SUPERTEAM STRIJDT TEGEN DIABETES TYPE 1

1 Mrt

Gepubliceerd in LUMC Magazine 11, maart 2017.

Diabetes type 1 kan een verwoestend effect hebben. Tot nu toe is de ziekte niet te genezen. Als het aan internist en onderzoeker Eelco de Koning ligt, komt daar binnen afzienbare tijd verandering in. “We rusten niet tot we de ziekte onder controle hebben.”

Blindheid. Hart- en vaatziekten. Nieren die niet goed meer werken. Een voet die moet worden geamputeerd. Het zijn slechts een paar van de ernstige complicaties die kunnen optreden bij diabetes. Het leven van patiënten staat vaak volledig in het teken van hun ziekte, met alle – ook mentale – gevolgen van dien. Tot nu toe is de ziekte niet te genezen. Maar dankzij een uniek samenwerkingsproject, waar onder andere het LUMC onderdeel van uitmaakt, lijkt een oplossing nu dichterbij dan ooit.

Diabetes: hoe zat het ook alweer?
Om goed te kunnen functioneren, heeft je lichaam energie nodig. Een belangrijke bron daarvoor is glucose, ook wel bloedsuiker genoemd. Na opname van suikers uit de voeding wordt glucose via je bloed naar alle lichaamscellen getransporteerd. Om daarin binnen te kunnen dringen, is een soort ‘sleutel’ nodig: insuline. Die stof opent als het ware de celdeur, zodat de glucose zijn werk kan doen. Normaal zorgt je lichaam ervoor dat er precies genoeg insuline wordt aangemaakt om de bloedsuiker op peil te houden. Maar bij mensen met diabetes lukt dat niet goed. Hun bloedglucose is dus verhoogd. Als je te veel glucose in je bloed hebt, kan dat overal in je lichaam ernstige schade aanrichten aan bloedvaten en vezels. Minstens de helft van alle diabetespatiënten krijgt vroeg of laat te maken met chronische complicaties, zoals oogproblemen, hart- en vaatziekten, nierfalen of zenuwschade.
Er bestaan verschillende soorten diabetes. De bekendste zijn type 1 en 2. Die ontwikkelen zich op een heel andere manier. Type 2 diabetes komt verreweg het meeste voor. Daarbij zijn cellen in het lichaam minder gevoelig voor de effecten van insuline. Overgewicht, weinig beweging, oudere leeftijd en erfelijke aanleg vergroten de kans hierop. Met een gezondere leefstijl kunnen de problemen vaak grotendeels worden verholpen. Zo nodig krijgen patiënten medicijnen om het lichaam meer insuline te laten aanmaken of daar beter op te laten reageren. Heel soms moeten ze ook insuline spuiten.
Bij diabetes type 1 maakt het lichaam zelf vrijwel helemaal geen insuline meer aan. Dat komt omdat het afweersysteem de insuline producerende cellen per ongeluk als vijand ziet en ze daarom afbreekt. Waarom weten artsen – nog – niet precies. De aandoening ontstaat vaak op jonge leeftijd; de helft van de patiënten is onder de 18 jaar. Mensen met diabetes type 1 moeten meerdere keren per dag insuline spuiten, of een insulinepomp dragen. Maar daarmee kun je het bloedsuiker nooit zo precies regelen als de eigen insuline producerende cellen dat doen.

De arts

Internist en onderzoeker Eelco de Koning, hoogleraar diabetologie in het LUMC, maakt zich al meer dan twintig jaar hard voor het vinden van een structurele oplossing voor diabetes type 1.

Wat is de laatste stand van zaken?
“Tot op heden kunnen we diabetes type 1 niet genezen. De enige mogelijkheid die we op dit moment hebben, is om insuline producerende cellen van een donor naar een diabetespatiënt te transplanteren. Het LUMC is het enige ziekenhuis in Nederland dat dat doet. Maar vanwege het grote tekort aan donoren en het feit dat patiënten levenslang zware medicijnen moeten slikken om afstoting van de nieuwe cellen te voorkomen, is dat een laatste redmiddel. We doen dergelijke transplantaties dan ook bij minder dan dertig mensen per jaar.”
Is er een alternatief?
“Daar werken we hard aan. De afgelopen jaren is het ons gelukt om in het laboratorium uit stamcellen nieuwe insuline producerende cellen te kweken, en die zich tot grote aantallen te laten vermenigvuldigen. Bij onderzoek met muizen bleken die nieuwe cellen goed te werken. De volgende stap is om deze techniek verder te ontwikkelen en veilig genoeg te maken om bij mensen te kunnen gaan testen. Met als uiteindelijk doel: een therapie die ervoor zorgt dat patiënten met diabetes type 1 veel minder of zelfs helemaal geen insuline meer hoeven te spuiten, zonder angst voor complicaties.”
Wat moet er nog gebeuren voor het zover is?
“Bij een onderzoek als dit komt veel kijken. Dat maakt het kostbaar en tijdrovend. Daarom hebben verschillende universiteiten – waaronder het LUMC -, bedrijven, gezondheidsfondsen en provincies hun krachten gebundeld in een nieuw instituut, RegMed XB. Een superteam van onderzoekers met elk hun eigen expertise werkt hierin samen. Zo ontwikkelen collega’s van de Universiteit Maastricht een beschermende ‘verpakking’ voor de nieuwe insuline producerende cellen, zodat die niet meteen weer door het lichaam worden afgebroken als we ze terugplaatsen. Gezamenlijk hopen we sneller grote stappen vooruit te kunnen zetten.”
Wanneer hebben patiënten hier concreet iets aan?
“Dat gaat helaas nog wel even duren. Ons streven is om de nieuwe techniek binnen vijf jaar bij mensen te gaan testen. En dat is pas het begin – daarna gaan er vermoedelijk nog heel wat jaren overheen voor de therapie beschikbaar is voor alle mensen met diabetes type 1. Maar we rusten niet tot we zover zijn.”

De patiënt

Projectontwikkelaar Maarten de Gruyter (41) richtte in 2006 stichting Diabetes Onderzoek Nederland (DON) op.
“‘Daar kun je toch prima mee leven?’, hoor ik vaak als ik vertel dat ik diabetes type 1 heb. Mensen hebben meestal geen idee van hoe ingrijpend de aandoening is, en hoe heftig de complicaties kunnen zijn. Het lastige is dat je daar aan de buitenkant dikwijls ook weinig van ziet. Bij mij merk je er bijvoorbeeld niets van, maar mijn ogen worden steeds slechter, alsof er een vitrage voor hangt. Een direct gevolg van mijn ziekte.
De alarmbellen gingen rinkelen toen ik alsmaar dorst kreeg, en heel vaak moest plassen. De oorzaak was snel duidelijk. Acht was ik, toen ik de diagnose kreeg. Ineens moest ik enorm gecontroleerd gaan leven, met een streng dieet en insuline-injecties. Een hele opgave, want als kind wil je natuurlijk niet anders zijn.
Pas na mijn studie ging ik nadenken over de lange termijngevolgen. De mogelijke complicaties van de ziekte bleken heftig en soms zelfs levensbedreigend. Maar in plaats van dat er werd geïnvesteerd in het vinden van een definitieve oplossing voor de ziekte, ging verreweg het meeste onderzoeksgeld naar studies over het behandelen van klachten. Dat moet anders, dacht ik. Zo ontstond het idee voor Stichting DON.
De afgelopen jaren hebben we miljoenen euro’s opgehaald. Elke cent gaat naar onderzoek naar de genezing van diabetes type 1, onder andere van het LUMC. Dat heeft weliswaar nog niet tot dé doorbraak voor patiënten geleid, maar er is nu wel veel meer kennis over het ziekteproces. Dat maakt de weg vrij voor het vinden van een echte oplossing.
Ik heb er goede hoop op dat het nieuwe gezamenlijke onderzoek van instituut RegMed XB daar, mede dankzij financiële steun van de Stichting DON, een belangrijke bijdrage aan gaat leveren. Natuurlijk zou het fantastisch zijn als ik er zelf nog de vruchten van kan plukken, maar dat is niet mijn primaire doel. Uiteindelijk gaat het erom alle mensen met diabetes type 1 te kunnen genezen. Is het niet in mijn generatie, dan in ieder geval in de volgende.”
Meer informatie: stichtingdon.nl.

Cijfers

  • Naar schatting 100.000 Nederlanders heeft diabetes type 1 (tegenover ruim een miljoen mensen met diabetes type 2).
  • Eén op de twee patiënten met diabetes type 1 heeft last van chronische complicaties.
  • Bijna alle kinderen en jongeren met diabetes hebben type 1. Tussen de 0 en 25 jaar zijn dat er vermoedelijk tussen de 10.000 en 12.000.
  • Naast astma is diabetes de meest voorkomende chronische aandoening bij kinderen.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: