Archief | juli, 2020

DOE ALS EEN JAPANNER

28 jul

20-32 Gezondheid, hoe doen ze dat Japanners jpg

Gepubliceerd in Margriet, 24 mei 2020.

Japanners hebben de hoogste levensverwachting ter wereld. Vrouwen worden er gemiddeld vier jaar ouder dan in Nederland. Wat is hun geheim voor een lang en gezond leven? We zetten zeven tips op een rij.

1. GEEF JE AFWEER EEN BOOST (ISHOKU-DOUGEN)
Waar bij ons vlees (of vis) veelal het hoofdbestandeel van de maaltijd vormt, staan in de Japanse keuken groenten centraal. Daar eten ze grote hoeveelheden van, al te beginnen bij het ontbijt. Van vlees, vis, rijst of noodles nemen ze kleine hoeveelheden, ter aanvulling op de groenten. Brood kennen Japanners niet, zuivel en suiker gebruiken ze nauwelijks. Ook belangrijk: het Japanse menu bestaat overwegend uit verse, onbewerkte producten. Dit alles vanuit de gedachte dat je bent wat je eet (het Japanse principe ‘ishoku-dougen’). Dan kun je dus maar beter goede producten tot je nemen.
“Het Japanse dieet helpt je darmen gezond te houden”, zegt immunoloog en Japan-kenner Eric Claassen, co-auteur van het boek Gezond naar de honderdvijftien. “Dat is belangrijk omdat je darmen een cruciale rol spelen in het op peil houden van je immuunsysteem. Met het juiste menu kun je je afweer dus een flinke boost geven.”
Allergieën, eczeem, astma, voedselintoleranties, prikkelbare darmsyndroom, de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa, artritis, ernstig overgewicht: ze worden allemaal in verband gebracht met de woekering van verkeerde soorten bacteriën in de darmen. Er zijn zelfs aanwijzingen dat een ongezonde darmflora ook de kans op kanker, Alzheimer en depressie vergroot. Hoe dat precies werkt, weten artsen nog niet. Maar dát er een relatie is, staat vast.
Claassen raadt daarom iedereen aan dagelijks minimaal één soort groente te eten, die de groei van goede darmbacteriën stimuleert. Bijvoorbeeld witlof, prei, ui, knoflook, asperge of artisjok. Zo help je je darmen niet alleen om voedsel beter te verteren, maar ook om gifstoffen af te breken en slechte darmbacteriën in het gareel te houden. Of je de groenten rauw, gekookt, gebakken, vers of uit blik of glas gebruikt, maakt voor het gezondheidseffect niet uit.
“Suiker heeft juist een negatief effect op je darmflora”, stelt Claassen. “Die kun je dus beter zoveel mogelijk vermijden. Dat betekent ook: niet meer dan twee stuks fruit per dag. Want of suiker nu gefabriceerd is of van nature in een product zit, het effect op je darmen is hetzelfde.”
Wat Japanners ook graag en veel eten, zijn gefermenteerde producten, zoals misosoep en sojasaus. Simpel gezegd is fermentatie het proces waarbij bacteriën, schimmels en gisten de smaak, geur en structuur van voedsel veranderen. Als je bepaalde melkzuurbacteriën aan melk toevoegt, krijg je bijvoorbeeld yoghurt of kaas. Andere voorbeelden van gefermenteerde producten zijn zuurkool, droge worst, olijven, tempeh (gefermenteerde sojabonen) en smaakmakers als sojasaus en azijn.
Een groot voordeel van fermentatie is dat bij het proces nieuwe, goede bacteriën ontstaan, zogenaamde probiotica. Die zijn bestand tegen maagzuur en bereiken dus levend je darmen, waar ze hun nuttige werk kunnen doen. “Om je darmflora een extra steuntje te geven, kun je ter aanvulling probioticadrankjes uit de supermarkt gebruiken”, aldus Claassen. “Wissel dan wel de merken af, zodat je zoveel mogelijk verschillende gezonde bacteriën binnenkrijgt. Want hoe meer variëteit, hoe beter.” 

2. LAAT WAT RUIMTE IN JE MAAG (HARA HACHI BU)
Wanneer was de laatste keer dat je écht trek had? Grote kans dat dat niet zo vaak gebeurt. Terwijl het eigenlijk heel gezond is om één of twee keer per dag een rammelende maag te hebben. Niet voor niets laten Japanners graag nog wat ruimte over. Hara hachi bu, noemen ze dat. Oftewel: eten tot je 80 procent vol zit. Door net iets minder te eten dan je op kunt, dwing je je lijf de aanwezige energie zo efficiënt mogelijk te gebruiken. Simpel gezegd slijt — en dus veroudert — je lichaam zo minder snel.
“Wat dat betreft hebben de Japanners goed afgekeken van sommige langlevende dieren, zoals de schildpad”, zegt arts en verouderingswetenschapper David van Bodegom van de Leyden Academy. Hij schreef verschillende boeken over gezond ouder worden. “Een schildpad is niet alleen traag in zijn bewegingen, maar óók in zijn stofwisseling. Zo gaan zijn cellen langer mee. Dat principe kun je als mens enigszins nabootsen door lichte honger op te wekken.”
In een studie uit 2018 bleek inderdaad dat proefpersonen die extreem weinig calorieën aten op die manier onder andere hun stofwisseling konden vertragen. Toch zou Van Bodegom zo’n hongerdieet niet aanraden. “Dat is op de lange duur voor bijna niemand vol te houden. Bovendien word je er hartstikke chagrijnig van. Wel is het voor de meeste mensen in Nederland gezond om wat minder te eten. Overgewicht is bijvoorbeeld een van de belangrijkste redenen voor het ontstaan van diabetes type 2, een ziekte waar inmiddels meer dan een miljoen Nederlanders aan lijden. Begin eens met wat kleinere porties en geen tussendoortjes. Een goeie tip is ook om voor het avondeten een ontbijtbordje te gebruiken. Dan schep je vanzelf minder op.”  

3. MAAK HET JEZELF MAKKELIJK
Wie wel eens in Japan is geweest, zal het vast zijn opgevallen dat Japanners nauwelijks zoetigheid eten. Niks geen croissantje of cakeje bij het hotelontbijt, en ook geen koekje of taartje bij de (groene) thee. Voor Japanners is het makkelijk die lekkernijen te laten staan: snoepen hoort niet bij hun cultuur. Toch kunnen we daar volgens arts David van Bodegom wel iets van leren. “Als er geen zoetigheid is, kom je ook niet in de verleiding die te eten”, zegt hij. “Dat principe kun je in je eigen leven toepassen. Bewaar koekjes in een afgesloten blik in de voorraadkast in plaats van dat je ze in een glazen pot op tafel zet. Het is bewezen dat je er dan daadwerkelijk minder van eet. Of beter nog: koop ze helemaal niet.”
In je eigen huis kun je zoete prikkels op die manier redelijk makkelijker vermijden. Maar wat te doen met alle verleidingen buiten de deur? Ook daar heeft Van Bodegom zo zijn trucjes voor. “Haal je onderweg vaak iets lekker bij de bakker of de supermarkt, neem dan eens met opzet een andere route. En zorg dat je op voorhand voldoende hebt gegeten als je naar een feestje gaat. Dan krijg je minder aandrang om je meteen op een schaal met hapjes te storten.”

4. TRAIN JE LICHAAM (EN BRENG JE HOOFD TOT RUST)
Japanners zien lichamelijke activiteit als een belangrijk ingrediënt voor een gezonde en vitale oude dag. Die kan allerlei vormen aannemen: betaald werk, vrijwilligerswerk, tuinieren, dansen, sporten of yoga doen, bijvoorbeeld. Ongeacht je leeftijd. Of beter gezegd: juist óók als je ouder wordt.
Eric Claassen (inmiddels zelf de zestig gepasseerd) vond yogi’s (mensen die yoga beoefenden)  lange tijd aanstellers. Tot hij een paar jaar geleden een wetenschappelijk onderzoek las over het positieve effect van yoga om valincidenten bij ouderen te voorkomen. “Jaarlijks belanden er meer dan 100.000 65-plussers na een val op de eerste hulp”, vertelt hij. “Dagelijks overlijden er zelfs dertien mensen door, het merendeel 80-plussers. Yoga verkleint de kans daarop. De oefeningen maken je niet alleen soepeler, ze vergroten vooral ook je balans.”
Het was voor Claassen reden genoeg om zelf regelmatig op de yogamat plaats te nemen. Zo weet hij inmiddels uit eerste hand wat yoga nog méér voor je kan doen. Je helpen om even uit je hoofd te stappen en diep te ontspannen, bijvoorbeeld. “Bovendien zorgen de oefeningen voor de broodnodige verbinding tussen lichaam en geest. Daardoor word je je er eerder van bewust als er iets mis is en kun je daar op tijd iets aan doen.” 

5. PAS OP ELKAAR (MOAI)
Je hebt vast wel eens gehoord van jaargroepen van studentenverenigingen: clubjes mensen van dezelfde leeftijd die hun hun hele leven contact houden en samen dingen ondernemen. In Japan heb je ook zoiets: Moai. Dat zijn groepjes kinderen die al op de lagere school aan elkaar beloven om elkaar levenslang te steunen. Sociaal, emotioneel en soms zelfs financieel. Door de jaren letten ze op elkaar, schakelen ze bij (gezondheids)problemen hulp in en wisselen ze tips uit.
“Dat contact gaat verder dan we in Nederland gewend zijn”, zegt immunoloog Eric Claassen. “In een Moai is alles bespreekbaar. Dus ook als je aan paniekaanvallen lijdt, of bloed in je ontlasting hebt. Bij ons zijn veel van dat soort onderwerpen nog altijd taboe.”
Leden van een Maoi leven langer, blijkt uit onderzoek. Bovendien zijn ze gelukkiger, omdat ze er nooit alleen voor staan. Ze het gevoel hebben ergens bij te horen en niet gauw zullen vereenzamen. “Het is fijn te weten dat je onvoorwaardelijke groep mensen om je heen hebt, waar je altijd op kunt terugvallen”, aldus Claassen. “Bovendien stimuleren de leden elkaar om gezond te leven, bijvoorbeeld door samen te koken of oefeningen te doen. Zo helpen ze elkaar om zo lang mogelijk gezond en zelfstandig te blijven.” 

6. GEEF ZIN AAN JE LEVEN (IKIGAI)
Japanners zijn ervan overtuigd dat iedereen een passie of talent bezit, die zin geeft aan het bestaan. Ikigai, noemen ze dat. Het woord bestaat uit twee delen: Iki (leven) en Kai (waarde, effect). Als je weet wat je Ikigai is, geeft je dat een reden om ‘s morgens je bed uit te komen.
“Dat doel kan een baan zijn”, zegt Eric Claassen, “maar bijvoorbeeld ook wat creatiefs doen. In ieder geval iets wat je gelukkig en tevreden maakt.”
Juist als je ouder wordt, is het belangrijk om Ikigai in je leven te houden, benadrukt hij. Dat onderschrijven wetenschappers ook. In 2017 verscheen in een groot onderzoek over dit onderwerp. Wat beek? Het hebben van betekenisvol doel in je leven heeft een positief effect op je gezondheid, vooral op hoe gezond je je voelt.

7. NEEM ÉÉN STAP TEGELIJK (KAIZEN)
Een lange weg begint met één enkele stap, luidt een Japanse wijsheid. Japanners hebben er zelfs een woord voor: kaizen, vrij te vertalen als: de leer van de kleine stapjes. Wil je meer groente eten en minder vlees? Begin dan met één schepje groente extra per dag en las wekelijks één vegetarische dag in. Minder snoepen? Laat het een koekje bij de koffie dan liggen. Of neem desnoods een half koekje. Juist door het nemen van kleine stapjes, ervaar je snel een gevoel van succes en houd je het nieuwe gedrag beter vol.
“Realiseer je ook dat er niet één sleutel is voor gezond ouder worden”, besluit Eric Claassen. “Het zit hem echt in de combinatie van gezond eten, voldoende bewegen en mentaal welzijn. Als je veel stress in je leven hebt, kun je het effect daarvan bijvoorbeeld niet ‘opheffen’ door extra te gaan sporten. Tot zover het slechte nieuws. De positieve boodschap is dat je dus wel degelijk je eigen levensverwachting positief kunt beïnvloeden. Met één stapje tegelijk kom je uiteindelijk een heel eind.” 

[Kader]
MEER LEZEN?

  • Eric Claassen, Lisette de Jong en Heidi Klijsen, Gezond naar de honderdvijftien (Uitgeverij Prometheus 2019). 
  • David van Bodegom, Het geheim van de schildpad — Wat dieren ons leren over lang leven (uitgeverij Atlas Contact, 2019).
  • David van Bodegom en Rudi Westendorp, 10 jaar cadeau — Een nieuwe aanpak om langer gezond te leven (uitgeverij Atlas Contact, 2019). 

 

 

KOFFIEDIK KIJKEN

28 jul

897BD3A5-32D0-4040-9F25-F054F24BD732_1_201_a

Gepubliceerd in Trouw, zaterdag 25 juli 2020.

Nederlanders nuttigen gemiddeld zo’n vier koppen koffie per dag. Dat levert een gigantische hoeveelheid koffiedik op. In plaats van die miljoenen kilo’s te verbranden, zoals nu meestal gebeurt, kun je de drab ook als grondstof gebruiken.

Industrieel ontwerper Lisanne Addink-Dölle, mede-oprichter van Coffee Based, heeft als missie om nieuwe producten te maken uit restafval.
 
“We importeren koffiebonen van over de hele wereld om er in Nederland in een paar seconden afval van te maken. Dat is toch van de gekken? In totaal leveren onze bakjes pleur jaarlijks zo’n 300 miljoen kilo koffiedik op, becijferde brancheorganisatie Koffie & Thee Nederland. Het overgrote deel gaat als restafval de vuilverbrander in. Pure verspilling, die ook nog voor veel CO2-uitstoot zorgt. Dus toen studente — inmiddels werknemer — Marjet Breuren – de Jong daar iets mee wilde doen, was ik meteen enthousiast. Uit haar afstudeeropdracht is in 2017 ons bedrijf Coffee Based ontstaan.
Samen met koffieleverancier MAAS en afvalverwerker SUEZ zijn we de Koffie Recycle Service gestart. We halen door heel Nederland koffiedik op bij bedrijven en instellingen, die minimaal 1200 kopjes per week drinken. Het maakt niet uit wat voor bonen zij gebruiken; alle drab is bruikbaar. Vervolgens verwerken we die tot een 100 procent natuurlijke grondstof. Daar maken we bijvoorbeeld notitieboeken van met een kaft van koffiedik. Of wanden voor een espressomachine. Inmiddels kunnen we met onze grondstof ook spuitgieten en zo alle mogelijke vormen realiseren. Bijvoorbeeld The Lucky Cup, onze koffiebeker, gemaakt van koffiedik. De eerste 40.000 zijn al verkocht. Komend jaar willen we ons aanbod verder uitbreiden, bijvoorbeeld met lepels en dienbladen. Allemaal met de kenmerkende koffiegeur.
Voor het ophalen van hun koffiedik betalen onze klanten iets meer dan bij een normale afvalverwerker. Maar de helft van dat bedrag krijgen ze terug in de vorm van ‘winkeltegoed.’ Daarmee kunnen ze producten aanschaffen, gemaakt van hun eigen koffiedik. Zo is de cirkel rond.
Wat ik thuis met mijn eigen koffiedrab doe? Die geef ik aan onze varkentjes. Want ook zij blijken erg van koffie te houden.”
coffeebased.nl

Zeven jaar geleden gooide financieel dienstverlener Siemen Cox het roer om en richtte hij Rotterzwam op: een stadskwekerij voor oesterzwammen, die groeien op koffiedik.
“In de natuur groeien sommige paddenstoelensoorten bij de wortels van bomen. Zij hebben een symbiotische relatie: de zwam krijgt voeding van de boom en beschermt die tegelijkertijd tegen ongewenste indringers. Een mooie metafoor voor wat wij met ons bedrijf willen: iedereen er beter van maken.
In 2013 las ik het boek Blauwe economie van de Vlaming Gunther Pauli. Daarin presenteert hij honderd ideeën voor een circulaire economie. Eén daarvan was zwammen kweken op koffiedik. Dat ga ik doen, dacht ik. Makkelijker gezegd dan gedaan; het duurde vijftien maanden voor ik de juiste mix van grondstoffen en omstandigheden had gevonden.
Voor de corona-epidemie kweekten we 350 kilo oesterzwammen per maand. Daar kwam maandelijks zo’n 5.500 kilo koffiedik aan te pas. Op die manier hebben we in 2019 14.616 kg CO2 bespaard: de uitstoot van 121.800 kilometer met een benzineauto. We doen alles — inzamelen, kweken, verkopen — lokaal, binnen de stadsgrenzen van Rotterdam. Ook onze oesterzwamkroketten en -bitterballen worden vlakbij gemaakt.
De hoeveelheid koffiedik die we verwerken, lijkt misschien een druppel op een gloeiende plaat. Maar we willen met ons bedrijf vooral ook anderen inspireren. Vandaar dat we vanaf het allereerste begin onze kennis delen via mushroom-cultivation.com. We bloggen en geven online cursussen. Zo willen we mensen van over de hele wereld inspireren zelf aan de slag te gaan met het recyclen van koffiedik. Inmiddels hebben we al meer dan veertig lokale ondernemers opgeleid. Uit Nederland, maar ook uit België, Frankrijk, Duitsland, Denemarken, Oostenrijk, Canada, Chili en Canada.
Voor mensen die thuis oesterzwammen willen kweken op hun eigen koffiedik, hebben we een speciale growkit. Daar kun je behalve filterkoffie ook koffiepads voor gebruiken, inclusief omhulsel. Zo word je je eigen aanrechtagrariër.”
http://www.rotterzwam.nl 

Robert-Willem Dol is bedenker en medeoprichter van Unwaste, een bedrijf dat vaste en vloeibare zeep maakt van koffiedik en afgedankte sinaasappelschillen.
“Het idee ontstond vier jaar geleden in mijn keuken. Toen ik voor de zoveelste keer koffiedik bij het restafval gooide — in Amsterdam wordt gft-afval niet apart opgehaald — dacht ik: dit moet beter kunnen. Ik ontdekte dat koffie na olie de meest verhandelde grondstof ter wereld is. Dan ga  ik met de reststromen een product maken dat je dagelijks gebruikt en dat een grote omloopsnelheid heeft, besloot ik. Zo kwam ik op het idee van zeep — mijn oma gebruikte vroeger al koffie om haar handen schoon te maken als ze in de tuin had gewerkt.
Met behulp van mijn netwerk, wat boeken en internet heb ik op mijn eigen fornuis talloze prototypes in elkaar geknutseld. Nu produceren we met onze partners jaarlijks tienduizenden vaste handzeepjes. Inmiddels hebben we ook vloeibare zeep in ons assortiment. En we zijn bezig met de ontwikkeling van dispenserzepen voor bijvoorbeeld bedrijven, horeca en hotels.
Om met koffiedik zeep te maken, heb je allerlei hulpingrediënten nodig. Toen ik me in dat productieproces ging verdiepen, schrok ik enorm: die komen van over de hele wereld. We  proberen ze nu zoveel mogelijk te vervangen door ingrediënten uit Nederlandse afvalstromen, of anders door Europese grondstoffen. Sowieso zijn onze vaste zepen vrij van palmolie en microplastics. En we produceren ze met partners in eigen land.
Met onze zeep willen een groter verhaal vertellen. Over dat economie en natuur weer met elkaar verbonden moeten worden. En over dat het niet alleen onverantwoord, maar vooral ook onlogisch is om zoveel prachtige grondstoffen te verspillen. Want hoezo is koffiedik ‘afval’? Dat hebben we zelf verzonnen. Als we met ons product daar meer mensen bewust van kunnen maken, is onze missie geslaagd.
unwaste.nl. 

[Kader]
Adressen
De notitieboeken en koffiebekers van Coffee Based, de zeep van Unwaste en de growkit van Rotterzwam zijn te koop oploopedgoods.com, een webshop met producten die bijdragen aan een circulaire samenleving. De oesterzwambitterballen zijn te bestellen bij http://www.rotterzwam.nl en in Gouda, Rotterdam, Den Haag en Dordrecht bij lokale leverancierssite rechtstreex.nl. 

[Kader]
4 koppen per dag

  • 82 procent van de Nederlanders drinkt wekelijks koffie, 67 procent dagelijks. 
  • Gemiddeld nuttigen we 4,2 koppen per dag. 
  • Ter vergelijk: 40 procent van de Nederlanders drinkt dagelijks thee, gemiddeld 3,2 koppen. 
  • Mannen drinken iets meer koffie dan vrouwen, 4,4 tegen 3,9 koppen per dag.
  • Hoe ouder, hoe meer koffie. Van mensen tussen de 16 en 34 jaar drinkt 63 procent wekelijks koffie, van de 55-plussers is dat 95 procent. 

Bron: Koffie & Thee Nederland (2018).

[Kader]
Top 10 van grootste koffiedrinkers ter wereld (kilo per persoon per jaar)

  1. Finland – 12 kg
  2. Noorwegen – 9.9 kg
  3. IJsland – 9 kg
  4. Denemarken – 8.7 kg
  5. Nederland – 8.4 kg
  6. Zweden – 8.2 kg
  7. Zwitserland – 7.9 kg
  8. België – 6.8 kg
  9. Luxembourg – 6.5 kg
  10. Canada – 6.2 kg

Bron: International Coffee Organisation (2016)

[Kader]
Dit kun je zelf met koffiedik doen

  • Strooi het in je tuin. Koffiedik is een natuurlijke meststof en houdt slakken en katten op afstand.
  • Koffiedik neutraliseert onaangename luchtjes. Handen die naar knoflook (blijven) ruiken? Wrijf ze in met koffiedik. Zet wekelijks een schoteltje vers koffiedik in je koelkast om de geur daarin fris te houden. 
  • Meng koffiedik met wat olijfolie en gebruik hem als huidscrub. 
  • Gebruik de drab als schuurmiddel om bijvoorbeeld je gootsteen of je pannen mee schoon te maken. 

 

 

PAS OP VOOR BLOEDEND TANDVLEES

14 jul

Gepubliceerd in Plus, juli 2020. (Foto: Libelle Deunk.)

Ontstoken tandvlees kan het risico op hart- en vaatziekten, reuma en diabetes vergroten. Tandarts-parodontoloog Nicky Beukers: “Goed poetssen heeft op elke leeftijd zin.” 

Nicky Beukers is niet alleen tandarts, maar ook parodontoloog. Dat is een tandarts die een driejarige voltijd vervolgopleiding heeft gedaan om zich te specialiseren in tandvleesproblemen. Van de ongeveer 4.700 tandartsen in Nederland zijn er zo’n 85 ook parodontoloog. “Tijdens mijn opleiding tot tandarts raakte ik er steeds meer van doordrongen hoe belangrijk gezond tandvlees is”, vertelt ze. “Het vormt letterlijk de basis voor een gezond gebit. Niet alleen dat, er zijn ook steeds meer aanwijzingen dat er een link is tussen ontstoken tandvlees en andere gezondheidsproblemen. Hart- en vaatziekten bijvoorbeeld, en diabetes en reuma. Een gezonde mond is kortom belangrijk voor een gezond lichaam. Helaas is nog lang niet iedereen zich daarvan bewust.”

Veel mensen hebben wel eens last van bloedend tandvlees. Niet zo erg, toch?
“Dat is een hardnekkig misverstand. Veel patiënten nemen ontstoken tandvlees niet serieus. Maar zonder ingrijpen kunnen de problemen flink uit de hand lopen. De bacteriën die de infectie veroorzaken maken namelijk kleine openingen tussen de tanden en kiezen en het tandvlees. In die zogenaamde ‘pockets’ ontstaat zich nog meer plaque en tandsteen, waar zich ook weer bacteriën aan vasthechten. Op die manier verspreiden ze zich dieper en dieper. Uiteindelijk tasten ze het steunweefsel en kaakbot aan, met mogelijk het verlies van tanden en kiezen tot gevolg. Kortom: hoe eerder je een tandvleesontsteking ontdekt en behandelt, hoe beter. Bovendien kan een ernstige ontsteking dus invloed hebben op je algehele gezondheid.”

Hoe werkt dat?
“Tijdens mijn studie heb ik onderzoek gedaan naar de mogelijke relatie tussen ontstoken tandvlees en hart- en vaatziekten. Daarvoor heb ik de gegevens van meer dan 60.000 patiënten geanalyseerd. Wat bleek? Mensen met een ernstige tandvleesontsteking hebben vaker hart- en vaatziekten. Er is dus zeker een relatie. Maar welke precies, dat weten we nog niet. Mogelijk verspreiden bacteriën uit de mond zich via de bloedbaan door de rest van het lichaam en veroorzaken ze elders ontstekingen. Bijvoorbeeld in de slagaders van het hart. Zo zijn er ook verbanden gevonden tussen ontstoken tandvlees en diabetes en reuma. Wetenschappers van over de hele wereld, waaronder ik zelf, doen onderzoek naar hoe dat werkt.”

Moeten mensen met bloedend tandvlees zich nu allemaal zorgen maken dat ze hartklachten krijgen?
“Absoluut niet. Aandoeningen als diabetes, reuma en hart- en vaatziekten hebben zelden één oorzaak. We noemen ze multifactorieel: bij het ontstaan spelen veel verschillende factoren een rol. Denk aan roken, alcohol, voeding, overgewicht en erfelijkheid. Wel weten we nu dat ernstig ontstoken tandvlees óók zo’n factor is. Je kunt de gezondheid van je mond en van de rest van je lichaam dus niet los van elkaar zien. Vandaar dat we hier als parodontologen meer aandacht voor willen.”

Even terug. Hoe raakt tandvlees eigenlijk ontstoken?
“Gedurende de dag hopen voedselresten, speeksel en bacteriën zich op in je mond. Dit mengsel – plaque – kleeft aan je tanden en kiezen. Poets je niet goed, dan verwordt plaque tot tandsteen. Bacteriën hechten zich daar gemakkelijk aan vast en vormen afvalstoffen, die het tandvlees irriteren. Dat zwelt dan op, wordt rood en gaat bloeden als je het aanraakt. Gingivitis, noemen we dat. Als de ontsteking vervolgens verergert en zich verspreidt naar onderliggende weefsels en het kaakbot, is er sprake van parodontitis.”

Komen deze klachten veel voor?
“Heel veel. Ongeveer de helft van alle Nederlanders heeft last van ontstoken tandvlees. Bij 10 tot 15 procent is sprake van ernstige parodontitis.

Wat merk je ervan?
“Het verraderlijke is dat de meeste mensen met parodontitis geen pijn hebben en zich daarom niet bewust zijn van het probleem. Wees in ieder geval alert op rood en/of bloedend tandvlees, een slechte adem, meer ruimte tussen de voortanden of loszittende tanden en kiezen. Veel 50-plussers denken dat wiebelende tanden bij de natuurlijke veroudering horen, maar dat is zeker niet het geval. Ga sowieso regelmatig naar de tandarts of mondhygiëniste om je tandvlees te laten controleren. Eind jaren ’90 hebben tandartsen met elkaar afgesproken dat ze het tandvlees van hun patiënten jaarlijks nauwgezet onderzoeken en een cijfer geven, de zogenaamde DPSI-score. Als je tandarts dat niet standaard doet, vraag er dan vooral ook zelf naar.”

Is slecht poetsen de enige boosdoener?
“Nee, wel de belangrijkste. Je kunt niet voorkomen dat er plaque op je tanden en kiezen ontstaat. Maar met goede gebitsreiniging haal je die zelf helemaal weg. Dat heeft op elke leeftijd zin.”

Hoe doe je dat?
“Poets je tanden en kiezen twee keer per dag minimaal twee minuten, liefst langer. Gebruik bij voorkeur een elektrische borstel, die geeft een beter resultaat. Vraag je tandarts of mondhygiëniste om voor te doen hoe dat moet. Uit onderzoek blijkt namelijk dat dat het resultaat aanzienlijk verbetert. Reinig de ruimtes tussen tanden en kiezen met tandenstokers en/of ragers. Floss werkt minder goed. Om je gebit echt goed schoon te maken, ben je dus wel even bezig.”

Hoeveel tijd bent u daar zelf aan kwijt?
“Al gauw tien minuten. Overigens heb ik goede mondverzorging van huis uit meegekregen. Mijn vader was tandtechnieker en nam me als kind regelmatig mee naar zijn laboratorium. Daar knutselde ik dan met de spulletjes die voor handen waren, zoals gips en was. Omdat het thuis altijd over tanden ging, moest ik er in eerste instantie niet aan denken om er mijn werk van te maken. Maar toen het op een studiekeus aankwam, begon het toch te kriebelen. Ik wist dat ik iets medisch wilde en twijfelde tussen geneeskunde en tandheelkunde. Dat ik toch voor die laatste koos, heeft ongetwijfeld te maken met het enthousiasme van mijn vader voor zijn vak.”

Nog even over poetsen: maakt het uit welke tandpasta je gebruikt?
“Tandpasta is belangrijk vanwege de beschermende werking van fluoride. Daarmee voorkom je het ontstaan van gaatjes. Goedkope merken zijn net zo effectief als dure. Tegen plaque haalt tandpasta echter weinig uit. Die verwijder je zogezegd met poetsen, stoken en ragen.”

Welke mensen lopen extra risico op parodontitis?
“Naast plaque is ook roken een belangrijkste risicofactor. Nicotine zorgt onder andere voor vernauwing van de bloedvaatjes in het tandvlees. Daardoor kunnen bloedcellen die een ontsteking bestrijden de aangetaste plek minder goed bereiken. Verder maken ziektes en medicijnen die de afweer verminderen het voor bacteriën makkelijker om via de mond binnen te dringen. Ook erfelijkheid speelt een rol. Als je weet dat veel mensen in je familie last hebben van parodontitis, moet je er zeker extra alert op zijn.”

Wat is aan parodontitis te doen?
“Met speciale instrumenten verwijdert de mondhygiëniste of tandarts de plaque en het tandsteen in de pockets. Als de ontsteking te diep zit om die van buitenaf te kunnen aanpakken, is er een flapoperatie nodig. Daarbij maakt een tandarts of parodontoloog het tandvlees met een mesje los en schuift hij het opzij, zodat hij het weefsel goed kan reinigen. Vervolgens hecht hij het tandvlees weer vast. Tanden en kiezen die erg loszitten, moeten soms worden getrokken. Bij een moeilijk bereikbare of hardnekkige ontsteking kunnen antibiotica uitkomst bieden. Overigens is parodontitis niet besmettelijk, zoals mensen soms denken.”

[Kader]
CV
Tandarts-parodontoloog Nicky Beukers (1987) studeerde tandheelkunde aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. In 2016 voltooide ze de driejarige post-academische opleiding Parodontologie-Implantologie aan het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA). Tijdens haar specialisatie deed ze als eerste in Nederland grootschalig epidemiologisch onderzoek naar de mogelijke relatie tussen parodontitis en hart- en vaatziekten. In een vervolgonderzoek kijkt ze momenteel naar welke van de twee ziektes doorgaans eerder ontstaat, en of er een oorzakelijk verband is. Daarnaast werkt ze bij de Praktijk voor Parodontologie & Implantologie in Nijmegen en de ParoPraktijk Utrecht en is ze bestuurslid van de Nederlandse Vereniging voor Parodontologie (NVvP).

 

%d bloggers liken dit: