8 MILJOEN POTJES

28 Mei

Gepubliceerd in Aha!, een speciaal magazine van het Healthy Aging Network Northern Netherlands, op 27 mei 2016 bijgesloten bij de Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden.

Sinds 2008 hebben 167.729 inwoners uit Noord-Nederland voor het bevolkingsonderzoek Lifelines honderden vragenlijsten over leefstijl en welzijn ingevuld. Ook stonden zij maar liefst 8 miljoen potjes bloed, urine, ontlasting en weefsel af, evenals 20.000 plukken haar. Daarmee helpen zij wetenschappers – en uiteindelijk ons allemaal – om uit te vinden hoe we gezond(er) oud kunnen worden. Wat hebben onderzoekers tot nu toe ontdekt?

Nederland vergrijst in een rap tempo. In 2030 is een kwart van alle inwoners 65-plus. Het gevolg: steeds meer mensen hebben steeds meer zorg nodig. Veel chronische ziektes waar senioren mee te maken krijgen, zoals diabetes en hart- en vaatziekten, ontstaan (steeds) vroeg(er) in het leven. Dat heeft onder andere te maken met het feit dat we de afgelopen decennia ongezonder zijn gaan eten en minder zijn gaan bewegen. Ook de omgeving speelt een rol; met op elke hoek van de straat vet en suiker voor het grijpen, wordt het er niet gemakkelijker op om gezond te blijven.

De vraag is of, en zo ja hoe, we het ziektetij kunnen keren. Met dat in het achterhoofd startte het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) in 2006 Lifelines, een grootschalig bevolkingsonderzoek in Noord-Nederland. De ambities liegen er niet om. De meer dan 167.000 deelnemers worden (zo mogelijk) gedurende minimaal dertig jaar gevolgd. Elke twee jaar vullen zij uitgebreide vragenlijsten in over hun leven, leefstijl en gezondheid. Daarnaast krijgen ze eens in de vier à vijf jaar een lichamelijk onderzoek, waarbij onder andere bloeddruk, gewicht, buik- en heupomgang, hartfunctie, bloedsuiker, cholesterolspiegel en nierfunctie worden gemeten. Alle gegevens en de monsters van afgenomen bloed, urine en ontlasting komen in een grote databank terecht, waar onderzoekers ze kunnen raadplegen.

Ziekte voorkomen of uitstellen

Cisca Wijmenga, hoogleraar Humane Genetica aan de Rijksuniversiteit Groningen en hoofd van de afdeling Genetica van het UMCG, is vanaf het begin betrokken bij Lifelines en maakt veelvuldig gebruik van de data. Zij vertelt wat Lifelines zo bijzonder maakt. “Wetenschappelijk onderzoek gaat vaak over mensen met een bepaalde ziekte, bijvoorbeeld kanker- of diabetespatiënten. Maar als je beter wilt begrijpen waarom ziektes ontstaan en of je ze misschien kunt voorkomen of uitstellen, heb je er veel meer aan om mensen te bestuderen, vóórdat ze ziek worden. Zo kun je oorzaak en gevolg onderscheiden. Dat is wat Lifelines mogelijk maakt.”

Waarom zitten er zoveel mensen in het bestand?

“Om verbanden bloot te leggen en daar gedegen uitspraken over te kunnen doen, heb je heel veel gegevens nodig. Lifelines is uniek in Nederland. Vanwege de omvang, maar ook vanwege de verscheidenheid aan informatie. We weten welke opleiding deelnemers hebben genoten, of ze overgewicht hebben, hoeveel koffie ze drinken, op welke leeftijd vrouwen in de menopauze komen, en ga zo maar door. Het maakt het mogelijk om te onderzoeken of er een samenhang is tussen bijvoorbeeld erfelijkheid, omgeving, gedrag en ziekte.

Leidt dat tot concrete nieuwe inzichten?

“Zeker weten! Onlangs hebben psychologen Tom Postmes en Katherine Stroebe van de RUG bijvoorbeeld de eerste resultaten gepubliceerd van onderzoek naar de gevolgen van de gaswinning voor de gezondheid, het veiligheidsgevoel en het toekomstperspectief van Groningers. Voor hun onderzoek hebben ze onder andere Lifelines gebruikt. Zelf heb ik de afgelopen jaren onderzoek gedaan naar de effecten van voeding en medicatiegebruik op de diversiteit aan darmbacteriën. Dat had niet gekund zonder Lifelines.”

Waarom niet?

“Niet alleen hebben we van meer dan 1100 deelnemers ontlasting geanalyseerd, we konden die informatie ook koppelen aan gegevens over hun dieet, hun gezondheid en de medicijnen die ze gebruiken. Hierdoor was het mogelijk om te zoeken naar factoren die de samenstelling van darmflora veranderen. Dat bleken er veel te zijn. Je ziet het effect van voeding bijvoorbeeld direct terug in de darm. Zo hebben mensen die regelmatig yoghurt of karnemelk gebruiken een grotere diversiteit aan bacteriesoorten in hun darmen. Ook koffie en wijn stimuleren de diversiteit, terwijl volle melk of een calorierijk dieet die juist verlaagt.”

Wat hebben we aan de kennis?

“Ziekten ontstaan vaak door een veelheid aan factoren. De meesten, zoals je genen of je leeftijd, kun je niet veranderen. Maar het is wel mogelijk de samenstelling van je darmbacteriën te beïnvloeden door voeding of geneesmiddelen. Wanneer we goed begrijpen hoe dat kan en wat de gevolgen zijn, biedt dat grote mogelijkheden, bijvoorbeeld om problemen te helpen voorkomen. Maar daarvoor is nog veel vervolgonderzoek nodig.”

Hebben deelnemers aan Lifelines er persoonlijk nog baat bij hun medewerking?

“Alle gegevens in Lifelines zijn geanonimiseerd voor onderzoekers. Maar deelnemers krijgen de uitslagen van bepaalde metingen en tests wel teruggekoppeld. Overigens kunnen wij wetenschappers ons werk alleen doen dankzij hun onbaatzuchtige hulp. Daarmee dragen ze bij aan een gezondere toekomst van volgende generaties. Ik hoop dat ze daar net zo trots op zijn als wij. Want het succes van Lifelines is het succes van ons allemaal.”

Meer weten? Kijk op Lifelines.nl.

[Kader]

Lifelines in cijfers

  • 167.729 deelnemers, in leeftijd variërend van 8 tot 93.
  • 12 procent van de deelnemers maakt deel uit van een familie waaruit drie generaties meedoen aan Lifelines.
  • 8 miljoen monsters van onder andere bloed, urine, ontlasting en weefsel.
  • Tot nu toe meer dan 200 wetenschappelijke onderzoeken waarbij de gegevens van Lifelines zijn gebruikt.

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: