzorgen.mirro.nl kun je als mantelzorger testen of en in welke mate je last hebt van overbelasting. Verder biedt de site filmpjes met ervaringsverhalen van andere mantelzorgers en een zelfhulpprogramma met tips en oefeningen om je leven (meer) in balans te krijgen. Op mantelzorgpower.nl vind je opdrachten die je helpen om tijd voor jezelf te nemen en grenzen te stellen.

[Cijfers]

Vrouwen zorgen meer

Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) onderzocht vorig jaar de verschillen tussen vrouwen en mannen in het geven van hulp aan (schoon)ouders. De belangrijkste uitkomsten:

  • Bijna twee derde van alle mantelzorgers van (schoon)ouders is vrouw.
  • Zowel vrouwen als mannen geven begeleiding en emotionele steun. Mannen doen wel iets vaker de administratie en vrouwen de verzorging.
  • Zowel vrouwelijke als mannelijke mantelzorgers van (schoon)ouders vinden het heel gewoon om hulp te geven, maar vrouwen voelen zich vaker aangesproken.
  • De meerderheid van de mantelzorgers van (schoon)ouders heeft betaald werk.
  • Van de werkende vrouwen die een (schoon)ouder helpen, heeft 20 procent een fulltime baan. Bij de mannen is dat 75 procent. Mannen ervaren de combinatie van een zorgtaak en (fulltime) baan vaker als zwaar dan vrouwen.

[Tekstblok]

Het keukentafelgesprek

Als je bij de gemeente professionele hulp zoals thuiszorg voor je ouders aanvraagt, komt er iemand langs om in een keukentafelgesprek (officieel: het onderzoek) te kijken welke ondersteuning ze nodig hebben. Het is handig om daar zelf bij te zijn. Voor je ouders, maar ook voor jou als mantelzorger. Gemeenten hebben immers ook de taak om mantelzorgers te ondersteunen. Ginette Klein, coördinator van de Mantelzorglijn van Mezzo, heeft tips over hoe je zo’n gesprek zo goed mogelijk kunt laten verlopen:

  1. “Bereid je voor. Bedenk vooraf waar je zelf als mantelzorger mee geholpen zou zijn. Vraag zo nodig via de gemeente om een (gratis) onafhankelijke cliëntondersteuner. Die kan meedenken en je helpen met de voorbereiding.”
  2. “Schrijf vóór het gesprek op wat je belangrijk vindt om tijdens het gesprek te melden, zodat je niets vergeet.”
  3. “Geef in het gesprek een reëel beeld: waar maakt je je zorgen om, wat kost jou veel energie, waar zou je hulp bij willen?”
  4. “Vraag wat de gemeente voor je kan doen. Welke ondersteuning is er? Is er iets niet helemaal duidelijk? Blijf doorvragen!”
  5. “Het kan moeilijk zijn om in de aanwezigheid van je ouders aan te geven waar je zelf behoefte aan hebt, of wat je lastig vindt in de zorgsituatie. Vraag dan bij de gemeente om een eigen gesprek.”
  6. “Vraag om een schriftelijk verslag van het gesprek. Zo kun je nakijken of de gemeente situatie goed in beeld heeft en welke concrete afspraken er zijn gemaakt.”
  7. “Het keukentafelgesprek is een momentopname. De situatie kan veranderen, of het mantelzorgen kan je zwaarder vallen dan je had gedacht. Spreek daarom een evaluatiemoment met de gemeente af.”

[Tekstblok]

Journaliste Elly Rijnbeek, schrijfster van het boek Dun ijs – De zorg van negen broers en zussen voor hun aftakelende ouders:

“De belangrijkste tip die ik kan geven is om de zorg voor je ouders bespreekbaar te maken nog vóórdat het echt nodig is. Toen mijn 86-jarige moeder in de zomer van 2009 plotseling snel achteruitging, schrok ik me rot. Tot dat moment waren mijn ouders redelijk kras en zelfstandig; met wat poetshulp redden ze het samen. Maar de verzorging voor mijn dementerende vader had van mijn moeder haar tol geëist. Ze begon zombietrekjes te vertonen, vergat van alles. Ineens stortte hun huishouden volledig in en moesten wij kinderen vliegensvlug de dagelijkse mantelzorg op ons nemen. We hadden nooit over dit scenario gesproken, noch met onze ouders, noch met elkaar. Het was dus improviseren. We kregen geen tijd om aan het idee te wennen, wat het extra zwaar maakte.

Het is fijn om de zorg met zoveel mensen te kunnen delen – we waren met negen kinderen plus aanhang en kleinkinderen – maar het maakte de communicatie wel lastig. We deelden vooral veel via de e-mail. Voor je het weet komt een bericht hard of emotieloos over, dan is een misverstand gauw geboren. Zeker omdat het binnen onze familie niet gebruikelijk is om elkaar aan te spreken op gevoel. Verder wilden we allemaal overal iets van vinden, overal over meebeslissen. Maar zo veel kapiteins op een schip, dat werkt natuurlijk niet. Achteraf hadden we beter één coördinator kunnen aanwijzen, dat had vermoedelijk een hoop verwarring en frustratie gescheeld.

Uiteindelijk zijn we de anderhalf jaar mantelzorg als familie zonder al te kleerscheuren doorgekomen. Althans, dat dachten we. Want na het overlijden van mijn ouders brak er ruzie uit over de erfenis. Toen bleek dat met name één zus zich tijdens de zorgperiode steeds buiten spel gezet voelde. Uiteindelijk heeft ze met de rest van ons gebroken. Heel verdrietig dat het zo ver heeft moeten komen. Als we eerder en beter met elkaar over onze gevoelens hadden gepraat, had dat waarschijnlijk niet gehoeven.”

 

[Tekstblok]

Digitale hulp

Samen de zorg voor iemand delen kan knap ingewikkeld zijn. Gelukkig zijn er steeds meer handige hulpjes, zoals een gedeelde digitale agenda, waarmee je eenvoudig afspraken kunt plannen, bezoekschema’s kunt maken en informatie kunt delen. Dat bespaart tijd, voorkomt misverstanden en geeft rust. Caren is een voorbeeld van een gratis internetprogramma (carenzorgt.nl) waarmee je een netwerk opbouwt rond iemand die zorg nodig heeft. De basis bestaat uit een digitale agenda en logboek, waarin je afspraken bijhoudt en informatie uitwisselt. Alleen mensen die je ervoor uitnodigt, kunnen aan jouw netwerk deelnemen. Andere mantelzorgers, maar ook hulpverleners. Zo kun je als naaste bijvoorbeeld zien welke thuiszorgmedewerker wanneer langskomt. Andere voorbeelden van websites voor mantelzorgers om in een beveiligde omgeving zorg te organiseren en/of informatie uit te wisselen zijn: wehelpen.nlmiessagenda.nl, sharecare.nl en mantelplan.nl.

[Tekstblok]

Wie gaat dat betalen?

Veel vragen die bij de Mezzo Mantelzorglijn binnenkomen, gaan over geld. Niet verwonderlijk, want als mantelzorger kun je te maken krijgen met allerlei extra uitgaven. Coördinator van de Mantelzorglijn Ginette Klein: “Uit recent onderzoek onder ons Mantelzorgpanel blijkt dat 55 procent van de mantelzorgers financieel krap zit of geld tekortkomt. Voor 15 procent staan de kosten het zorgen zelfs in de weg. Zij hebben vanwege de kosten minder hulp gegeven dan ze wilden. Alleen al was-, reis- en telefoonkosten komen neer op gemiddeld 1.100 euro op jaarbasis.”

Om je in de kosten tegemoet te komen, was er voorheen het mantelzorgcompliment. Dat was een vast bedrag dat aan mantelzorgers werd uitbetaald, maar sinds 1 januari 2015 mag elke gemeente zelf weten hoe hun ze het budget voor mantelzorgwaardering wil besteden. “Om voor deze waardering in aanmerking te komen, moet de gemeente wel weten dat je zorgtaken verleent”, aldus Klein. “Meld je daarom officieel bij het Wmo-loket als mantelzorger. Daar kunnen ze je ook meer vertellen over eventuele andere financiële vergoedingen.”

Meer informatie: http://www.mezzo.nl/pagina/voor-mantelzorgers/thema-s/geldzaken

[Tekstblok]

Mantelzorgmakelaar

Word je gek van al het regelwerk en de administratieve rompslomp die bij de zorg voor je ouders komt kijken? Dan kan een mantelzorgmakelaar uitkomst bieden. Die helpt je bijvoorbeeld met:

  • het aanvragen van een indicatie of een persoonsgebonden budget;
  • het invullen van formulieren;
  • afspraken maken met je werkgever;
  • het op orde krijgen van de administratie.

Zoek een organisatie voor mantelzorgondersteuning in de buurt en vraag of die een mantelzorgmakelaar in dienst heeft. Je kunt ook kijken op de website van zelfstandig werkende mantelzorgmakelaars: bmzm.nl. Let op: voor de hulp van deze zelfstandigen moet je zelf betalen. Informeer bij je zorgverzekeraar of daar een vergoeding voor is.

[Tekstblok]

Adempauze

Langdurig voor iemand zorgen kan zwaar zijn. Het is dan verstandig om regelmatig een adempauze te nemen. Doe je dat niet, dan loop je het risico dat je er zelf aan onderdoor gaat, en zijn je ouders en jij nog verder van huis. Gelukkig zijn er steeds meer mogelijkheden om zorgtaken (tijdelijk) over te dragen, zodat je zelf kunt opladen. Respijtzorg, heet dat. Incidenteel, zoals tijdens een vakantie, of structureel, bijvoorbeeld elke week een dagdeel.

Het delen van zorg begint met het bespreekbaar maken. Vraag mensen in je omgeving om je te helpen. Begin als je dat moeilijk vindt met kleine dingen, bijvoorbeeld het doen van een boodschap. Besteed vooral klussen uit die te veel tijd vergen, die je echt vervelend vindt of die je om een andere reden veel moeite kosten.

Wil je liever niet iemand uit je eigen omgeving vragen? Dan kun je ook denken aan een vrijwilliger. Op tijdvoorjezelf.mezzo.nl vind je een overzicht van alle respijtvoorzieningen. Check verder bij het Wmo-loket van je gemeente en bij je zorgverzekeraar wat zij aan mantelzorgondersteuning of vervangende zorg bieden. Voor meer tips, zie: http://www.mezzo.nl/vervangende_zorg

[Cijfers]

Wie doet wat?

  • Zo’n 30 procent van alle 18- tot 80-jarigen helpt ouders of schoonouders. Het vaakst gaat het om:
    • een luisterend oor (20 procent) en
    • hulp bij huishoudelijke taken (14 procent).
  • Slechts 3 procent geeft hulp bij de dagelijkse verzorging.
  • Van de 18- tot 25-jarigen helpt 6 procent hun ouders met huishoudelijke taken, van de 45-tot-55-jarigen is dat 24 procent en van de 65-plussers 40 procent.
  • 18 procent van de vrouwen helpen hun ouders in het huishouden. Van de mannen doet 13 procent dat.
  • Jongere leeftijdsgroepen geven vaker emotionele steun. Ongeveer een derde van de 18- tot 35-jarigen biedt een luisterend oor als de ouders persoonlijke zaken willen bespreken, en ongeveer een op de tien 55- tot 80-jarigen.
  • 38 procent van de mannen en 28 procent van de vrouwen dat volwassen kinderen financieel moeten bijspringen wanneer ouders het financieel niet redden. Toch steunt in de praktijk maar 2 procent van de volwassenen hun ouders met geld of goederen.

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek, 2015

[Tekstblok]

Hoe moet dat met mijn werk?

Het is lang niet altijd gemakkelijk om werk te combineren met intensieve zorgtaken. Iedere zorgsituatie is anders, maar vaak is er meer mogelijk dan je denkt. De Stichting Werk & Mantelzorg heeft hierover een speciale website ontwikkeld, mantelzorgpower.nl. “Je vindt er een overzicht van (wettelijke) regelingen die je kunnen helpen, bijvoorbeeld kort- of langdurig zorgverlof, calamiteitenverlof en flexibel werken”, vertelt Coördinator Ginette Klein van de Mezzo Mantelzorglijn. “Ook in cao’s staan steeds vaker afspraken om werk en privé beter te kunnen combineren. Daarnaast vind je op de website informatie en tips over (maatwerk)oplossingen en hoe je hierover met je leidinggevende het gesprek kunt aangaan. Er is ook aandacht voor de persoonlijke kant. De module ‘Aan de slag met mijzelf’ helpt je bijvoorbeeld om voldoende tijd te nemen voor jezelf en om te gaan met veranderingen.”

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: