GEZOND ONDERWEG

26 Jun

gezond onderweg jpg.jpg

Gepubliceerd in de Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden, 22 juni 2017.

Reizen door verschillende tijdszones, ander eten dan je gewend bent; een vakantie doet nogal wat met je lichaam. Met deze tips blijf je ook onderweg gezond.

Eerste hulp bij een jetlag
Nachten wakker liggen, chagrijnig zijn, op de vreemdste momenten honger krijgen: een jetlag kan je biologische klok aardig in de war schoppen. De problemen ontstaan als je met het vliegtuig naar een bestemming reist met een (groot) tijdsverschil ten opzichte van Nederland. Een dag langer maken is voor onze biologische klok makkelijker dan hem inkorten. Vandaar dat als je van west naar oost vliegt (en tijd ‘verliest’) méér last hebt van een jetlag dan andersom. De effecten zijn soms heel heftig. Vooral slapeloosheid en vermoeidheid breken mensen met een jetlag op. Verder kunnen ze last krijgen van onder andere verlies van eetlust, sufheid, prikkelbaarheid, maag- en darmklachten, hoofdpijn en concentratieproblemen.
Een jetlag helemaal voorkomen is schier onmogelijk. Maar je kunt wel een aantal dingen doen om de gevolgen te beperken.

  • Vermijd nachtvluchten (ook wel red eye flights) genoemad, waarbij je ’s ochtends vroeg uitgeput en gammel aankomt.
  • Vlieg je naar het oosten? Sta dan in de week ervoor alvast wat vroeger op en ga ook eerder naar bed. Als je naar het westen vliegt, doe je het tegenovergestelde. Zo laat je je lichaam alvast een beetje aan de nieuwe situatie wennen.
  • Help je biologische klok: zet bij vertrek meteen je horloge op de nieuwe tijd.
  • Een lange vlucht is zwaar voor je lichaam, onder andere vanwege de droge lucht en het gebrek aan beweging. Drink daarom voldoende water tijdens de vlucht. Vermijd koffie en alcohol, ook de dag na je reis. Die drogen je lichaam (verder) uit en verstoren je slaap.
  • Beweeg onderweg zoveel mogelijk. Het is in het vliegtuig vaak lastig om veel op te staan, maar er zijn allerlei speciale oefeningen die je ook zittend in je stoel kunt doen.
  • Pas je bij aankomst meteen aan de lokale tijd aan. Dus niet overdag slapen! Zorg dat je zoveel mogelijk buiten en in het (dag)licht bent, dan maakt het makkelijker om wakker te blijven.
  • Eet op vaste (lokale) tijden. Dat helpt je lichaam om snel zijn ritme te hervinden.
    Zorg ’s nachts voor een donkere kamer (of doe een slaapmasker op). Dat stimuleert het slaapproces in de hersenen.
  • Geef je lichaam voldoende tijd om te herstellen. Plan geen heftige of inspannende activiteiten aan het begin van je vakantie.

[Kader]
Ondanks dat Anneke Huisman (29) uit Balk veel last heeft van jetlags, maakt ze minstens twee keer per jaar een verre reis.
“Mijn liefde voor het reizen begon al op de lagere school. Om hun 50-jarige huwelijk te vieren, namen mijn opa en oma de hele familie mee naar Maleisië. Ik was diep onder de indruk van het land en de natuur. Het smaakte naar meer.
Na de middelbare school ben ik zelf gaan reizen, onder andere naar Sri Lanka, Mexico, Kenia, Thailand, Bali, de Dominicaanse Republiek en het Midden-Oosten. Het is zo’n bijzondere ervaring om eventjes in een totaal andere cultuur te stappen. Ik ben daardoor echt op een andere manier naar de wereld gaan kijken, met meer respect. Als je zoveel hebt gezien, ben je minder snel geneigd om anderen te veroordelen.
Er is maar één nadeel aan mijn reislust: de jetlags. Vooral als ik van het westen naar het oosten vlieg, dus bijvoorbeeld vanuit Amerika naar huis, heb ik het zwaar. Ik kan dan dagenlang ’s avonds niet slapen. Overdag ben ik moe en geprikkeld. Het duurt vaak wel een week voor ik me weer normaal voel. Om de schade te beperken, zorg ik dat ik tijdens het reizen veel drink en zoveel mogelijk beweeg. Maar echt voorkomen kan ik de klachten niet. Ik houd er dus maar gewoon rekening mee dat de jetlag komt, bijvoorbeeld door na de vakantie nog drie of vier dagen vrij te plannen. Dat heb ik er graag voor over, want ik wil nog veel meer van de wereld zien.”

Dichte oren
Tijdens het stijgen en dalen kunnen je oren soms ‘dicht’ gaan zitten. Dat kan een enorme druk in je hoofd geven. Om dit te voorkomen zijn speciale oorventielen te koop, zogenaamde earplanes. Die zijn er voor volwassenen en kinderen. Soms helpt kauwgom (of voor de allerkleinsten een speen) om de druk in de oren en hoofd tegen te gaan.

Ziek van beweging
Niet alleen kinderen, maar ook massa’s volwassenen hebben er last van: misselijkheid, duizeligheid en zelfs overgeven op een boot of in een auto. Bewegingsziekte heet dat officieel. Gelukkig is er in de meeste gevallen prima wat aan te doen.

  • Kijk vooruit

    Doe vooral niet je ogen dicht, maar kijk in de auto recht op de weg voor je. Dat gaat makkelijk als je voorin zit. Ga op een boot op het dek staan en focus je in de richting waarin de boot vaart op de horizon. In veel gevallen verdwijnen de klachten dan binnen een paar minuten.
  • Weg met de telefoon
    Wat je zeker niet moet doen, is lezen, app’en of een film kijken. Daarmee zorg je ervoor dat je evenwichtsorgaan nog sneller van slag raakt.
  • Neem een pil
    Als je weet dat je snel last hebt van bewegingsziekte, zorg dan dat je vooraf een pilletje tegen dit soort klachten inneemt. De medicatie is gewoon bij de drogist te koop. Let wel op: die kan slaperigheid veroorzaken, dus je mag er niet zelf mee rijden.

Vakantieklacht nummer 1
De meest voorkomende klacht op vakantie? Reizigersdiarree. Om die te voorkomen, is het belangrijk om extra op de hygiëne te letten. Regelmatig je handen wassen dus. Verder is het —zeker buiten Europa — verstandig om geen water uit de kraan te drinken. Dat betekent ook: in een restaurant geen ijsblokjes in je frisdrank, en tandenpoetsen met bronwater. Verder is onverpakt ijs een bekende bron van darmproblemen. Over eten gesproken: vermijd rauwe producten. Eet alleen vlees en vis als die goed gebakken of gekookt is. Voor fruit geldt dat je het alleen gebruikt als je het (zelf) kunt schillen. Want fruit wassen met ‘besmet’ kraanwater geeft net zo goed problemen.

Au, hij steekt!
Een insect of kwal spuit chemische stofjes in de huid, waar het afweersysteem op reageert met een ontstekingsreactie in de vorm van bulten, roodheid en jeuk. Het gestoken of gebeten lichaamsdeel kan ook opzwellen. Lastig, maar niet alarmerend. In het algemeen geldt: zolang de klachten zich beperken tot het gebied rondom de beet, is er geen reden tot zorg. Het belangrijkste advies bij een steek of beet is om vooral NIET te (blijven) krabben. Dan kan de bult namelijk gaan ontsteken en is soms een antibioticakuur nodig. Een koude, natte doek kan na een steek of beet verlichting geven, eventueel met wat azijn erop als het om een wespensteek gaat, of wat met water verdunde ammonia na een bijensteek. Crèmes met een plaatselijk verdovende werking of met een antihistaminicum verlichten de jeuk en de pijn.

Zo voorkom je een beet of een steek

  • Gebruik liever geen geparfumeerde cosmetica, dat trekt insecten aan.
    Sla nooit naar insecten om ze te verjagen, daardoor zullen ze zich juist gaan verdedigen.
  • Draag goed sluitende kleding, zodat de insecten geen kans krijgen in mouwen of broekspijpen te kruipen.
  • Ga in het donker niet dicht bij een lichtbron zitten, want insecten worden door licht aangetrokken.
  • Neem een klamboe mee op vakantie en hang die om je bed.
  • Houd insecten op afstand op afstand door het dragen van witte kleding, door rook (van een citronellakaars of wierook) of door het insmeren van de huid (en eventueel het besprenkelen van beddengoed) met een insectenwerend middel dat DEET bevat.

[Tekstblok]
Lekker wandelen of kamperen? Neem een tekentrekker mee!
In de meeste gevallen merk je niets van een tekenbeet. Maar teken kunnen soms wel de ziekte van Lyme overbrengen. Er ontstaat dan vaak – maar niet altijd! – een rode ring op de huid rondom de plaats van de beet, die steeds groter wordt.

  • Hoe herken je een teek?
    Teken zijn net piepkleine, platte spinnetjes. Door zich in de huid van mensen (of dieren) vast te bijten en bloed op te zuigen, zwellen ze op tot een bolletje.
    Waar komen ze vooral voor?
    In struiken en hoog gras. Je vindt ze met name in duinen en bosgebieden, maar ook in weilanden, stadsparken, plantsoenen en tuinen.
  • Wanneer loop je de grootste kans om gebeten te worden?
    Tussen maart en oktober. Mensen die veel in de natuur komen – kampeerders, wandelaars – lopen extra risico.
  • Kun je een beet voorkomen?
    Blijf als je het groen ingaat zoveel mogelijk op de paden. Loop je toch door het gras, draag dan een lange broek en dichte schoenen. Eventueel kun je je insmeren of -spuiten met een insectenwerend middel met het bestandsdeel DEET (30-50%). Het allerbelangrijkste is om je kleding en lichaam achteraf thuis altijd goed te controleren op teken. Vergeet daarbij je rug, billen, voetzolen en hoofdhuid niet.
  • Wat als je al gebeten bent?
    Geen paniek: in de meeste gevallen is een tekenbeet volkomen onschuldig. Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid vast met speciale tekentrekker. Trek hem er voorzichtig, recht naar boven uit. Bewerk de teek vooraf niet met alcohol,  nagellak of andere middelen. Ontsmet het achtergebleven wondje met jodium of alcohol. Noteer tot slot de datum en de plaats waarop je bent gebeten, voor het geval je later toch klachten krijgt.

Zwemmen zonder zorgen
In stilstaand water kunnen zich in de zomer blauwalgen vormen, microscopisch kleine organismen die tijdens het zwemmen eitjes op je huid leggen. Het gevolg: irritatie, roodheid en heftige jeuk. Die klachten zijn goed te behandelen met een hormoonzalf. In zwembaden wordt het water in beweging gehouden en met chloor gereinigd, dus daar loopt je geen risico op blauwalg. Overigens blijft het bij een blauwalgvergiftiging meestal niet bij huidproblemen. Andere klachten zijn bijvoorbeeld hoofdpijn, maagkramp, misselijkheid, braken, diarree, koorts, keelpijn, oorpijn, een loopneus of gezwollen lippen. In sommige delen van Afrika, Midden- en Zuid-Amerika en van het Midden- en Verre Oosten komt ook bilharzia of schistosomiasis (een ernstige wormziekte) voor. Het nadrukkelijke advies is om in deze gebieden het zwemmen en zelfs pootjebaden in oppervlaktewater te laten.

Pas op voor Legionella
Nog een probleem dat zich in stilstaand water (van 25 tot 50°C) voordoet, maar dan meestal in leidingen: de ontwikkeling van de legionellabacterie. Inademen van deze bacterie kan de veteranenziekte (een vrij ernstige vorm van longontsteking) veroorzaken. Verschijnselen zijn: snel opkomende hoofdpijn, braken en spierpijn, gevolgd door longontsteking met hoge koorts. Door direct toedienen van de juiste antibiotica is de ziekte goed te behandelen. Je kunt besmetting met de legionellabacterie voorkomen door de leidingen (van zowel warm als koud water) een tijdje goed door te spoelen. Laat daarom (zonder erbij te blijven!) kranen en douche enige tijd lopen.

Goed beschermd
Hoe lichter je huid, hoe minder natuurlijke bescherming je tegen de zon hebt en hoe eerder je verbrandt. Wat weinig mensen weten is dat je, als je het middel niet goed gebruikt, zelfs met een antizonnebrandcrème kunt verbranden. Om de beschermingsfactor te krijgen die op de verpakking staat, dien je een dikke laag – een handje vol per lichaamsdeel – op de huid te smeren. Dat doet lang niet iedereen! Verder is het belangrijk om dit iedere twee uur en telkens na het zwemmen te herhalen. Oók als het product waterbestendig is. Het merk maakt niet uit; goedkope antizonnebrandcrème werkt net zo goed als dure.

Toch verbrand?
Zolang je in de zon zit, merk je er niet zoveel van. Maar ’s avonds gloeit je knalrode huid: je bent verbrand! Gelukkig zijn er heel wat natuurlijke middeltjes die het leed kunnen verzachten. Smeer je huid in met een beetje citroensap. Dan kan een trekkend gevoel geven, maar de volgende dag zijn alle rode vlekken verdwenen. Een theedoek doordrenkt met koude thee of karnemelk biedt verkoeling. Hetzelfde geldt voor het gepureerde vruchtvlees van een rijpe avocado, of van een (geraspte) aardappel. Door zijn verfrissende werking, is komkommer eveneens heel geschikt om een verbrande huid te kalmeren.

Zonnebultjes
Het komt veel mensen bekend voor: in Nederland heb je nooit last van de zon, en op vakantie krijg je ineens pijnlijke en jeukende rode bultjes. Die kunnen een teken zijn van een overdreven felle reactie van de huid op (fellere) UV-stralen. De bultjes ontwikkelen zich meestal een dag nadat je in de zon bent geweest. Je hoeft trouwens niet te verbranden om ze te krijgen, zoals veel mensen denken. Als je uit de zon blijft, genezen de plekjes meestal in zeven tot tien dagen. Houden de klachten aan, dan kun je een arts om hormooncrème (corticosteroïdencrème) vragen. Heb je eenmaal dit soort klachten gehad, gebruik dan in het vervolg altijd een antizonnebrandcrème met een hoge beschermingsfactor en draag beschermende kleding als je de zon ingaat.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: