VAN PARKPESTO TOT PALEISTUINTHEE

12 Jun

Onkruideniers

Gepubliceerd in Buitenleven 5, mei 2017.

De meeste van ons zijn brandnetels, paardenbloemen en zevenblad liever kwijt dan rijk. Zo niet ‘Onkruideniers’ Jonmar van Vlijmen (36) en Ronald Boer (35). Zij doen er alles aan doen om wilde planten in ere te herstellen. “Veel zogenaamd onkruid is ontzettend lekker.”

Het begon allemaal met een boekje van Jonmars oma, dat vier jaar geleden tijdens een verhuizing opdook. In Elseviers Gids van Wilde Groenten, Vruchten & Kruiden stonden allerlei planten beschreven, waarvan Jonmar en Ronald tijdens hun studie landschapsinrichting hadden geleerd dat het onkruid was. “Achterin vonden we tal van recepten”, vertelt Jonmar. “Van brandnetelkroketjes tot zuringpudding en madeliefjessoep. Uit de aantekeningen van mijn oma kon ik opmaken dat ze die gerechten daadwerkelijk had bereid. Het zette ons aan het denken: waarom heeft onkruid eigenlijk zo’n slechte naam? Kennelijk werd er vroeger heel anders naar gekeken. Als nuttige en vooral ook lekkere ingrediënten, waar je ongelofelijk veel mee kunt doen.”

Parkpesto
Nieuwsgierig naar wat er in hun eigen Amsterdamse buurt aan eetbaar groen te vinden was, gingen Jonmar en Ronald — behalve zakelijke partners ook levenspartners — samen op onderzoek uit. In het nabijgelegen Westerpark stuitten ze onder andere op wilde asperges, mierikswortel, Japanse duizendknoop (een soort rabarber) en een groot veld wilde marjolein (Nederlandse oregano). Met tassen vol bruikbaar onkruid kwamen ze thuis. Daar werden ze pas echt enthousiast. “Het was ontzettend leuk om te bedenken wat we allemaal van onze oogst konden maken”, zegt Ronald. “Bermbloemlimonade, parkpesto, gruitbier, dennenazijn, bloemenboter, duindoorngelei; we kwamen steeds op nieuwe ideeën. De mogelijkheden bleken eindeloos.”
En dus gingen ze steeds vaker op groentejacht. Op een gegeven moment hing hun hele huis vol met gedroogde planten, en stonden er overal potjes en flessen met brouwsels en ingelegd groen. Dat bleef niet onopgemerkt. Een bevriende galeriehouder vroeg de mannen (die beiden ook de kunstacademie afrondden) om voor een opening de catering te verzorgen. “We hebben toen met planten uit een straal van 100 meter rond de tentoonstelling eten en dranken gemaakt”, vertelt Ronald. “Bezoekers waren stomverbaasd. Ze hadden geen idee dat er in hun eigen omgeving zo’n overdaad aan producten letterlijk voor het oprapen lag. Verschillende mensen vroegen ons of we ze niet op sleeptouw wilden nemen, om ze te leren hoe ze zelf met onkruid aan de slag konden.”
Van het een kwam het ander, en nu verzorgen Jonmar en Ronald vele keren per jaar onkruidexpedities en -workshops. Dat doen ze al lang niet meer vanuit hun eigen huis, maar in een speciaal voor hen ontworpen mobiele veldwerkplaats, met daarin onder andere een ladderwagen, werkbanken, een openluchtkeuken en een droogkast. Zo kunnen ze op locatie meteen na het plukken laten zien welke levensmiddelen je met onkruid kunt maken.

Paleistuinthee
Met de veldwerkplaats zijn de onkruideniers, zoals ze zichzelf gaandeweg zijn gaan noemen, al op tal van plekken geweest. Op Over het IJ Festival presenteerden ze exclusieve onkruidhapjes, die het verhaal vertellen van de watersnoodramp van 1916, de Waterlandse Vloed. Tijdens het Rode Loper Festival in de Amsterdamse buurt Betondorp plukten ze met bewoners onkruid uit voortuinen, om er ter plekke reinigende voorjaarspannenkoeken mee te maken. Op een kunstmatige zandbank voor de kust van Zuid-Holland lieten ze bezoekers zoet kwelwater en hapjes van pioniersplanten proeven. En voor een expositie op Paleis Soestdijk bedachten ze een unieke oranjebitter en paleistuinthee.
“De voormalige tuinman van Soestdijk vertelde ons dat Juliana erg van wilde planten hield”, aldus Jonmar. “Maar Bernhard wilde alles het liefst strak gesnoeid en gemaaid. Dus sloten ze een compromis: een deel van het jaar mocht de tuin verwilderen, maar vlak voor Bernhards verjaardag moest alles weer netjes. We hebben toen de huidige tuinman gevraagd om dat maaibeleid in ere te herstellen. De planten die opkwamen, vormden de basis voor onze likeur en thee. In die laatste zit natuurlijk oranjebloesem, maar ook brunel, rolklaver, grove den en rozenblaadjes. De melange verandert naarmate het jaar vordert.”

Heemstmarshmallows
Dat soort verhalen vertellen en delen vinden de mannen minstens zo belangrijk als nieuwe recepten en producten verzinnen. “Geschiedenis brengt wilde planten tot leven, en zorgt ervoor dat je ze gaat waarderen”, verklaart Ronald. “Neem de heemst, een plant die verwant is aan kaasjeskruid en de stokroos. De oude Egyptenaren gebruikten de wortel al als bindmiddel. Met eiwit en honing maakten ze er snoepjes van. Toen ik las dat de plant in het Engels ‘marshmallow root’ heet, viel het kwartje: we gaan er marshmallows van maken! Die zijn nog hartstikke lekker ook.”
Na zich er een paar jaar in te hebben verdiept, zijn de Onkruideniers wandelende wilde plantenencyclopedieën geworden. Als ze eenmaal beginnen te vertellen, is er geen stoppen meer aan. “Berenklauw heeft ook zo’n interessant verhaal”, vervolgt Jonmar enthousiast. “De meeste mensen zijn daar bang voor, omdat je van het sap brandwonden kunt oplopen. Maar in de Middeleeuwen werden de zaden voor van alles en nog wat gebruikt. Voor het brouwen van bier bijvoorbeeld. Het verhaal gaat dat de kerk daar niet blij mee was, omdat de zaden een lustopwekkende effect hebben. Het bier was dus een soort berenklauwviagra. Mogelijk dat daarom vijfhonderd jaar geleden het Reinheitsgebot werd ingesteld. Vanaf dat moment mocht bier niet meer met kruiden worden gebrouwen, maar alleen met hop, wat juist een rustgevend effect heeft.”

Zevenbladsla
Wat begon als een uit de hand gelopen hobby, is inmiddels voor Jonmar en Ronald een voltijdbaan. Steeds vaker worden ze gevraagd om demonstraties te geven, of om mee te denken over nieuwe productconcepten. Zelf zitten ze intussen ook vol plannen. Bovenaan het lijstje: alle bruikbare wilde planten van Nederland in kaart brengen. Inclusief toepassingen en recepten natuurlijk. Daartoe maken ze in 2017 een rondreis door eigen land. De eerste halte is het voormalige terrein van de Suikerunie in Groningen. Hopelijk komt er uiteindelijk ook een boek. Zodat mensen weer blij worden van onkruid, in plaats van het zo snel mogelijk te wille verwijderen.
Ze realiseren zich dat ze nog flink wat missiewerk moeten verzetten voordat het zover is. “We spreken regelmatig mensen die haast wanhopig zijn over het onuitroeibare zevenblad in hun tuin”, besluit Ronald. “Maar die plant is juist super makkelijk te bereiden. De jonge bladeren hebben een smaak midden tussen spinazie en peterselie. Lekker in een salade. Je kunt er ook heel goed pesto van maken, of ze in een omelet of hartige taart verwerken.” Waarmee hij maar wil zeggen: onkruid bestaat niet.
Meer weten? onkruidenier.nl.

[Kader]
Top 10 van eetbare wilde planten

  • Wilde marjolein: smaakt als oregano. Lekker op de pizza.
  • Brandnetel: vol vitaminen en mineralen. Gemakkelijk te gebruiken als thee.
  • Paardenbloem: maak van de bloemhoofdjes een heerlijke limonade.
  • Berenklauw: zet de gedroogde zaden op alcohol voor een lustopwekkende likeur.
  • Wilde peen: het loof is lekker door een salade, de zaden smaken goed in koekjes.
  • Madeliefje: rijk aan vitamine C en mooi op je bord!
  • Teunisbloem: maak kappertjes van de bloemknoppen in zoetzuur.
  • Zevenblad: lekker in een omelet, quiche of salade.
  • Japanse duizendknoop: lijkt op rabarber, heel geschikt voor compote. (Jonmars favoriet!)
  • Hondsdraf: aromatische plant, heerlijk in pesto of als smaakmaker in de soep.

[Kader]
Webtips van Jonmar en Ronald

  • floravannederland.nl
  • annetanne.be
  • wildplukwijzer.nl
  • oogstenzonderzaaien.nl
  • geweldgroei.nl

 

RECEPTEN

Parkpesto
Het hele jaar zijn er planten te vinden waarmee je pesto kunt maken, een Italiaanse (pasta)saus, oorspronkelijk bereid door olijfolie, basilicumblaadjes, knoflook, zeezout, pecorino en/of Parmezaanse kaas en pijnboompitten samen fijn te malen.

Pluk jonge groene blaadjes van zevenblad, brandnetel en/of hondsdraf. Was de wildpluk en laat de blaadjes een poosje weken in water met een scheutje natuurazijn. Spoel daarna de azijn van de blaadjes af, dep ze droog en hak ze fijn. Nu kun je een pesto gaan maken door de fijngehakte blaadjes, olie, kaas en noten naar keuze in een vijzel te mengen. Je kunt je pesto op smaak brengen met peper en zout, knoflook en citroen.

1 handje wildgeplukte blaadjes
50 gram fijngehakte nootjes naar keuze
40 gram kaas naar keuze
(olijf)olie
Japanse duizendknoopcompote
In de 18e eeuw is de duizendknoop als sierplant door een Duitse botanist meegenomen uit Japan. Via botanische tuinen verspreidde die zich in tuinen en parken. Vandaag de dag wordt Japanse duizendknoop gevreesd om de woekerende wortelstokken. De plant, die onder andere groeit in verwilderde stukken van parken en op taluds, is familie van de rabarber. Pluk de jonge rode scheuten in hete voorjaar, als ze tussen de 5 en 25 cm boven de grond komen.

500 gram Japanse duizendknoop
sap van een halve citroen
300 gram (riet)suiker, honing of een alternatieve zoetstof
1/2 kaneel stokje

Was de stengels en laat ze een half uur weken in water met een scheutje azijn. Spoel af en snijd ze inclusief blad in stukjes van een halve centimeter. Voeg zoetstof, kaneelstokje en citroensap toe en laat het mengsel koken tot de juiste dikheid voor compote is bereikt. In schone/gesteriliseerde potten doen. Smaakt niet alleen goed op brood, maar ook in taartjes, bij ijs, of in de yoghurt.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: